Sukta 107

Mantra 1

परीतो षिञ्चता सुतं सोमो य उत्तमं हविः । दधन्वाँ यो नर्यो अप्स्वन्तरा सुषाव सोममद्रिभिः ॥

ચારે તરફ દબાવી કાઢેલા સુત સોમને ઢાળો—એ જ સર્વોત્તમ હવિ છે. જે નર્ય (પુરુષાર્થ) બળને ધારણ કરે છે, જે જળોમાં અંદર અદ્રિ (પથ્થરો) વડે સુષાવ—સારી રીતે પિષાઈ—પ્રસૂત થયો છે; તે સોમ અમારા કર્મવૃત્ત (કાર્યના પરિઘ)માં સ્થિર થાઓ.

Mantra 2

नूनं पुनानोऽविभिः परि स्रवादब्धः सुरभिन्तरः । सुते चित्त्वाप्सु मदामो अन्धसा श्रीणन्तो गोभिरुत्तरम् ॥

હવે તું પુનાન—શુદ્ધ થતો—અવિ (ભેંસના ઊન)ના છાણણથી ચારે તરફ વહે; અદબ્ધ—અજેય—અને વધુ સુગંધિત. દબાયેલો હોવા છતાં પણ, જળોમાં તારા અંધસ (મદ-રસ)થી અમે આનંદિત થઈએ છીએ; ગો (કિરણ/પ્રકાશ) વડે અમે ઉત્તરને—ઉચ્ચ સ્તરને—શ્રીણીએ, દૃઢ કરીએ છીએ.

Mantra 3

परि सुवानश्चक्षसे देवमादनः क्रतुरिन्दुर्विचक्षणः ॥

ચારે તરફ વહેતો તું દૃશ્ય બને છે—હે દેવોનો આનંદ; વિચક્ષણ ઇન્દુ, પ્રકાશમય બિંદુ, ક્રતુ—કર્મશક્તિ—રૂપે, વિશાળ દૃષ્ટિથી જોનાર.

Mantra 4

पुनानः सोम धारयापो वसानो अर्षसि । आ रत्नधा योनिमृतस्य सीदस्युत्सो देव हिरण्ययः ॥

પુનિત થતો, હે સોમ, તું ધારામાં વહે છે, જળોથી આવૃત (વસ્ત્રિત) થઈને. હે રત્નધારક, તું ઋતના યોનિમાં આસન ગ્રહણ કરે છે—હે દેવ, તું સુવર્ણ ઉત્સ (ઝરણું) છે.

Mantra 5

दुहान ऊधर्दिव्यं मधु प्रियं प्रत्नं सधस्थमासदत् । आपृच्छ्यं धरुणं वाज्यर्षति नृभिर्धूतो विचक्षणः ॥

દિવ્ય ઊધરનું દુહન કરતો—પ્રિય મધુ—તે પ્રાચીન સધસ્થ (સંયોગ-સ્થાન) સુધી પહોંચ્યો. દૃઢ આધારને શોધતો, વાજ્ય (પ્રેરક બળ) વહે છે; નરશક્તિઓથી શુદ્ધ થયેલો, વિવેકમાં વિશાળ-દ્રષ્ટિ (વિચક્ષણ) બનીને.

Mantra 6

पुनानः सोम जागृविरव्यो वारे परि प्रियः । त्वं विप्रो अभवोऽङ्गिरस्तमो मध्वा यज्ञं मिमिक्ष नः ॥

પુનિત થતો, હે સોમ, જાગૃત અને પ્રિય, તું ઊનના છાણણ (વારે)માં ચારે તરફ ગતિ કરે છે. તું વિપ્ર (ઋષિ) બન્યો—અંગિરસ સમો સર્વોત્તમ; તારા મધુર્યથી અમારા યજ્ઞને મિશ્રિત કરી સમૃદ્ધ કર.

Mantra 7

सोमो मीढ्वान्पवते गातुवित्तम ऋषिर्विप्रो विचक्षणः । त्वं कविरभवो देववीतम आ सूर्यं रोहयो दिवि ॥

દાનમાં સમૃદ્ધ સોમ પવિત્ર થઈ વહે છે—માર્ગનો શ્રેષ્ઠ શોધક—ઋષિ, વિપ્ર, વિશાળદર્શી. તું કવિ થયો છે, દેવોને અતિ પ્રિય; તું સૂર્યને દ્યૌમાં આરોહણ કરાવે છે.

Mantra 8

सोम उ षुवाणः सोतृभिरधि ष्णुभिरवीनाम् । अश्वयेव हरिता याति धारया मन्द्रया याति धारया ॥

સોમ તો ખરેખર, સોતૃઓ દ્વારા પીડાતો, અવીનામ્ (ભેંસના ઊન)ની રિજાઓ પર વહે છે. અશ્વ સમો હરિત-સુવર્ણ તે ધારા દ્વારા જાય છે; મન્દ (આનંદમય) ધારા દ્વારા જાય છે.

Mantra 9

अनूपे गोमान्गोभिरक्षाः सोमो दुग्धाभिरक्षाः । समुद्रं न संवरणान्यग्मन्मन्दी मदाय तोशते ॥

અનૂપે (જળવિહિન વિસ્તારે) ગોમત્—કિરણોથી રક્ષિત—સોમ વહ્યો છે; દૂધ-મિશ્રણોથી પણ વહ્યો છે. સમુદ્ર તરફ આવરણો ખૂલ્યા જેમ, અવરોધો દૂર થયા; આનંદદાયક તે મદ (ઉલ્લાસ) માટે તૃપ્ત થાય છે.

Mantra 10

आ सोम सुवानो अद्रिभिस्तिरो वाराण्यव्यया । जनो न पुरि चम्वोर्विशद्धरिः सदो वनेषु दधिषे ॥

હે સોમ, પથ્થરો વડે પીડાઈને આવ; ઊનના દ્વારોને પાર કરીને આગળ વધ. જેમ લોકો કિલ્લામાં પ્રવેશે તેમ તેજસ્વી હરિતવર્ણ (હરિ) પાત્રોના કુંડોમાં પ્રવેશે છે; અને તું વનના કાષ્ઠ-કુંડોમાં પોતાનું આસન સ્થાપે છે.

Mantra 11

स मामृजे तिरो अण्वानि मेष्यो मीळ्हे सप्तिर्न वाजयुः । अनुमाद्यः पवमानो मनीषिभिः सोमो विप्रेभिॠक्वभिः ॥

તે પોતાને શુદ્ધ કરે છે, સૂક્ષ્મ તંતુઓને પાર કરીને—મેંઢા સમ; અને સમૃદ્ધિ માટે આતુર અશ્વ સમ. આનંદાનુભૂતિને અનુસરી, પવમાન સોમ મનીષીઓ દ્વારા, પ્રેરિત ઋષિ-ગાયકોએ (વિપ્રો, ઋક્વો) દ્વારા આગળ ધપાવવામાં આવે છે.

Mantra 12

प्र सोम देववीतये सिन्धुर्न पिप्ये अर्णसा । अंशोः पयसा मदिरो न जागृविरच्छा कोशं मधुश्चुतम् ॥

હે સોમ, દેવોના આનંદમય સ્વાગત માટે આગળ વધ; વહેતા પ્રવાહ સાથે નદી સમ ફૂલી ઊઠ. તારા અંશના દૂધસમાન મદિર રસથી જાગૃત રહી અમને જગાડ; મધુ ટપકતા કોશ (પાત્ર) તરફ સીધો વહે.

Mantra 13

आ हर्यतो अर्जुने अत्के अव्यत प्रियः सूनुर्न मर्ज्यः । तमीं हिन्वन्त्यपसो यथा रथं नदीष्वा गभस्त्योः ॥

ચમકતા હરિત-તામ્ર છનણી (અત્ક) પર પ્રિય સોમ—પુત્ર સમાન—વણાઈને પ્રગટ થયો; તે માર્જ્ય, શુદ્ધ થવા અને તૈયાર થવા યોગ્ય છે. કર્મશક્તિઓ (અપસઃ) તેને એમ આગળ ધપાવે છે જેમ રથને હાંકવામાં આવે; નદીના પ્રવાહમાર્ગોમાંથી તે બે હસ્તોમાં—ગ્રહણ કરનાર ગભસ્ત્યોમાં—પ્રવેશે છે.

Mantra 14

अभि सोमास आयवः पवन्ते मद्यं मदम् । समुद्रस्याधि विष्टपि मनीषिणो मत्सरासः स्वर्विदः ॥

ગતિમાં ઉત્સુક સોમધારાઓ પોતાને પવિત્ર કરતાં કરતાં મધ્ય—મદ, પરમાનંદ—રૂપે શુદ્ધ થાય છે. સમુદ્રના વિશાળ આસન પર તેઓ સ્થિર થાય છે—મનીષી, મત્સરાસ (ઉલ્લાસવાહક), સ્વર્વિદઃ—સૂર્યલોક/સ્વર-લોકના શોધક।

Mantra 15

तरत्समुद्रं पवमान ऊर्मिणा राजा देव ऋतं बृहत् । अर्षन्मित्रस्य वरुणस्य धर्मणा प्र हिन्वान ऋतं बृहत् ॥

પવમાન, દેવરાજા પોતાની તરંગ સાથે સમુદ્રને પાર કરે છે; તે ઋતં બૃહત્—વિશાળ સત્ય—માં ગતિ કરે છે. મિત્ર અને વરુણના ધર્મ અનુસાર વહેતો, તે આગળ ધપાવવામાં આવે છે—ઋતં બૃહત્, વિશાળ સત્ય તરફ દબાણ કરતાં આગળ વધે છે.

Mantra 16

नृभिर्येमानो हर्यतो विचक्षणो राजा देवः समुद्रियः ॥

નૃઓ (માનવશક્તિઓ) દ્વારા માપાયેલો અને દિશિત, ગતિમાં તેજસ્વી, વિવેકી દૈવી રાજા સમુદ્રસમાન—અસ્તિત્વ અને દૃષ્ટિમાં વિશાળ—બને છે.

Mantra 17

इन्द्राय पवते मदः सोमो मरुत्वते सुतः । सहस्रधारो अत्यव्यमर्षति तमी मृजन्त्यायवः ॥

ઇન્દ્ર માટે મદ (આનંદ-ઉલ્લાસ) વહે છે—મરુતવંત માટે સુત (પિષિત) સોમ. સહસ્રધારો, તે ઊનના ગાળણ (અવ્ય)ને વટાવી ધસી જાય છે; અને ઉત્સુક આયવઃ (શક્તિઓ) તેને મૃજન્તી—શુદ્ધ કરી—દિપ્ત બનાવે છે.

Mantra 18

पुनानश्चमू जनयन्मतिं कविः सोमो देवेषु रण्यति । अपो वसानः परि गोभिरुत्तरः सीदन्वनेष्वव्यत ॥

પુનાન (શુદ્ધ થતો) કવિ સોમ ચમૂ (સેન્ય-સમૂહ/અંતર રચના)ને જનાવે છે અને મતિ (પ્રેરિત વિચાર) ઉત્પન્ન કરે છે; દેવોમાં તે રમે છે. અપો (જળ) ધારણ કરીને, ગોભિઃ (પ્રકાશ-કિરણોની ગાયો)થી પરિઘેરાયેલો, તે ઉપર ઊઠે છે; વનેષુ (લાકડાના કુંડોમાં) બેઠો, અવ્યત—ગાળવામાં આવે છે.

Mantra 19

तवाहं सोम रारण सख्य इन्दो दिवेदिवे । पुरूणि बभ्रो नि चरन्ति मामव परिधीँरति ताँ इहि ॥

હે સોમ, તારી સખાઈમાં હું દિવસે દિવસે આનંદ પામું છું, હે ઇન્દુ. અનેક ધૂસર પરિઘો મારી નીચે ફરતા રહે છે; આવ—મને તે ઘેરાવતી સીમાઓની પાર લઈ જા.

Mantra 20

उताहं नक्तमुत सोम ते दिवा सख्याय बभ्र ऊधनि । घृणा तपन्तमति सूर्यं परः शकुना इव पप्तिम ॥

અને હું, રાત્રે પણ અને દિવસે પણ, હે સોમ, તારી સખાઈ માટે, ધૂસર આધાર પર સ્થાન લઉં છું; છતાં તપતા સૂર્યની પણ પાર, પરે, પક્ષીઓની દૂરસુધી ઉડાન જેમ, હું ઉડી જવા ઇચ્છું છું.

Mantra 21

मृज्यमानः सुहस्त्य समुद्रे वाचमिन्वसि । रयिं पिशङ्गं बहुलं पुरुस्पृहं पवमानाभ्यर्षसि ॥

હે સુહસ્ત્ય, જ્યારે તું શુદ્ધ થતો જાય છે, ત્યારે સમુદ્રસમાન વિશાળમાં વાણી (વાચ)ને તું ગતિ આપે છે. હે પવમાન, તું વહે છે—પિશંગ (તામ્ર-સુવર્ણ) તેજનો રયિ, બહુળ, અનેકવિધ, બહુ-સ્પૃહ્ય ધન લઈને.

Mantra 22

मृजानो वारे पवमानो अव्यये वृषाव चक्रदो वने । देवानां सोम पवमान निष्कृतं गोभिरञ्जानो अर्षसि ॥

હે સોમ, જળોમાં તું પોતાને શુદ્ધ કરતો, અવિનાશી (અવ્યય) ઊનના ગાળણમાંથી પવમાન બની વહેતો, બળવાન વૃષભ સમો, દબાણ-વન (વને) માં તેજસ્વી ગતિ પ્રગટાવે છે. હે સોમ પવમાન, દેવો માટે નિષ્કૃત—સજ્જ કરાયેલ—તું કિરણો (ગોભિઃ) વડે ઉજળો અને અભિષિક્ત થઈ પ્રવાહિત થાય છે.

Mantra 23

पवस्व वाजसातयेऽभि विश्वानि काव्या । त्वं समुद्रं प्रथमो वि धारयो देवेभ्यः सोम मत्सरः ॥

વાજસાતયે—બળ અને સમૃદ્ધિ જીતવા માટે—તું પવસ્વ, અને સર્વ કાવ્યપ્રેરિત કાવ્યતાઓને આવરી લે. હે સોમ, તું પ્રથમ છે, જેણે દેવો માટે સમુદ્રને—ચેતનાનો વિશાળ પ્રવાહ—વિસ્તૃત રીતે વહેવા મૂક્યો; હે મત્સર, આનંદ-રસનો ઉલ્લાસભર્યો દાતા.

Mantra 24

स तू पवस्व परि पार्थिवं रजो दिव्या च सोम धर्मभिः । त्वां विप्रासो मतिभिर्विचक्षण शुभ्रं हिन्वन्ति धीतिभिः ॥

અતએવ, હે સોમ, તું પાર્થિવ રજને અને દિવ્યને પણ—ધર્મભિઃ, યોગ્ય કાર્યના નિયમોથી—ચારે તરફ વહે. હે વિચક્ષણ, વિપ્રો તને પોતાની મતિઓથી અને ધીતિઓથી પ્રેરિત કરે છે—શુભ્ર, પવિત્ર અને તેજસ્વી રૂપે.

Mantra 25

पवमाना असृक्षत पवित्रमति धारया । मरुत्वन्तो मत्सरा इन्द्रिया हया मेधामभि प्रयांसि च ॥

પવમાન ધારો પવિત્રને વટાવી પોતાની ધારા વડે છૂટા પડ્યા છે. મરુતવંત બળથી તેઓ ઉલ્લાસિત છે; તેઓ ઇન્દ્રની ઇન્દ્રિય શક્તિઓ છે, ઝડપી અશ્વ સમા, મેધા તરફ અને પ્રયાંસિ—અગ્રગામી ગતિઓ તરફ—અભિમુખ ધસી જાય છે.

Mantra 26

अपो वसानः परि कोशमर्षतीन्दुर्हियानः सोतृभिः । जनयञ्ज्योतिर्मन्दना अवीवशद्गाः कृण्वानो न निर्णिजम् ॥

અપોમાં વસ્ત્ર ધારણ કરીને, ઇન્દુ સોતૃઓ દ્વારા પ્રેરિત થઈ પાત્રની આસપાસ વહે છે. જ્યોતિ ઉત્પન્ન કરીને, આનંદિત થઈ, તે ગાઓ—કિરણોને—પ્રકાશિત કરે છે, જાણે કોઈ તેજસ્વી નિર્ણિજ—પ્રકાશમય વસ્ત્ર—રચે છે.