Rig Veda 7.5.3: Mandala 7, Sukta 5, Mantra 3

Sukta 7.5

Rishi: Vasiṣṭha (Vāsiṣṭha tradition for Maṇḍala 7; specific attribution within 7.5 not provided in input)

Devata: Agni Vaiśvānara

Chandas: Triṣṭubh (probable; not explicitly provided in input)

Samhita Patha (Devanagari)

त्वद्भिया विश आयन्नसिक्नीरसमना जहतीर्भोजनानि । वैश्वानर पूरवे शोशुचानः पुरो यदग्ने दरयन्नदीदेः ॥

Transliteration

tvád-bhiyā́ víśa ā́yan ásiknīr asamanā́ jahatī́r bhójanāni | vaiśvānara pūráve śóśucānaḥ púro yád agne daráyan ádīdeḥ ||

Translation

તારી ભયંકર શક્તિથી જનસમુદાયો આગળ વધ્યા; અંધ અને અસંગત બળોએ પોતાના ભોગો ત્યજી દીધા. હે વૈશ્વાનર, પૂરવ માટે જ્વલિત થતો, જ્યારે તું, હે અગ્નિ, દુર્ગોને ચીરી નાખ્યા, ત્યારે તું પ્રજ્વલિત થયો—આત્માના યોગ્ય નિવાસ માટે માર્ગ શુદ્ધ કરતો.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• त्वद्भियाः: from fear of you
• त्वद्भियाः: अपादान (भय-हेतु/कारण-रूपेण) / हेतु
• Type: Noun/Pronoun (compound sense)
• Root: त्वद् (युष्मद्-प्रत्ययान्त सर्वनाम-प्रातिपदिक) + भिया (√भी ‘भय’ से स्त्री. ‘भिया’)

• विशः: the clans/peoples
• विशः: कर्तृ (आयन् के) / कर्ता
• Type: Noun
• Root: विश् (प्रातिपदिक ‘विś्’ = जन/प्रजा/कुल) अथवा ‘विś’ (people, clans)

• आयन्: came, approached
• आयन्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √या (गमन) उपसर्ग ‘आ-’

• असिक्नीः: the dark (women/ones)
• असिक्नीः: कर्तृ/विशेष्य-सम्बन्ध (विशः का विशेषण) अथवा समन्वयेन ‘स्त्रियः’
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: असिक्नी (प्रातिपदिक; ‘कृष्णा/श्यामा’, ‘dark’)

• असमनाः: not of one mind, discordant
• असमनाः: विशेषण (असिक्नीः/विशः के) / कर्तृ-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: अ- + समन (प्रातिपदिक; ‘समन’ = समान-मनस्/एकचित्त) → ‘असमन’

• जहतिः: abandons/abandon
• जहतिः: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √हा (त्याग)

• भोजनानि: provisions, enjoyments, goods
• भोजनानि: कर्म
• Type: Noun
• Root: भोजन (प्रातिपदिक; ‘भुज्/भोज’ से ‘भोजन’ = भोजन/भोग्य/सम्पत्ति)

• वैश्वानर: O Vaiśvānara (Agni)
• वैश्वानर: सम्बोधन
• Type: Noun (proper epithet)
• Root: वैश्वानर (प्रातिपदिक; ‘विश्वानर’ = ‘all-men’s/for all people’; अग्नि का नाम)

• पूरवे: for Puru
• पूरवे: सम्प्रदान
• Type: Noun (proper name)
• Root: पूरु (प्रातिपदिक; Puru—वंश/राजा)

• शोशुचानः: blazing, shining intensely
• शोशुचानः: कर्तृ-विशेषण (अग्नेः) / कर्ता
• Type: Participle (verbal adjective)
• Root: √शुच् (दीप्ति/शोच्) — कृत्: शानच् (मध्यम/आत्मनेपदी वर्तमान कृदन्त) → ‘शोशुचान’ (intensive/reduplicated present participle, Vedic)

• पुरः: fortresses
• पुरः: कर्म
• Type: Noun
• Root: पुर्/पुर (प्रातिपदिक; ‘fortified place, stronghold’)

• यत्: when
• यत्: सम्बन्ध (काल/प्रसङ्ग) / अव्यय
• Type: Indeclinable/Relative pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम; सम्बन्ध/यदा-तदा)

• अग्ने: O Agni
• अग्ने: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• दरयन्: splitting, cleaving
• दरयन्: कर्तृ-विशेषण (अग्नेः) / साधन-भाव
• Type: Participle
• Root: √दॄ/√दर् (विदारण/भेदन ‘to split, cleave’) — शतृ (वर्तमान कृदन्त) ‘दरयन्त्’

• अदीदेः: you have blazed, shone forth
• अदीदेः: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √दीद्/√दी (दीप्ति ‘to shine, blaze’) — लिट् (perfect) वेदिक रूप ‘अदीदेः’