Adhyaya 63: The Birth of Svarocis and the Rescue of Manoramā: The Astra-Heart and the Healing of Curses

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे स्वारोचिषे मन्वन्तरे द्विषष्टितमोऽध्यायः । त्रिषष्टितमोऽध्यायः- ६३ मार्कण्डेय उवाच ततः सह तथा सोऽथ रराम गिरिसानुषु । फुल्लकाननहृद्येषु मनोज्ञेषु सरःसु च ॥

Así, en el venerable Mārkaṇḍeya Purāṇa, en el Svārociṣa Manvantara, concluye el capítulo sexagésimo segundo. (Ahora comienza) el capítulo sexagésimo tercero. Mārkaṇḍeya dijo: «Entonces él, junto con ella, se recreó en las laderas de la montaña, en lugares deleitosos—encantadores por los bosquecillos en flor y también junto a los lagos».

Verse 2

कन्दरेषु च रम्येषु निम्नगापुलिनेṣu च । मनोज्ञेषु तथान्येषु देशेषु मुदितो द्विज ॥

Él se deleitaba, oh brāhmaṇa, en cuevas encantadoras, en las riberas de los ríos y también en otras regiones agradables.

Verse 3

वह्निनाधिष्ठितस्यासीद्यद्रूपन्तस्य तेजसा । अचिन्तयद्भोगकाले निमीलितविलोचना ॥

Con los ojos cerrados en el momento del goce, ella imaginó la forma radiante de él, cuya apariencia era como si estuviera investida por el fuego.

Verse 4

ततः कालेन सा गर्भमवाप मुनिसत्तम । गन्धर्ववीर्यतो रूपचिन्तनाच्च द्विजन्मनः ॥

Con el tiempo, ella concibió, oh el mejor de los sabios—por la potencia de un gandharva y también por la contemplación de (su) forma, oh tú de mente brahmánica.

Verse 5

तां गर्भधारिणीं सोऽथ सान्त्वयित्वा वरूथिनीम् । विप्ररूपधरो यातस्तया प्रीत्या विसर्जितः ॥

Entonces, tras consolar a Varūthinī, que llevaba un hijo en el vientre, él partió bajo el disfraz de un brāhmaṇa, despedido por ella con afecto.

Verse 6

जज्ञे स बालो द्युतिमान् ज्वलन्निव विभावसुः । स्वरोचिभैर्यथा सूर्यः भासयन् सकला दिशः ॥

Nació un niño resplandeciente—ardiente como el fuego—y, como el sol con sus propios rayos, brilló iluminando todas las direcciones.

Verse 7

स्वरोचिभिर्यतो भाति भास्वानिव स बालकः । ततः स्वरोचिरित्येवं नाम्ना ख्यातो बभूव सः ॥

Porque aquel niño resplandecía con su propio fulgor como el sol, por eso llegó a ser célebre con el nombre de «Svaroci» (el auto-radiante).

Verse 8

ववृधे च महाभागो वयसाऽनुदिनं तथा । गुणौघैश्च यथा बालः कलाभिः शशिलाञ्छनः ॥

Aquel afortunado crecía día tras día en edad y en un torrente de virtudes—como la luna (marcada con la liebre) crece por sus dígitos (fases).

Verse 9

स जग्राह धनुर्वेदं वेदांश्चैव यथाक्रमम् । विद्याश्चैव महाभागस्तदा यौवनगोचरः ॥

Aprendió la ciencia del tiro con arco y también los Vedas en el orden debido; aquel afortunado, al llegar a la juventud, dominó asimismo las diversas ramas del saber.

Verse 10

मन्दराद्रौ कदाचित्स विचरंश्चारुचेष्टितः । ददर्शैकां तदा कन्यां गिरिप्रस्थे भयातुराम् ॥

Una vez, mientras vagaba por el monte Mandara con porte grácil, vio entonces a una doncella en una cornisa de la montaña, afligida por el miedo.

Verse 11

त्रायस्वेति निरीक्ष्यैनं सा तदा वाक्यमब्रवीत् । मा भैषीरिति स प्राह भयविप्लुतलोचनाम् ॥

Al mirarlo, ella pronunció: «¡Sálvame!» Él respondió a aquella cuyos ojos temblaban de terror: «No temas».

Verse 12

किमेतदिति तेनोक्ते वीरवाक्ये महात्मना । ततः सा कथयामास श्वासाक्षेपप्लुताक्षरम् ॥

Cuando el magnánimo habló con palabras heroicas, preguntando: «¿Qué es esto?», ella comenzó a relatar, con sílabas entrecortadas y anegadas por jadeos.

Verse 13

कन्योवाच अहमिन्दीवराख्यस्य सुता विद्याधरस्य वै । नाम्ना मनोरमा जाता सुतायां मरुधन्वनः ॥

La doncella dijo: «Soy hija del Vidyādhara llamado Indīvara. Mi nombre es Manoramā, nacida como hija de (la esposa/la hija) de Marudhanvan».

Verse 14

मन्दारविद्याधरजा सखी मम विभावरी । कलावती चाप्यपरा सुता पारस्य वै मुनेः ॥

“Mi amiga es Vibhāvarī, nacida del linaje Vidyādhara de Mandāra. Otra amiga es Kalāvatī, hija en verdad del sabio Pāra.”

Verse 15

ताभ्यां सह मया यातं कैलासतटमुत्तमम् । तत्र दृष्टो मुनिः कश्चित्तपसातिकृशाकृतिः ॥

“Junto con esas dos, fui a la excelente ladera/región del Kailāsa. Allí vimos a un asceta, con el cuerpo extremadamente consumido por las austeridades.”

Verse 16

क्षुत्क्षामकण्ठो निस्तेजा दूरपाताक्षितारकः । मयावहसितः क्रुद्धः स तदा मां शशाप ह ॥

“Su garganta estaba reseca por el hambre, parecía sin lustre, y sus pupilas estaban hundidas. Al ser burlado por mí, se enfureció y luego me maldijo.”

Verse 17

क्षामक्षामस्वरः किञ्चित्कल्पिताधरपल्लवः । त्वयावहसितो यस्मादनार्ये दुष्टतापसि ॥

“Porque te burlaste de mí—de mí, cuya voz es tenue por el desfallecimiento, cuyos labios apenas se forman—¡oh vil, de conducta perversa, tú que desprecias al asceta!”

Verse 18

तस्मात्त्वामचिरेणैव राक्षसोऽभिभविष्यसि । दत्ते शापे मत्सखीभ्यां स तु निर्भत्सितो मुनिः ॥

“Por ello, dentro de poco un Rākṣasa te dominará.” Dada la maldición, aquel sabio fue entonces increpado e injuriado por mis dos amigas.

Verse 19

धिक् ते ब्राह्मण्यमक्षान्त्या हृतं ते निखिलं तपः । अमर्षणैर्धर्षितोऽसि तपसा नातिकर्षितः ॥

¡Vergüenza para tu condición de brahmán! Por la intolerancia se ha desvanecido toda tu austeridad. Has sido provocado y dominado por la impaciencia, no ennoblecido por tu penitencia.

Verse 20

क्षान्त्याऽस्पदं वै ब्राह्मण्यं क्रोधसंयमनं तपः । एतच्छ्रुत्वा ददौ शापं तयोऽप्यमितद्युतिः ॥

La paciencia es, en verdad, el fundamento del brahmanato; el dominio de la ira es la austeridad auténtica. Al oír esto, aquel de esplendor inconmensurable, sin embargo, pronunció una maldición contra ambos.

Verse 21

एकस्याः कुष्ठमङ्गेषु भाव्यन्यस्यास्तथा क्षयः । तयोस्तथैव तज्जातं यथोक्तं तेन तत्क्षणात् ॥

A uno le sobrevendría la lepra en los miembros; al otro, asimismo, una enfermedad consumptiva. Y tal como él lo había dicho, así les aconteció—en ese mismo instante.

Verse 22

ममाप्येवं महद्रक्षः समुपैति पदानुगम् । न शृणोषि महानादं तस्यादूरेऽपि गर्जतः ॥

Incluso hacia mí se acerca un gran rākṣasa, siguiendo de cerca mis pasos. ¿No oyes su poderoso rugido, aunque brame aun desde lejos?

Verse 23

तृतीयमद्य दिवसं यन्मे पृष्ठान्न मुंचति । अस्त्रग्रामस्य सर्वस्य हृदज्ञाहमद्य ते ॥

Hoy es ya el tercer día que no se aparta de mi espalda (es decir, me persigue sin tregua). Ahora te comunicaré el “hṛdaya”—el núcleo esencial—de toda la hueste de armas (misiles mantricos).

Verse 24

ते प्रयच्छामि मां रक्ष रक्षसोऽस्मान्महामते । प्रादात् स्वायम्भुवस्यादौ स्वयं रुद्रः पिनाकधृक् ॥

Te lo entrego—oh magnánimo, protégeme; protégenos del rākṣasa. Al principio, el propio Rudra, portador del Pināka, lo otorgó a Svāyambhuva.

Verse 25

स्वायम्भुवो वसिष्ठाय सिद्धवर्याय दत्तवान् । तेनापि दत्तं मन्मातुः पित्रे चित्रायुधाय वै ॥

Svāyambhuva se lo dio a Vasiṣṭha, el más eminente entre los perfectos. Y éste, a su vez, se lo dio a Citrāyudha, el padre de mi madre.

Verse 26

प्रादादुद्वाहिकं सोऽपि मत्पित्रे श्वशुरः स्वयम् । मयापि शिक्षितं वीर सकाशाद् बालया पितुः ॥

Él también—el suegro de mi padre—se lo dio a mi padre como don nupcial. Y yo asimismo, oh héroe, fui instruido en ello por mi padre desde la niñez.

Verse 27

हृदयं सकलास्त्राणामशेषरिपुनाशनम् । तदिदं गृह्यतां शीघ्रमशेषास्त्रपरायणम् ॥

Éste es el hṛdaya—el núcleo—de todos los astras, el destructor de todos los enemigos. Tómalo sin demora, pues está consagrado a (y abarca) todas las potencias de las armas.

Verse 28

ततो जहि दुरात्मानमेनं राक्षसमागतम् ॥

Por tanto, abate a este rākṣasa de naturaleza malvada que ha venido.

Verse 29

मार्कण्डेय उवाच तथैत्यूक्ते ततस्तेन वार्युपस्पृश्य तस्य तत् । अस्त्राणां हृदयं प्रादात् सरहस्यनिवर्तनम् ॥

Dijo Mārkaṇḍeya: Habiendo pronunciado esto, tocó agua para la purificación y le entregó el “corazón” (secreto esencial) de las armas, junto con el método confidencial de su retirada (recobro).

Verse 30

एतस्मिन्नन्तरे रक्षस्तत्तदा भीषणाकृति । नर्दमानं महानादमाजगाम त्वरान्वितम् ॥

Entretanto, en ese mismo instante, llegó velozmente un rākṣasa de aspecto terrible, rugiendo con un gran estruendo semejante al trueno.

Verse 31

मयाभिभूता किं त्राणमुपैषि द्रुतमेहि मे । भक्षामि किञ्चिरेणेति ब्रुवाणं तं ददर्श सः ॥

«Sometido por mí, ¿qué refugio buscarás? Ven a mí pronto; ¡te devoraré en un instante!»—diciendo así, lo vio.

Verse 32

स्वरोचिश्चिन्तयामास दृष्ट्वा तं समुपागतम् । गृह्णात्वेष वचः सत्यं तस्यास्त्विति महामुनेः ॥

Al verlo acercarse, Svarociṣa reflexionó: «Téngase esto por verdadero: la palabra del gran sabio: “Él la apresará; así sea.”».

Verse 33

जग्राह समुपेत्यैनां त्वरया सोऽपि राक्षसः । त्राहि त्राहीति करुणं विलपन्तीं सुमध्यमाम् ॥

Aquel rākṣasa también se acercó con rapidez y la apresó—la mujer de cintura esbelta que lloraba lastimosamente: «¡Sálvame, sálvame!».

Verse 34

ततः स्वरोचिः संक्रुद्धश्चण्डास्त्रमति भैरवम् । दृष्ट्यां निवेश्य तद्रक्षो ददर्शानिमिषेक्षणः ॥

Entonces Svarociṣa, airado, fijó en su mirada el arma sumamente terrible, el Caṇḍāstra; y contempló a aquel rākṣasa con ojos sin parpadear.

Verse 35

तदाभिभूतः स तदा तामुत्सृज्य निशाचरः । प्रसीद शाम्यतामस्त्रं श्रूयताञ्चेत्यभाषत ॥

Abrumado por ello, el ser que vaga en la noche la soltó de inmediato y dijo: «Sé propicio; que el arma se apacigüe. Escúchame, te lo ruego».

Verse 36

मोक्षितोऽसऽहं त्वया शापादतिघोरान्महाद्युते । प्रदत्तादतितीव्रेण ब्रह्ममित्रेण धीमता ॥

«Oh ser de gran resplandor, por ti he sido liberado de una maldición sumamente espantosa, impuesta con extrema severidad por el sabio Brahmamitra».

Verse 37

उपकारी न मे त्वत्तो महाभागाधिकःऽपरः । येनाहं सुमहाकष्टान्महाशापाद्विमोक्षितः ॥

«Para mí no existe benefactor mayor que tú, oh el más afortunado: por ti he sido liberado de una gran maldición, de una aflicción inmensa».

Verse 38

स्वरोचिरुवाच ब्रह्ममित्रेण मुनिना किन्निमित्तं महात्मना । शप्तस्त्वं कीदृशश्चैव शापो दत्तोऽभवत् पुरा ॥

Svarociṣa dijo: «¿Por qué razón fuiste maldecido por el sabio magnánimo Brahmamitra? ¿Y cuál fue esa maldición dada hace mucho tiempo?»

Verse 39

राक्षस उवाच ब्रह्ममित्रो 'ष्टधा भिन्नमायुर्वेदमधीतवान् । त्रयोदशाधिकरञ्च प्रगृह्याथर्वणो द्विजः ॥

El rākṣasa dijo: «El dos veces nacido Brahmamitra, sacerdote atharvánico, había dominado el Āyurveda, dividido en ocho ramas; y, habiendo asumido esa disciplina, poseía además una división suplementaria de trece partes (autoridades/secciones)».

Verse 40

अहञ्चेन्दीवराख्येति ख्यातो 'स्य जनको 'भवम् । विद्याधरपतेः पुत्रो नलनाभस्य खङ्गिनः ॥

«Y yo era conocido con el nombre de Endīvara; llegué a ser su padre, pues soy hijo de Nalanābha, el señor portador de espada de los Vidyādhara.»

Verse 41

मया च याचितः पुर्वं ब्रह्ममित्रो 'भवन्मुनिः । आयुर्वेदमशेषं मे भगवन् दातुमर्हसि ॥

«Antes, supliqué al sabio Brahmamitra: “Oh Bienaventurado, debes concederme el Āyurveda entero, sin dejar nada.”»

Verse 42

यदा तु बहुशो वीर प्रश्रयावनतस्य मे । न प्रादाद्याचितो विद्यामायुर्वेदात्मिकां मम ॥

«Pero, aunque lo pedí repetidas veces—postrándome con humildad—no me otorgó ese conocimiento que es el Āyurveda, aun cuando se le solicitaba.»

Verse 43

शिष्येभ्यो ददतस्तस्य मयान्तर्धानेन हि । आयुर्वेदात्मिका विद्या गृहीताभूत्तदानघ ॥

«Cuando se lo impartía a sus discípulos, oh intachable, yo—haciéndome invisible—arrebaté entonces ese conocimiento basado en el Āyurveda.»

Verse 44

गृहीतायान्तु विद्यायां मासैरष्टाभिरन्तरात् । ममातिहर्षादभवद्धासो 'तीव पुनः पुनः ॥

Después de haber tomado aquel conocimiento, y tras un intervalo de ocho meses, por una exaltación desmedida estallé repetidas veces en una risa sonora, una y otra vez.

Verse 45

प्रत्यभिज्ञाय मां हासान्मुनिः कोपसमन्वितः । विकम्पिकन्धरः प्राह मामिदं परुषाक्षरम् ॥

Al reconocerme por aquella risa, el sabio—colmado de ira, con el cuello tembloroso—me dirigió estas palabras ásperas.

Verse 46

राक्षसेनैव यस्मान्मे त्वयादृश्येन दुर्मते । हृता विद्या वहासश्च मामवज्ञाय वै कृतः ॥

Porque tú—un rākṣasa invisible, de mente perversa—has robado mi conocimiento; y además me has escarnecido, tratándome con desprecio.

Verse 47

तस्मात्त्वं राक्षसः पाप मच्छापेन निराकृतः । भविष्यसि न सन्देहः सपरात्रेण दारुणः ॥

Por ello, oh pecador—rechazado por mi maldición—te convertirás en un rākṣasa; no hay duda: dentro de siete noches, será terrible.

Verse 48

इत्युक्ते प्रणिपाताद्यैरुपचारैः प्रसादितः । स मामाह पुनर्विप्रस्तत्क्षणान्मृदुमानसः ॥

Dicho esto, fue aplacado mediante postraciones y otros servicios; entonces aquel brāhmaṇa, ablandado al instante en su ánimo, volvió a hablarme.

Verse 49

यन्मयोक्तमवश्यं तद्भावि गन्धर्व ! नान्यथा । किन्तु त्वं राक्षसो भूत्वा पुनः स्वं प्राप्स्यसे वपुः ॥

“Lo que he dicho ha de cumplirse sin falta, oh Gandharva: no puede haber otro desenlace. Sin embargo, al haberte convertido en Rākṣasa, volverás a recobrar tu propio cuerpo.”

Verse 50

नष्टस्मृतिर्यदा क्रुद्धः स्वमपत्यञ्चिखादिषुः । निशाचरत्बं गन्तासि तदस्त्रानलतापितः ॥

“Cuando, habiendo perdido la memoria, te enfurezcas y (pretendas) devorar a tu propia descendencia, entonces—abrasado por el fuego de las armas—entrarás en el estado de un vagabundo nocturno (niśācara).”

Verse 51

पुनः संज्ञामवाप्य स्वामवाप्स्यसि निजं वपुः । तथैव स्वमधिष्ठानं लोके गन्धर्वसंज्ञिते ॥

“Entonces, al recobrar de nuevo tu propia conciencia, recuperarás tu verdadero cuerpo; y asimismo recobrarás tu propia morada en el mundo conocido como el de los Gandharvas.”

Verse 52

सोऽहं त्वया महाभाग ! मोक्षितोऽस्मान्महाभयात् । निशाचरत्बाद् यद्वीर ! तेन मे प्रार्थनां कुरु ॥

“Así pues, oh afortunado, por ti he sido liberado de un gran temor—esto es, del estado de vagabundo nocturno (niśācara), oh héroe. Por ello, concédeme mi petición.”

Verse 53

इमां ते तनयां भार्यां प्रयच्छामि प्रतीच्छ ताम् । आयुर्वेदश्च सकलस्त्वष्टाङ्गो यो मया ततः । मुनेः सकाशात् संप्राप्तस्तं गृहीष्व महामते ॥

“Te entrego a esta hija como esposa: acéptala. Y acepta también el Ayurveda completo en su forma óctuple, que obtuve de un sabio, oh magnánimo.”

Verse 54

मार्कण्डेय उवाच । इत्युक्त्वा प्रददौ विद्यां स च दिव्याम्बरोज्ज्वलः । स्रग्भूषणधरो दिव्यं पुराणं वपुरास्थितः ॥

Mārkaṇḍeya dijo: «Habiendo hablado así, otorgó el conocimiento. Y él, resplandeciente con vestiduras divinas, llevando guirnaldas y ornamentos, asumió su antigua y divina forma».

Verse 55

दत्त्वा विद्यां ततः कन्यां स दातुमुपचक्रमे । तमाह सा तदा कन्या जनितारं स्वरूपिणम् ॥

«Después de otorgar el conocimiento, se dispuso a entregar a la doncella. Entonces la doncella le habló a él—su padre, ya en su propia y verdadera forma».

Verse 56

अनुरागो ममाप्यत्र तातातीव महात्मनि । दर्शनादेव संजातो विशेषेणोपकारिणि ॥

«Padre, en este asunto aun yo he sentido un profundo afecto—nacido de la sola visión de aquel magnánimo, especialmente porque ha sido un gran bienhechor».

Verse 57

किन्त्वेषा मे सखी सा च मत्कृते दुःखपीडिते । अतो नाभिलषे भोगान् भोक्तुमेतेन वै समम् ॥

«Pero ella es mi amiga, y está afligida por mi causa. Por ello no deseo gozar de placeres—gozándolos con él (como esposo)—mientras ella sufre».

Verse 58

पुरुषैरपि नो शक्या कर्तुमित्थं नृशंसता । स्वभावरुचिरैर्मादृक् कथं योषित् करिष्यति ॥

«Tal crueldad no es fácil de cometer ni siquiera para los hombres. ¿Cómo, entonces, podría una mujer como yo—por naturaleza inclinada a la mansedumbre—hacerlo?»

Verse 59

साहं यथा ते दुःखार्ते मत्कृते कन्यके पितः । तथा स्थास्यामि तद्दुःखे तच्छोकानलतापिता ॥

«¡Oh padre de la doncella! Así como te he visto, por mi causa, afligido por el dolor, así también yo permaneceré en ese mismo dolor, atormentada por el fuego de esa pena».

Verse 60

स्वरोचिरुवाच आयुर्वेदप्रसादेन ते करिष्ये पुनर्नवे । सख्यौ तव महाशोकं समुत्सृज सुमध्यमे ॥

Svārociṣa dijo: «Por el poder benéfico del Āyurveda te haré nueva otra vez. Oh amiga—oh de cintura esbelta—despréndete de esa gran tristeza».

Verse 61

मार्कण्डेय उवाच ततः पित्रा स्वयं दत्तां तां कन्यां स विधानतः । उपयेमे गिरौ तस्मिन् स्वरोचिश्चारुलोचनाम् ॥

Mārkaṇḍeya dijo: «Entonces, entregada la doncella por su propio padre, él (Svārociṣa), conforme al rito debido, desposó en aquella montaña a la joven de hermosos ojos».

Verse 62

दत्तान्तु तां तदा कन्यामभिशान्त्य च भामिनीम् । जगाम दिव्यया गत्यागन्धर्वः स्वपुरं ततः ॥

Después de que la doncella fue así entregada, y tras apaciguar a la dama arrebatada por la pasión, el Gandharva partió entonces por una vía divina hacia su propia ciudad.

Verse 63

स चापि सहितस्तन्व्या सदुद्यानन्तदा ययौ । कन्याकायुगलं यत्र तच्छापोत्थगदातुरम् ॥

Y él (Svārociṣa), acompañado por la doncella de cintura esbelta, fue entonces a aquel jardín donde yacían las dos jóvenes, afligidas por una enfermedad nacida de aquella maldición.

Verse 64

ततस्तयोः स तत्त्वज्ञो रोगघ्नैरौषधै रसैः । चकार नीरुजौ देहौ स्वरोचिरपराजितः ॥

Entonces Svārociṣa, conocedor de los principios y jamás vencido, mediante hierbas que destruyen la enfermedad y esencias medicinales, dejó libres de dolencia los cuerpos de ambas.

Verse 65

ततोऽतिशोभने कन्ये विमुक्ते व्याधितः शुभे । स्वकान्त्योद्यॊति दिग्भागं चक्राते तन्महीधरम् ॥

Luego aquellas dos doncellas, sumamente hermosas y auspiciosas—liberadas de la enfermedad—con su propio resplandor iluminaron las direcciones e hicieron refulgir aquella montaña.