Sukta 116

Mantra 1

नासत्याभ्यां बर्हिरिव प्र वृञ्जे स्तोमाँ इयर्म्यभ्रियेव वातः । यावर्भगाय विमदाय जायां सेनाजुवा न्यूहतू रथेन ॥

નાસત્ય દ્વય માટે હું સ્તોત્રોને બર્હિ સમ પવિત્ર આસન સમે પાથરું છું; વાદળને હંકારતા પવનની જેમ તેમને ગતિમાં મૂકો છું. હે અશ્વિનો (નાસત્યૌ), તમે જેઓ સેનાને પ્રેરતા રથથી અર્ભગ અને વિમદ માટે વધૂને લાવ્યા—આવો; એ જ ઝડપી સહાયથી અમામાં આત્મા અને તેના આનંદનું વિવાહ-યોગ, યોગ્ય સંયોગ, સ્થાપિત કરો.

Mantra 2

वीळुपत्मभिराशुहेमभिर्वा देवानां वा जूतिभिः शाशदाना । तद्रासभो नासत्या सहस्रमाजा यमस्य प्रधने जिगाय ॥

દૃઢ-ઉડાન ભરતા પગલાંઓથી, અથવા ઝડપી-સુવર્ણ પ્રેરણાઓથી, અથવા દેવોના જ વેગના ધાવથી—સદા આગળ ધસી જતા—હે નાસત્યૌ, એ રીતે યમના પ્રધાન (સ્પર્ધા)માં ગધેડાએ હજાર જીત્યા. તેમ જ અમામાં તમારી શક્તિઓ મર્યાદા અને મૃત્યુવર્તી આદતના ક્ષેત્રમાંથી વિજયપૂર્વક બળની સમૃદ્ધિ જીતે.

Mantra 3

तुग्रो ह भुज्युमश्विनोदमेघे रयिं न कश्चिन्ममृवाँ अवाहाः । तमूहथुर्नौभिरात्मन्वतीभिरन्तरिक्षप्रुद्भिरपोदकाभिः ॥

હે અશ્વિનો, તુગ્રે ભુજ્યુને ઉછળતા પૂર-મેઘમાં નીચે ફેંકી દીધો—જેમ કોઈ ખજાનો ગુમાય અને પાસે કોઈ રક્ષક ન હોય. પરંતુ તમે આત્મન્વતી, સ્વયં-ચાલિત નૌકાઓ વડે તેને ઉંચે ધાર્યો; મધ્યલોકમાં દોડતી, જળ હોય ત્યાં પણ અને જ્યાં જળ નથી ત્યાં પણ જળમાર્ગે ગતિ કરતી એવી નૌકાઓથી. તેથી તમારી અદ્ભુત ઉપાયશક્તિથી અમને પણ મોહ-ભ્રમના પૂરથી ઉગારજો.

Mantra 4

तिस्रः क्षपस्त्रिरहातिव्रजद्भिर्नासत्या भुज्युमूहथुः पतंगैः । समुद्रस्य धन्वन्नार्द्रस्य पारे त्रिभी रथैः शतपद्भिः षळश्वैः ॥

હે નાસત્યાઓ, ત્રણ રાત અને ત્રણ દિવસ સુધી, ઝડપથી આગળ વધતાં, તમે ભુજ્યુને પતંગ સમા પાંખવાળા વાહકો દ્વારા વહન કર્યો. સમુદ્રના નિર્જન વિસ્તારોને પાર કરીને, આર્દ્ર લોકના દૂરના કાંઠે—ત્રણ રથો વડે, શતપદ, ષળશ્વ, તમે તેને લાંબી પારાવાર યાત્રા કરાવી. તેમ જ વિસ્તૃત અંધકારમાં અમારી ચેતનાને પણ પાર ઉતારજો.

Mantra 5

अनारम्भणे तदवीरयेथामनास्थाने अग्रभणे समुद्रे । यदश्विना ऊहथुर्भुज्युमस्तं शतारित्रां नावमातस्थिवांसम् ॥

આધાર વિનાના સ્થાને તમે તે વીર્ય પ્રગટ કર્યું; પગ મૂકવા જેવું ન હોય, પકડવા જેવું ન હોય એવા સમુદ્રમાં—હે અશ્વિનો, જ્યારે તમે ભુજ્યુને તેના ગૃહ તરફ વહન કર્યો, તે શત-આરીત્રાવાળી નૌકામાં ઊભો હતો. તેથી અમારા આધારહીન ક્ષણોમાં, જ્યારે મનને કોઈ આધાર ન મળે, એ જ શક્તિ પ્રગટ કરો: અનેક સાધનોવાળી, સુવ્યવસ્થિત ઇચ્છાશક્તિની નૌકા અમને આપો.

Mantra 6

यमश्विना ददथुः श्वेतमश्वमघाश्वाय शश्वदित्स्वस्ति । तद्वां दात्रं महि कीर्तेन्यं भूत्पैद्वो वाजी सदमिद्धव्यो अर्यः ॥

હે અશ્વિનો, તમે અઘાશ્વાને શાશ્વત સ્વસ્તિ માટે શ્વેત અશ્વ આપ્યો. તમારું તે દાન મહાન અને કીર્તનીય બન્યું; તેથી પૈદ્વ—બળમાં વિજયી વાજી—સદા હવ્ય અર્પણ કરનાર, આર્ય (ઉદાર) પુરુષ થયો. અમને પણ તે ‘શ્વેત અશ્વ’—શુદ્ધ પ્રેરણા, પ્રકાશિત ઊર્જાનો વેગ—અર્પો, જેથી દીર્ઘકાલીન કલ્યાણ સ્થિર રહે.

Mantra 7

युवं नरा स्तुवते पज्रियाय कक्षीवते अरदतं पुरंधिम् । कारोतराच्छफादश्वस्य वृष्णः शतं कुम्भाँ असिञ्चतं सुरायाः ॥

હે નરો, બળવાન સ્વામીઓ, પજ્રિ વંશના સ્તુતિ કરનાર કક્ષીવાન્તને તમે પુરંધિ—સમૃદ્ધિની શક્તિ—આપી. બળવાન વૃષભ અશ્વના ખુરામાંથી તમે સુરાના સો કુંભ વહેતા કર્યા—અતિપ્રવાહ આનંદ, જે સાધકની વૃદ્ધિને પોષે છે.

Mantra 8

हिमेनाग्निं घ्रंसमवारयेथां पितुमतीमूर्जमस्मा अधत्तम् । ऋबीसे अत्रिमश्विनावनीतमुन्निन्यथुः सर्वगणं स्वस्ति ॥

શીતથી તમે દહકતી અગ્નિની તીવ્રતા અટકાવી; અને તેમાં પિતુમતી—પોષક અન્નરસથી ભરપૂર—ઊર્જા સ્થાપી. ખાડામાં ડૂબેલા અત્રિને, હે અશ્વિનો, તમે ઉપર ઉઠાવ્યો; તેની સમગ્ર ગણને સ્વસ્તિ અને સુરક્ષામાં લઈ આવ્યા.

Mantra 9

परावतं नासत्यानुदेथामुच्चाबुध्नं चक्रथुर्जिह्मबारम् । क्षरन्नापो न पायनाय राये सहस्राय तृष्यते गोतमस्य ॥

હે નાસત્યાઓ, તમે તેને પરાવત—અતિ દૂર સુધી અનુસરી ગયા; ભારથી વાંકું પડેલું ઊંચા આધારવાળું ટેકાણું તમે દૃઢ કરી દીધું. જેમ વહેતાં જળ પોતાના પાનસ્થાન તરફ ધસી જાય, તેમ હજારગણી સમૃદ્ધિ માટે તરસતા ગોતમ માટે તમે વહેતી વૃદ્ધિ-સાધન સંપત્તિ વહાવી લાવ્યા.

Mantra 10

जुजुरुषो नासत्योत वव्रिं प्रामुञ्चतं द्रापिमिव च्यवानात् । प्रातिरतं जहितस्यायुर्दस्रादित्पतिमकृणुतं कनीनाम् ॥

હે નાસત્યાઓ, ક્ષીણ અને જર્જરિત થયેલા માટે પણ, તમે ચ્યવાનમાંથી આવરણરૂપ કોશને એમ છૂટો કર્યો જેમ ચામડી ઉતારાય. ત્યજાયેલું આયુષ્ય તમે ફરી આગળ ધપાવ્યું; અને હે દસ્રાઓ, તમે તેને ફરી યુવાન શક્તિઓનો સ્વામી—પતિ બનાવ્યો.

Mantra 11

तद्वां नरा शंस्यं राध्यं चाभिष्टिमन्नासत्या वरूथम् । यद्विद्वांसा निधिमिवापगूळ्हमुद्दर्शतादूपथुर्वन्दनाय ॥

હે નરો, હે નાસત્યાઓ, તમારું આ કાર્ય પ્રશંસનીય અને સિદ્ધ કરવાનું—વિજય આપતું તમારું વરૂથ (રક્ષણ) છે. કારણ કે તમે જ્ઞાની બની, નિધિ સમાન ગુપ્ત રહેલું જે અદૃશ્યતાના પ્રદેશમાં હતું, તેને વંદના માટે ઉપર ઉઠાવી પ્રગટ કર્યું.

Mantra 12

तद्वां नरा सनये दंस उग्रमाविष्कृणोमि तन्यतुर्न वृष्टिम् । दध्यङ्ह यन्मध्वाथर्वणो वामश्वस्य शीर्ष्णा प्र यदीमुवाच ॥

હે નરા (અશ્વિનો), વિજય-પ્રાપ્તિ માટે તમારું આ ઉગ્ર દંસ (પરાક્રમકૃત્ય) હું પ્રગટ કરું છું—જેમ ગર્જના વરસાદને દૃશ્ય કરે છે. જ્યારે દધ્યઙ્‌ક અથર્વણે અશ્વના શીર્ષથી મધુમય વચન તમને પ્રકટ કહ્યું, ત્યારે તમારું ગુપ્ત જ્ઞાન વિજયરૂપે પ્રકાશિત થયું.

Mantra 13

अजोहवीन्नासत्या करा वां महे यामन्पुरुभुजा पुरंधिः । श्रुतं तच्छासुरिव वध्रिमत्या हिरण्यहस्तमश्विनावदत्तम् ॥

હે નાસત્યાઓ, પુરુભુજાઓ, મહા યાત્રામાં પુરંધિએ પોતાના હાથોથી તમને આહ્વાન કર્યું. અને એવું સાંભળાયું—આદેશ જેમ માન્ય થાય તેમ—તમે વધ્રિમતીને સુવર્ણ હાથ આપ્યો, કર્મશક્તિ ફરી સ્થાપી.

Mantra 14

आस्नो वृकस्य वर्तिकामभीके युवं नरा नासत्यामुमुक्तम् । उतो कविं पुरुभुजा युवं ह कृपमाणमकृणुतं विचक्षे ॥

વરુના (વૃક)ના જડબાંમાંથી, નજીકના સંકટમાં, હે નરા નાસત્યાઓ, તમે બટેરને મુક્ત કર્યો. અને હે પુરુભુજાઓ, કષ્ટમાં પડેલા કવિને તમે વિચક્ષ (સ્પષ્ટ દ્રષ્ટિવાળો) બનાવ્યો—દુઃખને વિવેકદૃષ્ટિમાં ફેરવ્યું.

Mantra 15

चरित्रं हि वेरिवाच्छेदि पर्णमाजा खेलस्य परितक्म्यायाम् । सद्यो जङ्घामायसीं विश्पलायै धने हिते सर्तवे प्रत्यधत्तम् ॥

ખેલના પરિભ્રમણ-સ્પર્ધામાં, પક્ષીના પાંખ સમું ગતિનું ચરિત્ર જ્યારે કપાઈ ગયું, ત્યારે તમે તરત જ વિશ્પલા માટે લોખંડની જાંઘ/પગ સ્થાપિત કર્યો; ધન માટે નિર્ધારિત પુરસ્કાર તરફ તે ફરી દોડી શકે—લાભના યુદ્ધમાં પ્રગતિ પુનઃસ્થાપિત કરી.

Mantra 16

शतं मेषान्वृक्ये चक्षदानमृज्राश्वं तं पितान्धं चकार । तस्मा अक्षी नासत्या विचक्ष आधत्तं दस्रा भिषजावनर्वन् ॥

ઋજ્રાશ્વે વૃત્ક્યૈ (માદા વરુળ) ને સો મેષ આપ્યા; તેના પિતાએ તેને અંધ કર્યો. હે નાસત્યાઓ, તમે તેને સ્પષ્ટ-દર્શનવાળી આંખો સ્થાપિત કરી; હે દસ્રા, અચૂક વૈદ્યઓ—વિચાર-પ્રકાશને પુનઃસ્થાપિત કર્યો.

Mantra 17

आ वां रथं दुहिता सूर्यस्य कार्ष्मेवातिष्ठदर्वता जयन्ती । विश्वे देवा अन्वमन्यन्त हृद्भिः समु श्रिया नासत्या सचेथे ॥

સૂર્યની દુહિતા તમારી રથ પર એમ ચઢી, જેમ કોઈ રથ પર ચઢે—અશ્વની અગ્રગતિમાં વિજયિની બની. સર્વ દેવોએ હૃદયથી અનુમોદન કર્યું; હે નાસત્યાઓ, તમે બંને શ્રિયાના સમવાયિત તેજમાં—સૌંદર્ય, સુસંગતિ અને દીપ્ત પૂર્ણતામાં—એકસાથે ગતિમાન થયા.

Mantra 18

यदयातं दिवोदासाय वर्तिर्भरद्वाजायाश्विना हयन्ता । रेवदुवाह सचनो रथो वां वृषभश्च शिंशुमारश्च युक्ता ॥

હે અશ્વિનો, જ્યારે તમે દિવોદાસ અને ભરદ્વાજ માટે માર્ગ ખોલતી ગતિ સાથે, ઝડપી હાંકમાં, આવ્યા—ત્યારે તમારો સહચર રથ સમૃદ્ધિભર્યો વધારો વહન કરતો રહ્યો. તેમાં વृषભ-બળ અને શિંશુમાર (ડોલ્ફિન)-શક્તિ યુક્ત હતાં—પરાક્રમ અને જળોમાં સુરક્ષિત પારગમનની ઊર્જાઓ.

Mantra 19

रयिं सुक्षत्रं स्वपत्यमायुः सुवीर्यं नासत्या वहन्ता । आ जह्नावीं समनसोप वाजैस्त्रिरह्नो भागं दधतीमयातम् ॥

હે નાસત્યાઓ, તમે રયિ—અસ્તિત્વની પૂર્ણતા—સાથે, સુક્ષત્ર (સુશાસન), સ્વપત્ય (ઉત્તમ સંતાન), આયુઃ (દીર્ઘ આયુષ્ય) અને સુવીર્ય (વીરબળ) વહન કરતાં, એકમન થઈ વાજ-શક્તિઓ સાથે જહ્નાવી પાસે આવ્યા. જે દિવસના ત્રિગુણ ભાગને સ્થાપે છે, તેણે તમારું આગમન સ્વીકાર્યું.

Mantra 20

परिविष्टं जाहुषं विश्वतः सीं सुगेभिर्नक्तमूहथू रजोभिः । विभिन्दुना नासत्या रथेन वि पर्वताँ अजरयू अयातम् ॥

જાહુષ, જે સર્વ દિશાઓથી ઘેરાયેલો હતો, તેને તમે રાત્રિમાં સુમાર્ગોથી વિશાળ અવકાશો પાર લઈ ગયા. હે નાસત્યાઓ, અવરોધો ભેદી નાખનાર તમારા રથથી, અજરયુ—યૌવનમાં અક્ષય—તમે પર્વતોને ચીરીને આવ્યા, માર્ગ અટકાવતી કઠોર રચનાઓને વિખેરી.

Mantra 21

एकस्या वस्तोरावतं रणाय वशमश्विना सनये सहस्रा । निरहतं दुच्छुना इन्द्रवन्ता पृथुश्रवसो वृषणावरातीः ॥

એક જ ઉષામાં, હે અશ્વિનો, યુદ્ધમાં વિજય માટે અને સહસ્રના લાભ માટે તમે વશને (વશમ્) પ્રાપ્ત કરાવ્યો. ઇન્દ્રબળ સાથે, દુઃશુના—દુષ્ટ પીડા—ને દૂર હાંકી, હે વૃષણાવ્ (બળવાન દ્વય), તમે પૃથુશ્રવસ પાસેથી શત્રુ શક્તિઓને હટાવી દીધી.

Mantra 22

शरस्य चिदार्चत्कस्यावतादा नीचादुच्चा चक्रथुः पातवे वाः । शयवे चिन्नासत्या शचीभिर्जसुरये स्तर्यं पिप्यथुर्गाम् ॥

હે નાસત્યાઓ, શર માટે પણ તમે નીચેથી જળને ઉપર ઉઠાવી પીવા માટે કર્યાં. અને શય માટે, તમારી શચીઓ (પ્રભાવશાળી શક્તિઓ) વડે, જસુર માટે દુધવિહોણી ગાયને દૂધથી ભરપૂર કરી—અભાવને પોષણમાં ફેરવ્યો.

Mantra 23

अवस्यते स्तुवते कृष्णियाय ऋजूयते नासत्या शचीभिः । पशुं न नष्टमिव दर्शनाय विष्णाप्वं ददथुर्विश्वकाय ॥

હે નાસત્યાઓ, શોધતી અને સ્તુતિ કરતી કૃષ્ણિયા માટે, સીધા માર્ગે ચાલનાર માટે, તમારી શચીઓ વડે તમે વિશ્વકાયને વિષ್ಣાપ્વ (વિષ્ણાપ્વં) આપ્યો—જાણે નષ્ટ પશુ ફરી દર્શન પામે તેમ—ચેતનાના ક્ષેત્રમાંથી અદૃશ્ય થયેલું પાછું લાવી આપ્યું.

Mantra 24

दश रात्रीरशिवेना नव द्यूनवनद्धं श्नथितमप्स्वन्तः । विप्रुतं रेभमुदनि प्रवृक्तमुन्निन्यथुः सोममिव स्रुवेण ॥

દસ રાત્રિઓ અને નવ દિવસો સુધી, જળોની અંદર બંધાયેલો અને ઘાયલ થયેલો—વિખેરાયેલો, દૂર ફેંકાયેલો—રેભને તમે ઉપર ઉઠાવ્યો; જેમ સોમને સ્રુવ (ચમચા) વડે બહાર ખેંચવામાં આવે છે તેમ. ડૂબેલી ચેતનાને તમે ખુલ્લા પ્રકાશમાં ફરી લાવી.

Mantra 25

प्र वां दंसांस्यश्विनाववोचमस्य पतिः स्यां सुगवः सुवीरः । उत पश्यन्नश्नुवन्दीर्घमायुरस्तमिवेज्जरिमाणं जगम्याम् ॥

હે અશ્વિનો, તમારા પરાક્રમો મેં પ્રગટ કર્યા છે. હું તેનો અધિપતિ થાઉં—સુગવ (ઉત્તમ ગાયો/ધન)થી સમૃદ્ધ, સુવીર (વીરબળ)થી સમૃદ્ધ. અને જોતા-જોતા, દીર્ઘ આયુષ્ય પ્રાપ્ત કરીને, સાંજના ગૃહ સમે વૃદ્ધાવસ્થાને પહોંચું—અંતરપ્રકાશનો ક્ષય વિના.