Rig Veda 3.29.3: Mandala 3, Sukta 29, Mantra 3

Sukta 3.29

Rishi: Viśvāmitra Gāthina (family attribution)

Devata: Agni (born by manthana; also linked with Iḷā)

Chandas: Tr̥ṣṭubh (likely)

Samhita Patha (Devanagari)

उत्तानायामव भरा चिकित्वान्त्सद्यः प्रवीता वृषणं जजान । अरुषस्तूपो रुशदस्य पाज इळायास्पुत्रो वयुनेऽजनिष्ट ॥

Sanskrit recitationRig Veda 3.29.3

Transliteration

uttānā́yām áva bharā cikitvā́n tsadyaḥ pravī́tā vṛ́ṣaṇaṃ jajāna | aruṣá-stūpo rúśad asya pā́ja íḷāyāḥ putró vayúne 'janiṣṭa ||

Translation

ઉત્તાન (નીચલા) અરણિ પર તેને નીચે લાવો—હે વિદ્વાન; તરત જ પ્રેરિત મન્થનથી બળવાન વૃષભ (અગ્નિ) જન્મે છે. અરુષ (રુધિરવર્ણ) શિખાવાળો, તેની તેજસ્વી કાંતિ ઝળહળે છે; ઇળા (Iḷā) નો પુત્ર વિધિના ગુપ્ત ઉપાયો (વયુન) દ્વારા જન્મે છે.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• उत्तानायाम्: in/at the outstretched (position)
• उत्तानायाम्: अधिकारण
• Type: Noun/Adjective (used substantively)
• Root: उत्तान (प्रातिपदिक) < उत्-तन्

• अव: down; forth
• अव: —
• Type: Indeclinable
• Root: अव (उपसर्ग/निपात)

• भर: bear/bring!
• भर: —
• Type: Verb
• Root: √भृ

• चिकित्वान्: the wise/knowing one
• चिकित्वान्: कर्तृ (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चिकित्वस्/चिकित्वन् (प्रातिपदिक; √चित् ‘to perceive/know’ का परिपूर्ण/परस्मैपदी परिप्रयोग)

• सद्यः: immediately
• सद्यः: —
• Type: Indeclinable
• Root: सद्यः

• प्रवीताः: well-impelled/led forth
• प्रवीताः: कर्तृ (विशेषण)
• Type: Adjective (past passive participle)
• Root: प्र-√वी (या √वय्/√वी ‘to weave/lead/drive’ से; ‘प्रवीत’ = ‘well-led/impelled’)

• वृषणम्: the bull; the vigorous one
• वृषणम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: वृषन् (प्रातिपदिक)

• जजान: has begotten/produced
• जजान: —
• Type: Verb
• Root: √जन्

• अरुषः: ruddy; tawny
• अरुषः: कर्तृ (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अरुष (प्रातिपदिक)

• तूपः: a tuft/crest; (ritual) plume
• तूपः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: तूप (प्रातिपदिक; वैदिक)

• रुशत्: shining; bright
• रुशत्: —
• Type: Adjective (present participial stem used adjectivally)
• Root: रुशत् (प्रातिपदिक; √रुश्/√रुच् ‘to shine’)

• अस्य: of him/this
• अस्य: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• पाजः: strength; splendor
• पाजः: कर्तृ/विषय (नामपद)
• Type: Noun
• Root: पाजस् (प्रातिपदिक; वैदिक)

• इळायाः: of Iḷā (Idā)
• इळायाः: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: इळा (प्रातिपदिक)

• पुत्रः: son
• पुत्रः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक)

• वयुने: in (ritual) skill/wise order
• वयुने: अधिकारण
• Type: Noun
• Root: वयुन (प्रातिपदिक)

• अजनिष्ट: was born; came into being
• अजनिष्ट: —
• Type: Verb
• Root: √जन्