Rig Veda 7.5.7: Mandala 7, Sukta 5, Mantra 7

Sukta 7.5

Rishi: Vasiṣṭha (Vāsiṣṭha tradition for Maṇḍala 7; specific attribution within 7.5 not provided in input)

Devata: Agni (Jātavedas / Vaiśvānara)

Chandas: Triṣṭubh (probable; not explicitly provided in input)

Samhita Patha (Devanagari)

स जायमानः परमे व्योमन्वायुर्न पाथः परि पासि सद्यः । त्वं भुवना जनयन्नभि क्रन्नपत्याय जातवेदो दशस्यन् ॥

Transliteration

sá jā́yamānaḥ paramé vyòman vāyúr ná pā́thaḥ pári pāsi sadyáḥ | tváṃ bhúvanā janáyann abhí kránn ápatyāya jāta-vedo daśasyán ||

Translation

તે જન્મ લેતાં જ પરમ વ્યોમમાં સ્થિત થાય છે; સર્વત્ર ગતિમાન વાયુ જેમ, તે તરત જ માર્ગને ચારે તરફથી રક્ષે છે. હે જાતવેદસ, તું ભુવનોને જન્મ આપે છે અને આગળ ધકેલે છે; અપત્ય (સંતતિ) માટે દશસ્યન—સેવા કરતો—પ્રકાશમાં આત્માની સતતતા પોષે છે.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• सः: he
• सः: कर्तृ (सह-सम्बन्धः; कर्तृपदस्य निर्देशः)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (sarvanāma-prātipadika)

• जायमानः: being born, coming into being
• जायमानः: कर्तृ
• Type: Participle (Adjectival)
• Root: √जन् (जने) + शानच् (वर्तमानकाले कर्तरि)

• परमे: in the highest
• परमे: अधिकरण
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रātipadika)

• व्योमन्: sky, firmament
• व्योमन्: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: व्योमन् (प्रātipadika)

• वायुः: the Wind (Vāyu)
• वायुः: कर्तृ (उपमान-कर्तृ; ‘इव’ निहितम्)
• Type: Noun
• Root: वायु (प्रātipadika)

• न: like, as
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (निपात)

• पाथः: path, course
• पाथः: कर्म
• Type: Noun
• Root: पाथस् (प्रātipadika)

• परि: around, all around
• परि: —
• Type: Indeclinable (Preverb)
• Root: परि (उपसर्ग/अव्यय)

• पासि: you protect, you guard
• पासि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √पा (पा रक्षणे)

• सद्यः: immediately, at once
• सद्यः: अधिकरण (काल)
• Type: Indeclinable
• Root: सद्यस् (अव्यय-प्रātipadika)

• त्वम्: you
• त्वम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (sarvanāma-prātipadika)

• भुवना: worlds, beings/realms
• भुवना: कर्म
• Type: Noun
• Root: भुवन (प्रātipadika)

• जनयन्: generating, bringing forth
• जनयन्: कर्तृ
• Type: Participle
• Root: √जन् (जने) + णिच् (causative) + शतृ (वर्तमानकाले)

• अभि: towards, upon
• अभि: —
• Type: Indeclinable (Preverb)
• Root: अभि (उपसर्ग/अव्यय)

• क्रन्: he strode/stepped forth
• क्रन्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √क्रम् (क्रमु पादविक्षेपे) — वैदिकः लुङ्/आorist-रूपः (injunctive/augmentless)

• अपत्याय: for offspring, for progeny
• अपत्याय: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: अपत्य (प्रātipadika)

• जातवेदः: O Jātavedas (Agni), knower of births
• जातवेदः: सम्बोधन
• Type: Noun (Vocative epithet)
• Root: जातवेदस् (प्रātipadika; अग्नि-विशेषणम्)

• दशस्यन्: worshipping, serving (honouring)
• दशस्यन्: कर्तृ
• Type: Participle
• Root: √दशस्/दश् (वैदिकः: ‘पूजने/सेवने’ अर्थे) + शतृ