Sukta 117

Mantra 1

मध्वः सोमस्याश्विना मदाय प्रत्नो होता विवासते वाम् । बर्हिष्मती रातिर्विश्रिता गीरिषा यातं नासत्योप वाजैः ॥

મધુર સોમના આનંદ માટે, હે અશ્વિનો, પ્રાચીન હોતા તમને યજ્ઞમાં આહ્વાન કરે છે. બર્હિસ પર દાન વિસ્તરેલું છે, અને પોષણની પ્રેરણાથી વાણી મુક્ત થાય છે; હે નાસત્યાઓ, વિજયી ઊર્જાના પૂર્ણતા સમા વાજ-બળો સાથે અહીં નજીક આવો.

Mantra 2

यो वामश्विना मनसो जवीयान्रथः स्वश्वो विश आजिगाति । येन गच्छथः सुकृतो दुरोणं तेन नरा वर्तिरस्मभ्यं यातम् ॥

હે અશ્વિનૌ, તમારો રથ મનથી પણ વધુ ઝડપી, સુઅશ્વયુક્ત, જે જનસમૂહો સુધી પહોંચે છે—જે સિદ્ધ ગતિથી તમે સુનિર્મિત ગૃહ (દુરોણ) તરફ જાઓ છો, એ જ આગળ વધવાની વાટથી, હે નરૌ, અમારી પાસે આવો.

Mantra 3

ऋषिं नरावंहसः पाञ्चजन्यमृबीसादत्रिं मुञ्चथो गणेन । मिनन्ता दस्योरशिवस्य माया अनुपूर्वं वृषणा चोदयन्ता ॥

હે નરૌ, તમે પાંંચજન્ય માનવવર્ગના ઋષિ અત્રિને દબાવતી વ્યથા (અંહસ)માંથી તમારા ગણ (શક્તિસમૂહ) વડે મુક્ત કર્યો; અને હે વૃષણૌ, અશિવ દસ્યુની માયાઓને ક્રમશઃ ભંગ કરતાં, વિજયી અગ્રગતિને આગળ ધપાવતા રહ્યા.

Mantra 4

अश्वं न गूळ्हमश्विना दुरेवैॠषिं नरा वृषणा रेभमप्सु । सं तं रिणीथो विप्रुतं दंसोभिर्न वां जूर्यन्ति पूर्व्या कृतानि ॥

જેમ છુપાયેલો અશ્વ મળે તેમ, હે અશ્વિનૌ, હે વृषણ નરૌ, તમે જળોમાં ઋષિ રેભને—વિખૂટો પડેલો, તૂટેલો—તમારા દંસ (કૌશલ્ય-શક્તિ) વડે શોધી એકત્ર કર્યો; તમારા પ્રાચીન કૃત્યો કદી જૂના પડતા નથી.

Mantra 5

सुषुप्वांसं न निॠतेरुपस्थे सूर्यं न दस्रा तमसि क्षियन्तम् । शुभे रुक्मं न दर्शतं निखातमुदूपथुरश्विना वन्दनाय ॥

નિર્ઋતિના અંકમાં સૂઈ રહેલા સુષુપ્ત પુરુષ સમાન, અંધકારમાં વસતા સૂર્ય સમાન, દૃષ્ટિથી છુપાઈ દફનાયેલ તેજસ્વી રત્નાભૂષણ સમાન—હે અદ્ભુત અશ્વિનો (દસ્રા), તમે વંદનાને ઊંચે ઉઠાવી, ફરી અસ્તિત્વના પ્રકાશમાં બહાર લાવ્યા.

Mantra 6

तद्वां नरा शंस्यं पज्रियेण कक्षीवता नासत्या परिज्मन् । शफादश्वस्य वाजिनो जनाय शतं कुम्भाँ असिञ्चतं मधूनाम् ॥

હે નરા, હે નાસત્યાઓ! પજ્રિય કક્ષીવત દ્વારા પરિજ્મનમાં તમારું આ કર્મ સ્તુત્ય અને પ્રખ્યાત થવું જોઈએ: વાજી અશ્વના ખુરમાંથી તમે મનુષ્ય માટે મધુરસના સો કુંભ ઢોળ્યા—આનંદ અને બળની પરિપૂર્ણતા.

Mantra 7

युवं नरा स्तुवते कृष्णियाय विष्णाप्वं ददथुर्विश्वकाय । घोषायै चित्पितृषदे दुरोणे पतिं जूर्यन्त्या अश्विनावदत्तम् ॥

હે નરા (અશ્વિનો), સ્તુતિ કરનાર કૃષ્ણિયને તમે સર્વવ્યાપી વિષ્ણાપ્વ આપ્યો; અને પિતૃગૃહમાં વસતી ઘોષાને પણ—ક્ષીણ થતી હોવા છતાં—તમે પતિ અર્પણ કર્યો, હે અશ્વિનો: આમ તમે ભાગ્યને પૂર્ણતાની દિશામાં વાળો છો.

Mantra 8

युवं श्यावाय रुशतीमदत्तं महः क्षोणस्याश्विना कण्वाय । प्रवाच्यं तद्वृषणा कृतं वां यन्नार्षदाय श्रवो अध्यधत्तम् ॥

હે અશ્વિનો, મહાન ક્ષોણા માટે, કણ્વ માટે, તમે શ્યાવાને તેજસ્વી (રુશતી) દાનમાં આપી. હે વૃષણો (બળવાનોઃ), તમારું આ કૃત્ય પ્રખર રીતે પ્રચાર્ય છે—જ્યારે તમે નાર્ષદાને શ્રવસ્ (યશ) અર્પ્યું, સત્યના શ્રવણને સ્થિર કરતાં.

Mantra 9

पुरू वर्पांस्यश्विना दधाना नि पेदव ऊहथुराशुमश्वम् । सहस्रसां वाजिनमप्रतीतमहिहनं श्रवस्यं तरुत्रम् ॥

હે અશ્વિનો, અનેક રૂપો ધારણ કરીને, તમે પેદુ માટે એક ઝડપી અશ્વ ઉતાર્યો—સહસ્રવિજયી, આક્રમণে અપ્રતિહત, અહિ-હન (સર્પશક્તિનો સંહારક), શ્રવસ્ (યશ)થી પરિપૂર્ણ, દૃઢ તારુત્ર (ઉદ્ધારક).

Mantra 10

एतानि वां श्रवस्या सुदानू ब्रह्माङ्गूषं सदनं रोदस्योः । यद्वां पज्रासो अश्विना हवन्ते यातमिषा च विदुषे च वाजम् ॥

હે સુદાનૂ (ઉદાર) અશ્વિનો, આ તમારાં શ્રવસ્ય (પ્રેરિત યશવંત) કર્મો છે—આ બ્રહ્મ-ઉચ્ચાર, આ બે લોક (રોદસી) વચ્ચેનું આસન. જ્યારે પજ્રાઓ, હે અશ્વિનો, તમને આહ્વાન કરે, ત્યારે આવો—ઇષા (વૃદ્ધિ-શક્તિ) સાથે અને વિદુષે (જાણનાર) માટે વાજ (વિજય/પોષક બળ) સાથે.

Mantra 11

सूनोर्मानेनाश्विना गृणाना वाजं विप्राय भुरणा रदन्ता । अगस्त्ये ब्रह्मणा वावृधाना सं विश्पलां नासत्यारिणीतम् ॥

હે અશ્વિનો, સૂનુના માપ પ્રમાણે ગાન કરતા, પ્રેરિત વિપ્રને વાજ (વિજય-બળ) આપતા, ભુરણા (ઉદાર દાતા) બની દાન કરતા; અગસ્ત્યના બ્રહ્મણથી વૃદ્ધિ પામતા—હે નાસત્યાઓ, તમે વિશ્પલાને સંયોજિત કરી ફરી સ્થિર કરી; યાત્રામાં ખંડિત થયેલને તમે પૂર્ણ કરો છો.

Mantra 12

कुह यान्ता सुष्टुतिं काव्यस्य दिवो नपाता वृषणा शयुत्रा । हिरण्यस्येव कलशं निखातमुदूपथुर्दशमे अश्विनाहन् ॥

હે અશ્વિનો, કાવ્યદ્રષ્ટા ઋષિના સુઘડ સ્તુતિગાન તરફ તમે ક્યાં ગયા? હે દિવોના નપાતાઓ, વૃષણો, શયુત્રા (ઝડપદાર ગતિશીલ)! જેમ દફનાયેલો સોનાનો કલશ ઊંચે કાઢે તેમ, તમે નીચે છુપાયેલો આનંદ બહાર લાવ્યો—હે અશ્વિનો, દસમો દિવસે તેને પ્રકાશમાં ઉઠાવ્યો.

Mantra 13

युवं च्यवानमश्विना जरन्तं पुनर्युवानं चक्रथुः शचीभिः । युवो रथं दुहिता सूर्यस्य सह श्रिया नासत्यावृणीत ॥

હે અશ્વિનો, તમારી શચીઓ (પ્રભાવશાળી શક્તિઓ) વડે તમે વૃદ્ધ થયેલા ચ્યવાનને ફરી યુવાન કર્યો. અને સૂર્યની દુહિતાએ, શ્રિયા (શોભા-સમૃદ્ધિ) સહીત, તમારી રથને પસંદ કર્યો—હે નાસત્યાઓ—સંયોગયાત્રા માટે.

Mantra 14

युवं तुग्राय पूर्व्येभिरेवैः पुनर्मन्यावभवतं युवाना । युवं भुज्युमर्णसो निः समुद्राद्विभिरूहथुॠज्रेभिरश्वैः ॥

હે અશ્વિનો, તુગ્ર માટે તમે પ્રાચીન બળપ્રેરણાઓથી ફરી યુવાન મનવાળા બન્યા; અને તેજસ્વી પગલાં ભરતા, અનેક ઉપાયો ધરાવતા તમારા અશ્વોથી તમે ભુજ્યુને ઊછળતા જળમાંથી—સમુદ્રમાંથી—બહાર ઉઠાવ્યો.

Mantra 15

अजोहवीदश्विना तौग्र्यो वां प्रोळ्हः समुद्रमव्यथिर्जगन्वान् । निष्टमूहथुः सुयुजा रथेन मनोजवसा वृषणा स्वस्ति ॥

હે અશ્વિનો, તૌગ્ર્યે તમને પોકાર્યા, જ્યારે તે આધાર વિના હલતો-ડોલતો દૂર સમુદ્રમાં વહેતો લઈ જવાતો હતો. હે વીર વृषણો, મનોજવવાળા, સુયુજ રથથી તમે તેને બહાર ઉઠાવી કલ્યાણ અને સ્વસ્તિમાં પહોંચાડ્યો.

Mantra 16

अजोहवीदश्विना वर्तिका वामास्नो यत्सीममुञ्चतं वृकस्य । वि जयुषा ययथुः सान्वद्रेर्जातं विष्वाचो अहतं विषेण ॥

હે અશ્વિનો, વર્તિકાએ તમને પોકાર્યા, જ્યારે તમે તેને વરુના મોઢામાંથી મુક્ત કરી. ત્યારબાદ વિજયી બળ સાથે તમે આગળ વધ્યા; અને પર્વતની ઢાળ પર જન્મેલો સર્વભક્ષકને તમે તમારા વિષથી—ચિકિત્સક પ્રતિબળથી—ઘાત કર્યો.

Mantra 17

शतं मेषान्वृक्ये मामहानं तमः प्रणीतमशिवेन पित्रा । आक्षी ऋज्राश्वे अश्विनावधत्तं ज्योतिरन्धाय चक्रथुर्विचक्षे ॥

જ્યારે ઋજ્રાશ્વે વરુળી (વૃકી)ને સો મેષ આપ્યા, ત્યારે અશિવ પિતાએ તેને મહાન અંધકારમાં દોરી ગયો; હે અશ્વિનો, તમે ઋજ્રાશ્વમાં આંખો સ્થાપિત કરી. અંધ માટે તમે જ્યોતિ રચી, જેથી તે વિવેકપૂર્વક જોઈ શકે.

Mantra 18

शुनमन्धाय भरमह्वयत्सा वृकीरश्विना वृषणा नरेति । जारः कनीन इव चक्षदान ऋज्राश्वः शतमेकं च मेषान् ॥

અંધ માટેનું ભારણ ‘શુન’ (સૌભાગ્ય) કહેવાયું; એમ વરુળી (વૃકી) પોકારી: ‘હે અશ્વિનો, વृषણ નરો!’ ઋજ્રાશ્વે કન્યા માટે યુવાન પ્રિયતમ જેવો દૃષ્ટિદાન કરતાં, સો એક મેષ અર્પ્યા.

Mantra 19

मही वामूतिरश्विना मयोभूरुत स्रामं धिष्ण्या सं रिणीथः । अथा युवामिदह्वयत्पुरंधिरागच्छतं सीं वृषणाववोभिः ॥

હે અશ્વિનો, તમારી ઊતિ મહાન છે—આનંદદાયિ; અને હે ધિષણ્યાઓ, તમે ક્ષીણતા અને થાકને પણ સમ્યક્ કરો છો. તેથી પુરંધિએ જ તમને આહ્વાન કર્યું; હે વृषણો, તમારી સહાય અને રક્ષા લઈને તેની પાસે આવો.

Mantra 20

अधेनुं दस्रा स्तर्यं विषक्तामपिन्वतं शयवे अश्विना गाम् । युवं शचीभिर्विमदाय जायां न्यूहथुः पुरुमित्रस्य योषाम् ॥

હે દસ્રા અશ્વિનો, શયવ માટે તમે દૂધ ન આપતી, અટકાવી રાખેલી ગાયને પણ દૂધ વહેવા પ્રેરિત કરી. અને તમારી શક્તિઓથી તમે વિમદાને પુરુમિત્રની કન્યા—વધૂ—લાવીને જોડાવી.

Mantra 21

यवं वृकेणाश्विना वपन्तेषं दुहन्ता मनुषाय दस्रा । अभि दस्युं बकुरेणा धमन्तोरु ज्योतिश्चक्रथुरार्याय ॥

હે દસ્રા અશ્વિનો, હળથી જવ વાવતાં, અને મનુષ્ય માટે પોષક સમૃદ્ધિ દોહતાં—બકુરા વડે દસ્યુ પર ફૂંક મારી તમે આર્ય માટે વિશાળ પ્રકાશ રચ્યો, ધર્મના માર્ગે વિસ્તૃત તેજ.

Mantra 22

आथर्वणायाश्विना दधीचेऽश्व्यं शिरः प्रत्यैरयतम् । स वां मधु प्र वोचदृतायन्त्वाष्ट्रं यद्दस्रावपिकक्ष्यं वाम् ॥

હે અશ્વિનો, અથર્વણ માટે તમે દધીચિનું અશ્વ-શિર ફરી ઊભું કર્યું. ત્યારબાદ તેણે તમને ઋતનું મધુર રહસ્ય ઉચ્ચાર્યું—ત્વષ્ટૃજન્ય તે ગુહ્ય વિદ્યા, હે દસ્રાઓ, જે તમારી આંતરિક ગુહામાં છુપાયેલી હતી.

Mantra 23

सदा कवी सुमतिमा चके वां विश्वा धियो अश्विना प्रावतं मे । अस्मे रयिं नासत्या बृहन्तमपत्यसाचं श्रुत्यं रराथाम् ॥

હે કવિ-શક્તિઓ (અશ્વિનો), સદા હું તમારી સુમતિ—કૃપાભરી બુદ્ધિ—તરફ વળું છું; હે અશ્વિનો, મારી સર્વ ધીઓ (વિચાર-પ્રેરણાઓ)ને પોષો, આગળ વધારો. હે નાસત્યાઓ, અમારે માટે વિશાળ રયિ—સમૃદ્ધિ અને પૂર્ણતા—સ્થાપો; જે અપત્યસાચ—સંતતિ/આત્મ-પરંપરાને વહન કરનાર—અને શ્રુત્ય—શ્રવણમાં આવનાર, સ્મૃતિમાં સ્થિર—થાય, એવી કૃપા આપો.

Mantra 24

हिरण्यहस्तमश्विना रराणा पुत्रं नरा वध्रिमत्या अदत्तम् । त्रिधा ह श्यावमश्विना विकस्तमुज्जीवस ऐरयतं सुदानू ॥

હે અશ્વિનો, આનંદિત થઈ તમે વધ્રિમતીને સુવર્ણહસ્ત સમાન પુત્ર આપ્યો—હે નરો, વીરોએ. અને હે સુદાનૂ (ઉદાર દાતાઓ), અશ્વિનો, અંધકારગ્રસ્ત શ્યાવને—ત્રિધા વિખૂટો, ક્ષીણ થયેલો—તમે ફરી જીવન માટે ઊભો કર્યો.

Mantra 25

एतानि वामश्विना वीर्याणि प्र पूर्व्याण्यायवोऽवोचन् । ब्रह्म कृण्वन्तो वृषणा युवभ्यां सुवीरासो विदथमा वदेम ॥

હે અશ્વિનો, તમારા આ વીર્ય—પ્રાચીન કર્મો—ને શોધકોએ પ્રગટ કરીને ગાયા છે. હે વૃષણો (બળવાનોએ), તમારા યુગલ માટે બ્રહ્મ—મંત્રશક્તિ—રચતા, અમે સુવીરાસો (અંતરંગ વીરોથી સમૃદ્ધ) બની, વિદથમાં—જાગૃતિની સભામાં—વાણી ઉચ્ચારીએ.