
Sukta 5.31
Atri Bhauma (Ātreya) (traditional for RV 5.31)
Triṣṭubh (probable; confirm via metrical audit)
This hymn praises Indra as the irresistible chariot-mounted power who clears the path, orders the “herds” (wealth and energies), and leads safely at the front. It recalls his decisive victories over Ahi/Vṛtra and Śuṣṇa’s deceptive māyās, emphasizing how Indra breaks obstructions, drives away Dasyus, and establishes strength among his devotees. The prayer culminates in a protective blessing: may those who delight in Indra be kept from harm and endowed with ojas (vital force).
Mantra 1
इन्द्रो रथाय प्रवतं कृणोति यमध्यस्थान्मघवा वाजयन्तम् । यूथेव पश्वो व्युनोति गोपा अरिष्टो याति प्रथमः सिषासन् ॥
इंद्र अपना रथ लेके नीचे की तरफ जाता है। वो ताकत के साथ चल रहा है। जैसे कोई ग्वाला गाय-भैंस को अलग-अलग करके सही जगह लगाता है, वैसे ही इंद्र सब ठीक कर रहा है। वो बिना चोटे के आगे बढ़ रहा है और सब को सही दिशा में ले जाना चाहता है।
Mantra 2
आ प्र द्रव हरिवो मा वि वेनः पिशङ्गराते अभि नः सचस्व । नहि त्वदिन्द्र वस्यो अन्यदस्त्यमेनाँश्चिज्जनिवतश्चकर्थ ॥
इंद्र, इधर आ जा। हमें छोड़ के मत जा। हमारे पास आ। तुझसे बड़ा कोई सहारा नहीं है। तू कमज़ोर लोगों को भी ताकत देता है और उनका काम चलाता है।
Mantra 3
उद्यत्सहः सहस आजनिष्ट देदिष्ट इन्द्र इन्द्रियाणि विश्वा । प्राचोदयत्सुदुघा वव्रे अन्तर्वि ज्योतिषा संववृत्वत्तमोऽवः ॥
जब ताकत पैदा हुई, इंद्र की ताकत चमक उठी। उसने नदियों को बहने लगा दिया। अंदर से रोशनी आई और अंधेरा नीचे दबा गया।
Mantra 4
अनवस्ते रथमश्वाय तक्षन्त्वष्टा वज्रं पुरुहूत द्युमन्तम् । ब्रह्माण इन्द्रं महयन्तो अर्कैरवर्धयन्नहये हन्तवा उ ॥
लोगों ने इंद्र के लिए रथ बनाया। उसने वज्र बनाया जो चमकता है। रिशियों ने इंद्र की प्रार्थना की और उसकी ताकत बढ़ा दी। अब वो बड़ा दुश्मन को मार सकता है।
Mantra 5
वृष्णे यत्ते वृषणो अर्कमर्चानिन्द्र ग्रावाणो अदितिः सजोषाः । अनश्वासो ये पवयोऽरथा इन्द्रेषिता अभ्यवर्तन्त दस्यून् ॥
जब लोगों ने इंद्र की प्रार्थना की, पत्थर और अदिति ने साथ दिया। तब चक्के ऐसे चले जैसे कोई घोड़ा न हो। इंद्र ने उन्हें चलाया और दुश्मनों को हरा दिया।
Mantra 6
प्र ते पूर्वाणि करणानि वोचं प्र नूतना मघवन्या चकर्थ । शक्तीवो यद्विभरा रोदसी उभे जयन्नपो मनवे दानुचित्राः ॥
मैं तुम्हारे पुराने काम बताता हूँ और वो नए काम जो तुमने अभी किए। जब तुमने आसमान और धरती दोनों को संभाला, तब तुमने पानी छोड़ा मनु के लिए। वो पानी दानु में छुपा था और बहुत रूप में था।
Mantra 7
तदिन्नु ते करणं दस्म विप्राहिं यद्घ्नन्नोजो अत्रामिमीथाः । शुष्णस्य चित्परि माया अगृभ्णाः प्रपित्वं यन्नप दस्यूँरसेधः ॥
यह तुम्हारा असली काम है, तुमने बड़े दुश्मन को मारा और ताकत इकट्ठा की। शुष्णा की जादू भी तुमने पकड़ ली। तुम आगे बढ़े और दुश्मनों को रास्ता नहीं दिया।
Mantra 9
इन्द्राकुत्सा वहमाना रथेना वामत्या अपि कर्णे वहन्तु । निः षीमद्भ्यो धमथो निः षधस्थान्मघोनो हृदो वरथस्तमांसि ॥
इंद्र और कुत्सा, तुम रथ में आओ और तेज़ घोड़े तुम्हे हमारे पास लाएँ। अंधेरा पानी से हटाओ, उस जगह से भी हटाओ। जो कुछ भी दिल में बुरा है, उसे साफ करो।
Mantra 10
वातस्य युक्तान्त्सुयुजश्चिदश्वान्कविश्चिदेषो अजगन्नवस्युः । विश्वे ते अत्र मरुतः सखाय इन्द्र ब्रह्माणि तविषीमवर्धन् ॥
हवा के घोड़े भी यहाँ पहुँच गए और रिशि भी आया। मरुत सब तुम्हारे दोस्त हैं, इंद्र। उन्होंने जाप करके तुम्हारी ताकत बढ़ा दी।
Mantra 11
सूरश्चिद्रथं परितक्म्यायां पूर्वं करदुपरं जूजुवांसम् । भरच्चक्रमेतशः सं रिणाति पुरो दधत्सनिष्यति क्रतुं नः ॥
सूरज भी पहले रथ बनाता है, फिर आगे बढ़ता है। एतश पहिया लाता है और उसे चलाता है। वो आगे वाली ताकत रख के हमारे काम को सफल करेगा।
Mantra 12
आयं जना अभिचक्षे जगामेन्द्रः सखायं सुतसोममिच्छन् । वदन्ग्रावाव वेदिं भ्रियाते यस्य जीरमध्वर्यवश्चरन्ति ॥
देखो भाई, इंद्र आ गया है हमारी नज़र में। वो अपने दोस्त को ढूंढ रहा है जिसने सोम पीसा है। सोम एक स्पेशल पानी है जो पूजा में यूज़ होता है। जब लोग बोल रहे हैं, पत्थर नीचे ऑल्टर तक ले जा रहे हैं। पूजा करने वाले लोग जल्दी-जल्दी इस काम में लग गए हैं।
Mantra 13
ये चाकनन्त चाकनन्त नू ते मर्ता अमृत मो ते अंह आरन् । वावन्धि यज्यूँरुत तेषु धेह्योजो जनेषु येषु ते स्याम ॥
जो लोग तुमसे खुश हैं, जो अभी तुमसे खुश हैं, उनको बचा लेना। उनको तकलीफ़ मत देना। जो लोग पूजा करते हैं, उनको स्ट्रॉन्ग बना दो। जहाँ हम हैं, वहाँ तुम अपनी ताकत दिखाओ। वहाँ हम भी तुम्हारे हो जायेंगे।
Indra is hailed as the foremost leader who makes a passable way for the chariot and orders the herds like a vigilant protector.
The hymn expands Indra’s role from guide and organizer to cosmic victor—his strength gathers, obstacles are struck down, and hostile or deceptive forces are neutralized.
The decisive remembrance of Indra’s wonder-work: slaying Ahi/Vṛtra, overpowering Śuṣṇa’s māyās, and driving away the Dasyus—restoring free movement and rightful passage.
A blessing and petition: those who delight in Indra should be kept from harm; Indra is asked to strengthen worshippers and establish ojas among the peoples allied to him.
इन्द्रो रथाय प्रवतं कृणोति यमध्यस्थान्मघवा वाजयन्तम् । यूथेव पश्वो व्युनोति गोपा अरिष्टो याति प्रथमः सिषासन् ॥तदिन्नु ते करणं दस्म विप्राहिं यद्घ्नन्नोजो अत्रामिमीथाः । शुष्णस्य चित्परि माया अगृभ्णाः प्रपित्वं यन्नप दस्यूँरसेधः ॥ये चाकनन्त चाकनन्त नू ते मर्ता अमृत मो ते अंह आरन् । वावन्धि यज्यूँरुत तेषु धेह्योजो जनेषु येषु ते स्याम ॥It praises Indra as the leader who clears the way, defeats obstructing and hostile powers (like Ahi/Vṛtra and Śuṣṇa), and protects and strengthens his worshippers.
These are classic symbols of obstruction and deceptive hostile power. By recalling Indra’s victories over them, the hymn asks for the same obstacle-removing force in the worshipper’s life.
Ojas is vital strength or energetic power. The hymn asks Indra to establish this strength in the people who are devoted to him, along with protection from harm.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.