
Sukta 6.67
Bharadvāja Bārhaspatya (traditional for 6.67 Mitra-Varuṇa hymn)
Mitra-Varuṇa
Triṣṭubh (standard for many 6th maṇḍala hymns; probable here)
આ સૂક્ત મિત્ર અને વરુણની ઋત (સત્ય/વિશ્વવ્યવસ્થા)ના અગ્ર ઉપધારકો તરીકે સ્તુતિ કરે છે. તેઓ લોકોને “લગામ” જેવી રીતે એકસાથે બાંધી રાખે છે અને સર્વભૌમત્વ, સમયનો પ્રવાહ તથા દ્યાવા-પૃથ્વીની સ્થિરતા જાળવે છે, એમ કહે છે. તેમની અચૂક અને અવિરત રક્ષા, વ્યવસ્થિત શાસન, અને જીવનના સંઘર્ષમાં તેજસ્વી શક્તિઓને વિજયપૂર્વક આગળ વધારવાની કૃપા માગે છે. કુલ મળીને, આ સામાજિક એકતા, યોગ્ય શાસન અને સત્ય સાથે આંતરિક સુસંગતિ માટેની પ્રાર્થના છે.
Mantra 1
विश्वेषां वः सतां ज्येष्ठतमा गीर्भिर्मित्रावरुणा वावृधध्यै । सं या रश्मेव यमतुर्यमिष्ठा द्वा जनाँ असमा बाहुभिः स्वैः ॥
હે મિત્ર-વરুণ, સત્યવાનાં સર્વમાં તમે જ્યેષ્ઠતમ છો; અમારી ગીર્ભિઃ (પ્રેરિત સ્તુતિઓ) દ્વારા અમે તમને વાવૃધધ્યૈ—વધારવા ઇચ્છીએ છીએ. તમે બે, અસમા (અનુપમ), રશ્મિ (લગામ) સમા બે જનાને યમથુઃ—એકત્ર બાંધી રાખો, તમારા સ્વૈઃ બાહુભિઃ—તમારા જ મહાબાહુઓથી.
Mantra 2
इयं मद्वां प्र स्तृणीते मनीषोप प्रिया नमसा बर्हिरच्छ । यन्तं नो मित्रावरुणावधृष्टं छर्दिर्यद्वां वरूथ्यं सुदानू ॥
આ અમારી મનીષા પ્ર સ્તૃણીતે—નમસા (નમ્ર વંદનથી) પ્રિય બર્હિઃ (યજ્ઞાસન) પાથરે છે, જેથી તમે નજીક આવો. હે મિત્ર-વરुण, અમારે ત્યાં અધૃષ્ટં—અપરાજિત રૂપે આવો; હે સુદાનૂ, તમારું વરૂથ્યં છર્દિઃ—રક્ષાકવચ સમ આશ્રય—અમારું આવરણ અને શાંતિ બને.
Mantra 3
आ यातं मित्रावरुणा सुशस्त्युप प्रिया नमसा हूयमाना । सं यावप्नःस्थो अपसेव जनाञ्छ्रुधीयतश्चिद्यतथो महित्वा ॥
હે મિત્ર-વરুণા, સુશસ્તિ—સારા સ્તુતિ—તરફ આવો; પ્રિય વિષય માટે નમસ્કારપૂર્વક બોલાવવામાં આવેલા તમે આવો. કર્મસિદ્ધિમાં સ્થિત તમે, કાર્યકુશળ ક્રિયા સમે, જનસમૂહોને એકત્ર કરો; અને તમારી મહિમાથી, નીચેથી પોકારનારને પણ તમે સાંભળો.
Mantra 4
अश्वा न या वाजिना पूतबन्धू ऋता यद्गर्भमदितिर्भरध्यै । प्र या महि महान्ता जायमाना घोरा मर्ताय रिपवे नि दीधः ॥
વાજી અશ્વો સમા, શુદ્ધ બંધવાળા તમે બે, જ્યારે અદિતિ ઋતના ગર્ભને ધારણ કરી તેને પ્રસવવા ધરે. જન્મમાં મહાન અને વિશાળ એવા તમે, શત્રુ એવા મર્ત્ય માટે ઘોર બની જાઓ; તેને નીચે દબાવી નાખો.
Mantra 5
विश्वे यद्वां मंहना मन्दमानाः क्षत्रं देवासो अदधुः सजोषाः । परि यद्भूथो रोदसी चिदुर्वी सन्ति स्पशो अदब्धासो अमूराः ॥
જ્યારે સર્વ દેવો, તમારી મહિમામાં આનંદિત થઈ, એકસાથે તમારું ક્ષત્ર—સર્વાધિકાર—સ્થાપિત કર્યું, ત્યારે—યદ્યપિ તમે બે વિશાળ લોકોને પણ પરિભ્રમો—ત્યાં તમારા સ્પશઃ, અદબ્ધ અને અમૂર, સ્થિર રહી ઋતને રક્ષે છે.
Mantra 6
ता हि क्षत्रं धारयेथे अनु द्यून्दृंहेथे सानुमुपमादिव द्योः । दृळ्हो नक्षत्र उत विश्वदेवो भूमिमातान्द्यां धासिनायोः ॥
હે તે બે, તમે ક્ષત્ર—રાજસત્તા—ને ધારણ કરો છો અને દિવસોને દૃઢ બનાવો છો; દ્યૌઃના પ્રમાણ સમાન શિખરને સ્થિર કરો છો. દૃઢ નક્ષત્ર અને વિશ્વદેવ—તમારી સ્થાપક શક્તિથી—પૃથ્વી અને દ્યૌને ધારણ કરે છે.
Mantra 7
ता विग्रं धैथे जठरं पृणध्या आ यत्सद्म सभृतयः पृणन्ति । न मृष्यन्ते युवतयोऽवाता वि यत्पयो विश्वजिन्वा भरन्ते ॥
હે તે બે, તમે વિશાળ જઠરને પરિપૂર્તિ માટે ભરો છો, જ્યારે એકત્રિત થયેલા લોકો ગૃહને ભરે છે. પવનથી અઘાત ન પામેલી યુવતીઓ નિષ્ફળ થતી નથી, જ્યારે સર્વને પોષનાર દૂધને તેઓ બહાર લાવી વહેંચે છે.
Mantra 8
ता जिह्वया सदमेदं सुमेधा आ यद्वां सत्यो अरतिॠते भूत् । तद्वां महित्वं घृतान्नावस्तु युवं दाशुषे वि चयिष्टमंहः ॥
હે સુમેધા, ઋતના સત્ય ઉચ્ચારની જિહ્વાથી અમે આ અર્પણ સદા તમને લાવીએ છીએ—જ્યારે ઋતથી વિમુખ અસત્ય અराजકતા ઊભી થાય. તમારું મહાત્મ્ય અમારું ઘૃતાન્ન બને; દાશુષ—અર્પણકર્તા—માટે, હે યુગલ, તમે દુઃખને છાંટી દૂર કરો.
Mantra 9
प्र यद्वां मित्रावरुणा स्पूर्धन्प्रिया धाम युवधिता मिनन्ति । न ये देवास ओहसा न मर्ता अयज्ञसाचो अप्यो न पुत्राः ॥
હે મિત્ર-વરুণ, જ્યારે તમારાં પ્રિય ધામો (આધાર-સ્થાનો) ઉદાર સ્પર્ધા/પ્રયત્નથી પ્રેરિત થઈ ગતિ પામે છે, ત્યારે તેમને ન તો દેવો પોતાના ઓજસથી, ન તો મર્ત્યો ક્ષીણ કરી શકે. કારણ કે યજ્ઞ વિના ચાલનારા (અયજ્ઞસાચ) તમને પ્રાપ્ત કરી શકતા નથી—જેમ ગુપ્ત ગૃહ સુધી પહોંચ ન ધરાવતા પુત્રો.
Mantra 10
वि यद्वाचं कीस्तासो भरन्ते शंसन्ति के चिन्निविदो मनानाः । आद्वां ब्रवाम सत्यान्युक्था नकिर्देवेभिर्यतथो महित्वा ॥
જ્યારે કીર્તાસો (ગાયક-સ્તુતિકાર) વાણીનું વિસ્તરણ કરે છે અને કેટલાંક મનનશીલ નિવિદો (આહ્વાન-વાક્યો) ઉચ્ચારે છે, ત્યારે અમે તમને સત્ય ઉક્તિઓ અર્પીએ છીએ: દેવોમાં કોઈ પણ મહિમામાં તમારું સમકક્ષ થતો નથી.
Mantra 11
अवोरित्था वां छर्दिषो अभिष्टौ युवोर्मित्रावरुणावस्कृधोयु । अनु यद्गावः स्फुरानृजिप्यं धृष्णुं यद्रणे वृषणं युनजन् ॥
આ રીતે, હે મિત્ર-વરুণ, અવિચલ સહાયક, અમે તમારું રક્ષણ અને છર્દિષ (આશ્રય-છત્ર) માટે પ્રાર્થના કરીએ છીએ. જ્યારે ગાવો (પ્રકાશ-કિરણો) અનુસરે છે અને સધા માર્ગે જનાર, ઉગ્ર અને વિજયી વृषણ (બળવાન) શક્તિને સત્તાના રણક્ષેત્રમાં યુગે છે.
They are paired Āditya deities who protect truth (ṛta). Mitra supports harmony and agreements, while Varuṇa safeguards moral law and restraint; together they govern and protect.
It means they guide and hold society together the way a rein controls and directs a horse—keeping people aligned with order, cooperation, and right conduct.
Protection and stable order: the hymn asks Mitra-Varuṇa to uphold right rule, keep life’s rhythms steady, and give shelter and unfailing help amid struggles.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.