Rig Veda 1.116.23: Mandala 1, Sukta 116, Mantra 23

Sukta 1.116

Rishi: Dīrghatamas Āucathya

Devata: Aśvinau (Nāsatyā)

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

अवस्यते स्तुवते कृष्णियाय ऋजूयते नासत्या शचीभिः । पशुं न नष्टमिव दर्शनाय विष्णाप्वं ददथुर्विश्वकाय ॥

Transliteration

avasyaté stuvaté kṛṣṇiyā́ya ṛjúyaté nāsatyā śácībhiḥ | paśúṁ na naṣṭám iva dárśanāya viṣṇā́pvaṁ dadathur víśvakāya ||

Translation

હે નાસત્યાઓ, શોધતી અને સ્તુતિ કરતી કૃષ્ણિયા માટે, સીધા માર્ગે ચાલનાર માટે, તમારી શચીઓ વડે તમે વિશ્વકાયને વિષ್ಣાપ્વ (વિષ્ણાપ્વં) આપ્યો—જાણે નષ્ટ પશુ ફરી દર્શન પામે તેમ—ચેતનાના ક્ષેત્રમાંથી અદૃશ્ય થયેલું પાછું લાવી આપ્યું.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• अवस्यते: (he) seeks help/protection
• अवस्यते: (सम्बन्ध-क्रिया) — ‘सहायता/रक्षा की कामना करता है’
• Type: Verb
• Root: अवस् (अवस्- ‘सहायता/रक्षा’, प्रातिपदिक) → अवस्यति (Denom.)

• स्तुवते: to the praising one / (he) praises
• स्तुवते: कर्तृ (यजमान/स्तोतृ) — ‘स्तुति करता हुआ’
• Type: Verb
• Root: √स्तु (स्तवने)

• कृष्णियाय: for the Kṛṣṇiya (dark/black-associated)
• कृष्णियाय: सम्प्रदान (दत्त/प्राप्ति का लक्ष्य) — ‘कृष्णिय (व्यक्ति/समूह) के लिए’
• Type: Adjective
• Root: कृष्णिय (प्रातिपदिक; ‘कृष्ण-सम्बन्धी/कृष्णवर्ण’)

• ऋजूयते: (he) goes straight / acts uprightly
• ऋजूयते: कर्तृ — ‘सीधा/ऋजु होकर प्रयत्न करता है’
• Type: Verb
• Root: ऋजूय (प्रातिपदिक/Denom. base ‘ऋजु-मार्ग से चलना/सीधा होना’) → ऋजूयति

• नासत्या: O Nāsatyas (Aśvins)
• नासत्या: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: नासत्य (प्रातिपदिक; अश्विनौ का नाम)

• शचीभिः: with powers/skills
• शचीभिः: करण
• Type: Noun
• Root: शची (प्रातिपदिक; ‘शक्ति/कौशल/उपाय’)

• पशुम्: a beast/cattle
• पशुम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: पशु (प्रातिपदिक)

• न: like/as
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न

• नष्टम्: lost
• नष्टम्: कर्म (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: √नश् (नाशे) → नष्ट (कृदन्त, भूतकृदन्त/PPP)

• इव: as if/like
• इव: —
• Type: Indeclinable
• Root: इव

• दर्शनाय: for seeing / to be seen
• दर्शनाय: सम्प्रदान/प्रयोजन (दर्शन-हेतु)
• Type: Noun
• Root: दर्शन (प्रातिपदिक; ‘दर्शन/दिखाई देना’)

• विष्णाप्वम्: Viṣṇāpu (a person/one so named)
• विष्णाप्वम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: विष्णापु (प्रातिपदिक; ‘विष्णापु-’ = ‘विष्णु-सम्बद्ध/विष्णु-प्रदत्त (नाम/विशेषण)’; RV-विशिष्ट पद)

• ददथुः: you two gave
• ददथुः: क्रिया (मुख्य) — कर्ता: नासत्या (अश्विनौ)
• Type: Verb
• Root: √दा (दाने)

• विश्वकाय: to/for Viśvakāya (all-bodied / named Viśvakāya)
• विश्वकाय: सम्प्रदान
• Type: Adjective
• Root: विश्वकाय (प्रातिपदिक; ‘विश्व-’ + ‘काय’)