Sukta 72

Mantra 1

हरिं मृजन्त्यरुषो न युज्यते सं धेनुभिः कलशे सोमो अज्यते । उद्वाचमीरयति हिन्वते मती पुरुष्टुतस्य कति चित्परिप्रियः ॥

તેઓ હરિત-તામ્રવર્ણ સોમને શુદ્ધ કરે છે; લાલ-સુવર્ણ અશ્વ સમો તે કર્મ માટે જોડાય છે. ધેનુઓના પ્રવાહો સાથે કલશમાં તે ઢોળાય છે; સોમ પોતાના ભાવના-પાત્રમાં અભિષિક્ત થાય છે. તે વાણી ઊંચી કરે છે અને મતિને પ્રેરિત કરે છે; બહુસ્તુત દેવ માટે તે અનેક રીતે પરિપ્રિય—અંતરંગ પ્રિય—બને છે.

Mantra 2

साकं वदन्ति बहवो मनीषिण इन्द्रस्य सोमं जठरे यदादुहुः । यदी मृजन्ति सुगभस्तयो नरः सनीळाभिर्दशभिः काम्यं मधु ॥

ઘણા મનીષી એકસાથે ઇન્દ્રના સોમ વિષે બોલે છે, જ્યારે તેઓ તેને જઠરમાં—અંતર પાત્રમાં—દોહી લે છે. જ્યારે સુગભસ્ત નર દશ બહેનો સાથે, એક જ નિવાસમાં ગતિ કરતી, તેને શુદ્ધ કરે છે, ત્યારે આત્માને રોચે એવું કામ્ય મધુ—આનંદનું ઇચ્છિત મધ—સિદ્ધ અને તૈયાર થાય છે.

Mantra 3

अरममाणो अत्येति गा अभि सूर्यस्य प्रियं दुहितुस्तिरो रवम् । अन्वस्मै जोषमभरद्विनंगृसः सं द्वयीभिः स्वसृभिः क्षेति जामिभिः ॥

અવિરત, અશ્રાંત તે ગાયો (કિરણો)ને વટાવી સૂર્યના પ્રિય સ્થાન તરફ આગળ વધે છે, દૂધ દોહતી પુત્રીના નાદને પાર કરીને. તેના અનુસરણમાં વળીને પકડનાર (ગ્રાહક) તેને આનંદ અર્પે છે; અને તે બે બહેન-શક્તિઓ—સજાતીય, જામીભિઃ—સાથે એકરૂપ થઈ નિવાસ કરે છે.

Mantra 4

नृधूतो अद्रिषुतो बर्हिषि प्रियः पतिर्गवां प्रदिव इन्दुॠत्वियः । पुरंधिवान्मनुषो यज्ञसाधनः शुचिर्धिया पवते सोम इन्द्र ते ॥

નરો દ્વારા શુદ્ધ કરાયેલો અને અદ્રિ (પથ્થર) વડે પિષાયેલો પ્રિય ઇન્દુ બર્હિષિ (પવિત્ર આસન) પર વહે છે; ગવાં (કિરણો/ગાયો)નો પતિ, પ્રદિવ (વિસ્તૃત આકાશ)માં ગતિમાન, ઋત્વિય (વિધિ માટે યોગ્ય). પુરંધિવાન—સમૃદ્ધિથી ભરપૂર—મનુષ્ય માટે યજ્ઞસાધન (યજ્ઞ પૂર્ણ કરનાર) બની, શુચિ ધિયા (પવિત્ર પ્રકાશમય બુદ્ધિ) સાથે, હે ઇન્દ્ર, તારા માટે સોમ પ્રવાહિત થાય છે.

Mantra 5

नृबाहुभ्यां चोदितो धारया सुतोऽनुष्वधं पवते सोम इन्द्र ते । आप्राः क्रतून्त्समजैरध्वरे मतीर्वेर्न द्रुषच्चम्वोरासदद्धरिः ॥

મનુષ્યોના બાહુઓથી પ્રેરિત, ધારામાં વ્યક્ત થયેલો, સુત સોમો પોતાની જ આનંદવિધિ અનુસાર તારા માટે, હે ઇન્દ્ર, પવિત્ર થઈ વહે છે. યજ્ઞમાં તું સંકલ્પશક્તિઓ (ક્રતુઓ)ને પરિપૂર્ણ કરી જોડે છે; પક્ષી જેમ પોતાના નિવાસસ્થાને આવે તેમ હરિતવર્ણ (હરિ) કટોરાઓ પર આવી બેસ્યો છે.

Mantra 6

अंशुं दुहन्ति स्तनयन्तमक्षितं कविं कवयोऽपसो मनीषिणः । समी गावो मतयो यन्ति संयत ऋतस्य योना सदने पुनर्भुवः ॥

ગર્જનારા અને અક્ષય એવા તેજસ્વી અંશુને તેઓ દોહે છે—કવિઓ, કર્મમાં કુશળ અને મનીષાથી સમૃદ્ધ ઋષિઓ. સાથે સાથે ગાવો (કિરણો) અને મતયો (વિચાર-પ્રવાહો) સંયમિત સમરસતામાં ચાલે છે—ઋતના યોનિ તરફ, તે સદન તરફ જ્યાં પુનર્ભવ, નવેસરથી બનવું, ફરી જાગે છે.

Mantra 7

नाभा पृथिव्या धरुणो महो दिवोऽपामूर्मौ सिन्धुष्वन्तरुक्षितः । इन्द्रस्य वज्रो वृषभो विभूवसुः सोमो हृदे पवते चारु मत्सरः ॥

પૃથ્વીના નાભિ સમાન, મહાન દ્યૌના ધરૂણ (અડગ આધાર) સમાન, અપાં ઊર્મિ (જળતરંગ)માં—સિંધુઓની અંદર સ્થિત—સોમ ઢોળાય છે. ઇન્દ્રનો વજ્ર, બળનો વૃષભ, વિભૂવસુ (વિસ્તૃત ધનવાળો)—એ ચારો મત્સર (મધુર ઉલ્લાસ) હૃદયમાં પવિત્ર થઈ વહે છે.

Mantra 8

स तू पवस्व परि पार्थिवं रजः स्तोत्रे शिक्षन्नाधून्वते च सुक्रतो । मा नो निर्भाग्वसुनः सादनस्पृशो रयिं पिशङ्गं बहुलं वसीमहि ॥

હે સુક્રતુ (સુકાર્ય-ઇચ્છાવાળા) સોમ! તું તો પવિત્ર થઈ વહે, પૃથ્વીજન્ય રજ (ધૂળ/લોકધૂળ)ને ચારે તરફ પરિભ્રમણ કરતો; અમારા સ્તોત્રને અને પરિશ્રમ કરનારને શિક્ષિત કર. હે વસુના સદનોને સ્પર્શનાર! અમને ધન-નિધિથી વિચ્છિન્ન ન કર; અમે પીશંગ (કેસરી-વર્ણ) અને બહુવિધ, સમૃદ્ધ રયિ (સમૃદ્ધિ)ને ધારણ કરીએ.

Mantra 9

आ तू न इन्दो शतदात्वश्व्यं सहस्रदातु पशुमद्धिरण्यवत् । उप मास्व बृहती रेवतीरिषोऽधि स्तोत्रस्य पवमान नो गहि ॥

હે ઇન્દુ (સોમ)! સો-સો દાન લાવતો—અશ્વ્ય (અશ્વ-બળ/અશ્વ-સંપત્તિ) સાથે—અને સહસ્ર દાન લાવતો, પશુસમૃદ્ધ અને હિરણ્યવત્ (સુવર્ણ-પ્રભા/સુવર્ણ-ધનવાળો) બની અમારી પાસે આવ. વિશાળ અને રેવતી (સમૃદ્ધ) ઇષઃ (પ્રેરણાઓ/પોષક પ્રવાહો) અમને નજીક લાવ; હે પવમાન! અમારા સ્તોત્ર પાસે આવ અને તેના ઉપર બેસ (આશ્રય લે).