Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 44, Shloka 9
सुमित्रोपदेशः
Sumitra’s Consolation to Kausalya
Devanagari script
शिवस्सर्वेषु कालेषु काननेभ्यो विनिस्सृतः।राघवं युक्तशीतोष्णस्सेविष्यति सुखोऽनिलः।।।।
Transliteration
śivaḥ sarveṣu kāleṣu kānanebhyo vinisṣṛtaḥ |
rāghavaṃ yuktaśītoṣṇaḥ seviṣyati sukho 'nilaḥ ||
Translation
いかなる季節にも、森から吉祥で心地よい風が吹き出で、寒暑ほどよく調えられて、ラグハヴァに仕えるであろう。
Word by Word
शयानम्lying (asleep)
शयानम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootशी (धातु)
Formशानच्-प्रत्ययान्त (Present Middle Participle), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; अर्थः ‘lying/asleep’
अनघम्blameless
अनघम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअनघ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (शयानम्)
रात्रौat night
रात्रौ:
Kāla/Adhikarana (काल/अधिकरण)
TypeNoun
Rootरात्रि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
पिताfather
पिता:
Upamāna (उपमान)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
इवlike
इव:
Upamā (उपमा)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमावाचक अव्यय (comparative particle ‘like’)
अभिपरिष्वजन्embracing
अभिपरिष्वजन्:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootअभि+परि+स्वज् (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (Present Active Participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अर्थः ‘embracing’
रश्मिभिःwith rays
रश्मिभिः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootरश्मि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
संस्पृशन्touching
संस्पृशन्:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootसम्+स्पृश् (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अर्थः ‘touching’
शीतैःcool
शीतैः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootशीत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; विशेषण (रश्मिभिः)
चन्द्रमाthe moon
चन्द्रमा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootचन्द्रमस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
आह्लादयिष्यतिwill delight
आह्लादयिष्यति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ+ह्लाद् (धातु)
Formलृट्-लकार (Future), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; णिच् (causative) ‘will delight’
Context
A pleasant yet moderately hot and cold breeze blowing through the woodlands will serve Rama at all seasons.
Characters & Entities
R
Rāma (Rāghava)F
Forest (kānana)A
Anila (wind/breeze)FAQs
The verse suggests that steadfast dharma invites harmony: the world becomes supportive to one who lives righteously.
The speaker continues a consoling description of Rāma’s forest life, portraying the forest as hospitable rather than hostile.
Rāma’s worthiness and moral stature—so great that even natural forces are depicted as serving him.