
Khañjarīṭopākhyānam
Tīrtha-māhātmya (Pilgrimage-Ethics) and Ritual-Instruction framed as ecological-terrestrial ethics
সংবাদৰূপে পৃথিৱী দেৱী বৰাহক সাউকৰৱ ক্ষেত্ৰৰ মাহাত্ম্য সুধে—অকামমৃত্যু হ’লেও কেনেকৈ মানৱজন্ম লাভ হয়, আৰু ভক্তিমূলক কলা (গীত, বাদ্য, নৃত্য), জাগৰণ-নিয়ম, দান (অন্ন, জল, গৰু), পৰিষ্কাৰ-লেপন, সুগন্ধ, ফুল, ধূপ, দীপ, নৈবেদ্য আদি কৰ্মৰ ফল কি। বৰাহ খঞ্জৰীটা পক্ষীৰ উপাখ্যান ক’বলৈ ধৰেন: অজীৰ্ণতাত মৰা পক্ষীক আদিত্য/সূৰ্য-তীৰ্থত গঙ্গাত পেলোৱা হয়, আৰু সি ধনী বৈশ্য পৰিয়ালত বিষ্ণুভক্ত ৰূপে পুনর্জন্ম লয়। শিশুৱে সাউকৰৱ তীৰ্থযাত্ৰাৰ অনুৰোধ কৰে আৰু সংসাৰৰ অনিত্যতা (জন্মে জন্মে বহু পিতৃ-মাতৃ/সন্তান) বুজায়। পৰিয়ালে সাউকৰৱত গৈ বিশেষকৈ গৰু-দানসহ বৃহৎ দান কৰে, প্ৰিয় দ্বাদশীৰ আশে-পাশে ব্ৰত-অনুষ্ঠান পালন কৰে; ক্ষেত্ৰ-প্ৰভাৱত মুক্তি আৰু শ্বেতদ্বীপ লাভ হয়—নৈতিক দান, শৃঙ্খলিত সাধনা আৰু পৃথিৱী-কেন্দ্ৰিক পবিত্ৰ ভূগোলৰ আদৰ্শ।
Verse 1
अथ खंजरिटोपाख्यानम् ॥ सूत उवाच ॥ एतत्पुण्यतमं श्रुत्वा रम्ये सौकरवे तदा ॥ गुणस्तवं च माहात्म्यं जात्यानां परिवर्तनम्
এতিয়া ‘খঞ্জৰীট’ উপাখ্যান। সূত ক’লে: সেই ৰমণীয় সৌকৰৱত এই অতি পুণ্যতম কাহিনী শুনি, (তেওঁলোকে) গুণস্তৱ, (তাৰ) মাহাত্ম্য আৰু জাতিসমূহৰ পৰিবর্তনৰ কথাও শুনিলে।
Verse 2
इति खञ्जरीटोपाख्यानं समाप्तम्।
এইদৰে “খঞ্জৰীট উপাখ্যান” নামৰ কাহিনী-প্ৰসঙ্গ সমাপ্ত হ’ল।
Verse 3
ततः कमलपत्राक्षी सर्वधर्मविदां वरा ॥ विस्मयं परमं गत्वा निर्वृत्तेनान्तरात्मना।
তাৰ পাছত কমলনয়না, সকলো ধৰ্ম-বিদৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠা, পৰম বিস্ময় লাভ কৰি অন্তৰাত্মাত নিৰ্বৃত্ত হ’ল।
Verse 4
पुनः पप्रच्छ तं देवं विस्मयाविष्टमानसा ॥ अहो तीर्थस्य माहात्म्यं क्षेत्रे सौकरवे तव।
পুনৰ বিস্ময়ে আৱিষ্ট মন লৈ তাই সেই দেৱতাক সুধিলে: “আহা! তোমাৰ সৌকাৰৱ ক্ষেত্ৰত এই তীৰ্থৰ মাহাত্ম্য কিমান মহান!”
Verse 5
अकामान्म्रियमाणस्य मानुषत्वमजायत ॥ किं वान्यद्वृत्तमाख्याहि क्षेत्रे सौकरवेऽमले।
“আকাংক্ষা নথকা অৱস্থাত মৃত্যু হোৱা জনৰো পুনৰ মানৱজন্ম হ’ল। আৰু কি ঘটনা ঘটিল—কওক—সেই নিৰ্মল সৌকাৰৱ ক্ষেত্ৰত?”
Verse 6
नृत्यतः कि भवेत्पुण्यं जाग्रतो वा फलं नु किम् ॥ गोदातुरन्नदातुर्वा जलदातुस्तु किं फलम्।
“নৃত্য কৰা জনৰ কি পুণ্য হয়? জাগৰণ কৰি থকা জনৰ ফল কি? গোধাতা, অন্নদাতা বা জলদাতাৰ ফলেই বা কি?”
Verse 7
सम्मार्जने लेपने वा गन्धपुष्पादिदानतः ॥ धूपदीपादिनैवेद्यैः किं फलं समुदीरितम्।
ঝাড়ু দিয়া পৰিষ্কাৰ কৰা আৰু লেপন-সেৱা, অথবা সুগন্ধি, ফুল আদি দান, আৰু ধূপ, দীপ, নৈবেদ্য আদি অৰ্পণ—এইবোৰৰ ফল শাস্ত্ৰত কি বুলি ঘোষণা কৰা হৈছে?
Verse 8
अन्येन कर्मणा चैव जपयज्ञादिना अथवा ॥ कां गतिं प्रतिपद्यन्ते ये शुद्धमनसो जनाः।
আৰু আন কৰ্মৰ দ্বাৰাও—যেনে জপ আৰু যজ্ঞ আদি, অথবা অন্য কোনো উপায়ে—যিসকলৰ মন শুদ্ধ, সেই লোকসকলে কোন গতি লাভ কৰে?
Verse 9
शृण्वन्त्या मे महज्जातं चित्ते कौतूहलं परम् ॥ गायमानस्य किं पुण्यं वाद्यमानस्य किं फलम्।
শুনি থাকোঁতে মোৰ চিত্তত এক মহান আৰু পৰম কৌতূহল উদ্ভৱ হৈছে: গাই থকা জনৰ কি পুণ্য, আৰু বাদ্য বজোৱা জনৰ কি ফল?
Verse 10
तव भक्तसुखार्याय तद्भवान्वक्तुमर्हति ॥ ततो मह्या वचः श्रुत्वा सर्वदेवमयो हरिः।
আপোনাৰ ভক্তসকলৰ সুখ-কল্যাণৰ বাবে, হে আৰ্য, আপুনি এই কথা ক’বলৈ যোগ্য। তাৰ পাছত মোৰ বাক্য শুনি, সকলো দেৱতাময় হৰিয়ে (উত্তৰ দিলে)।
Verse 11
सर्वं ते कथयिष्यामि पुण्यकर्म सुखावहम् ॥ तस्मिन्सौकरवे पक्षी खञ्जरीटस्तु कीटकान्।
মই তোমাক সকলো ক’ম—সুখদানকাৰী পুণ্যকৰ্মসমূহ। সেই সৌকাৰৱ দেশত, খঞ্জৰীট নামৰ পক্ষী (তাত) কীটসমূহক (… )।
Verse 12
बहून् भुक्त्वा हि वसुधे अजीर्णभृशपीडितः ॥ मरणं समनुप्राप्तः पतितः स्वेन कर्मणा
হে বসুধে, বহুত ভক্ষণ কৰি সি অজীৰ্ণৰ তীব্ৰ যন্ত্ৰণাত পীড়িত হ’ল; নিজৰ কৰ্মৰ ফলত সি সেই অৱস্থালৈ পতিত হৈ মৃত্যুক প্ৰাপ্ত হ’ল।
Verse 13
सम्प्राप्तास्तत्र वै बालाः क्रीडन्तस्तं मृतं खगम् ॥ ग्रहीष्याम इति प्रोच्य धावन्तस्तत्र तत्र ह
তাত ক্ৰীড়া কৰি থকা কিছুমান বালক আহি উপস্থিত হ’ল; সেই মৃত খগটোক দেখি ক’লে, “আমি ইয়াক ধৰি ল’ম,” আৰু তাতে-ইয়াতে দৌৰিবলৈ ধৰিলে।
Verse 14
ममायं वै ममायं वै जिघृक्षन्तः परस्परम् ॥ सङ्घर्षात्कलहं चक्रुर्भृशं क्रीडनकोत्सुकाः
“ই মোৰ—ই মোৰ,” বুলি কৈ সিহঁতে পৰস্পৰে টানি ল’বলৈ চেষ্টা কৰিলে; ঠেলাঠেলিৰ ফলত সিহঁতে ঝগৰা কৰিলে, খেলাৰ প্ৰবল উৎসাহত।
Verse 15
तत एको गृहीत्वैनं गङ्गाम्भसि समाक्षिपत् ॥ युष्माकमेव भवतु नानेनास्मत्प्रयोजनम्
তেতিয়া সিহঁতৰ এজনেই তাক ধৰি গঙ্গাৰ জলে পেলাই দিলে আৰু ক’লে, “ই তোমালোকৰেই হওক; আমাৰ ইয়াৰ কোনো প্ৰয়োজন নাই।”
Verse 16
एवं स खञ्जरीटो हि गङ्गातोयात्ततस्तदा ॥ आदित्यतीर्थसंक्लिन्नशरीरः स वसुन्धरे
এইদৰে সেই খঞ্জৰীট খগটোৱে তেতিয়া গঙ্গাৰ জলৰ সংস্পৰ্শ লাভ কৰিলে; আদিত্য-তীৰ্থৰ স্পৰ্শত তাৰ দেহ সিক্ত হ’ল—হে বসুন্ধৰে, কাহিনী ইয়াৰ পৰা আগবাঢ়ে।
Verse 17
वैश्यस्य तु गृहे जातो ह्यनेकक्रतুযाजिनः ॥ धनरत्नसमृद्धे तु रूपवान् गुणवान् शुचिः
সেইজন বৈশ্যৰ গৃহত জন্মিলে—যিজনে বহু যজ্ঞ সম্পন্ন কৰিছিল। ধন-ৰত্নে সমৃদ্ধ সেই পৰিয়ালত তেওঁ ৰূপৱান, গুণৱান আৰু শুচি আছিল।
Verse 18
विबुद्धश्च पवित्रश्च मद्भक्तश्च वसुन्धरे ॥ जातस्य तस्य वर्षाणि जग्मुर्द्वादश सुव्रते
হে বসুন্ধৰা, তেওঁ বুদ্ধিমান, পবিত্ৰ আৰু মোৰ ভক্ত আছিল। হে সুব্ৰতে, এইদৰে জন্ম লোৱা তেওঁৰ বাৰ বছৰ অতিবাহিত হ’ল।
Verse 19
कदाचिदुपविष्टौ तौ दृष्ट्वा बालो गुणान्वितः ॥ मातरं पितरं चोभौ हर्षेण महतान्वितौ
এবাৰ তেওঁলোক দুয়ো বহি থকা দেখি, গুণসম্পন্ন বালকে মহা আনন্দে মাতৃ আৰু পিতৃ—উভয়কে চালে।
Verse 20
न चाहं वारणीयो वै पित्रा मात्रा कथंचन ॥ सत्यं शपामि गुरुणा यथा ननु कृतं भवेत्
আৰু পিতা-মাতাই মোক কোনোভাবেই নিবাৰণ কৰিব নোৱাৰে। মই সত্যৰ শপথ কৰোঁ, গুৰুক সাক্ষী কৰি, যে ই নিশ্চয় সম্পন্ন হ’ব।
Verse 21
पुत्रस्य वचनं श्रुत्वा दम्पती तौ मुदान्वितौ ॥ ऊचतुस् तं प्रियं वाक्यं बालं कमललोचनम्
পুত্ৰৰ বাক্য শুনি সেই দম্পতী দুয়ো আনন্দে ভৰি উঠিল। তেওঁলোকে কমলনয়ন বালকক স্নেহভৰা প্ৰিয় বাক্য ক’লে।
Verse 22
यद्यत्त्वं वक्ष्यसे वत्स यद्यत्ते हृदि वर्तते ॥ सर्वं तत्तत्करिष्यावो विस्रब्धं वद साम्प्रतम् ॥
হে বৎস, তুমি যি কিবা ক’বা, আৰু তোমাৰ হৃদয়ত যি আছে—সেই সকলো আমি কৰিম। এতিয়া নিৰ্ভয়ে, বিশ্বাসেৰে কোৱা।
Verse 23
त्रिंशत्सहस्रं गावो हि सर्वाश्च शुभदोहनाḥ ॥ यद्यत्र रोचते पुत्र देहि त्वमविचारितम् ॥
নিশ্চয় ত্ৰিশ হাজাৰ গাই আছে, সকলোৰে দুধ শুভদায়িনী। হে পুত্ৰ, এই বিষয়ে যি তোমাৰ ভাল লাগে, বিনা দ্বিধাই দিয়া।
Verse 24
पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि आवयोः पुत्र कारणात् ॥ वाणिज्यं नः स्मृतं कर्म तत्ते पुत्र यदीप्सितम् ॥
হে পুত্ৰ, আমাৰ কল্যাণৰ কাৰণে মই পুনৰ আন এটা কথা ক’ম। বাণিজ্যকেই আমাৰ কৰ্ম বুলি স্মৰণ কৰা হয়—যদি সেয়াই তোমাৰ ইচ্ছা।
Verse 25
तत्कुरुष्व यथान्यायं मित्रेभ्यो दीयतां धनम् ॥ धनधान्यानि रत्नानि देहि पुत्र अवारितः ॥
সেয়া ন্যায়মতে কৰা; মিত্ৰসকলক ধন দিয়া হওক। হে পুত্ৰ, ধন-ধান্য আৰু ৰত্ন বিনা বাধাই দিয়া।
Verse 26
कन्या वै रमणीयाश्च सजातीयाः कुलोद्भवाः ॥ आनयिष्याव भद्रं ते उद्वाहेन क्रमेण ते ॥
সুন্দৰী কন্যাসকল—নিজ জাতিৰ, সৎ কুলত জন্মা—আমি তোমাৰ বাবে আনিম। তোমাৰ মঙ্গল হওক; ক্ৰম অনুসাৰে তোমাৰ বিবাহ সম্পন্ন কৰিম।
Verse 27
यदीच्छसि पुनश्चान्यद्यज्ञैर्यष्टुं सुपुत्रक ॥ विधिना पूर्वदृष्टेन वैश्याः येन यजन्ति च ॥
হে সুপুত্ৰ! যদি তুমি পুনৰ আন কিবা ইচ্ছা কৰা, তেন্তে পূৰ্বে নিৰ্ধাৰিত বিধি অনুসাৰে যজ্ঞসমূহেৰে যজন কৰা; যি পদ্ধতিত বৈশ্যসকলো পূজা সম্পন্ন কৰে।
Verse 28
अष्टौ सम्पूर्णधुर्याणां हलानां तावतां शतम् ॥ वैश्यकर्म समादाय किं पुनः प्राप्तुमिच्छसि ॥
সম্পূৰ্ণভাৱে জোঁতা হাল-দলৰ আঠটা গোট, আৰু সেইধৰণৰ এশটা হাল—বৈশ্যৰ উপযুক্ত কৰ্ম গ্ৰহণ কৰি তুমি পুনৰ কি লাভ কৰিব বিচাৰিছা?
Verse 29
पितृमातृ वचः श्रुत्वा स बालो धर्मसंयुतः ॥ चरणावुपसंगृह्य पितरौ पुनरब्रवीत् ॥
পিতৃ-মাতৃৰ বাক্য শুনি, ধৰ্মে সংযুক্ত সেই বালকে ভক্তিভাৱে তেওঁলোকৰ চৰণ ধৰি পুনৰ পিতৃ-মাতৃক ক’লে।
Verse 30
गोप्रदाने न मे कार्यं मित्रं वापि न चिन्तितम् ॥ कन्यालाभे न चेच्छास्ति न च यज्ञफले तथा ॥
গোদানৰ প্ৰয়োজন মোৰ নাই, আৰু মিত্ৰ লাভৰ কথাও মই ভাবি নাছিলোঁ। কন্যা লাভৰ ইচ্ছা মোৰ নাই, আৰু তদ্ৰূপ যজ্ঞফলৰ প্ৰতিও নহয়।
Verse 31
नाहं वाणिज्यमिच्छामि कृषिगोरक्षमेव च ॥ न च सर्वातिथित्वं वा मम चित्ते प्रसज्जति ॥
মই বাণিজ্য ইচ্ছা নকৰোঁ, কৃষি আৰু গো-ৰক্ষাও নহয়। আৰু সকলোকে অতিথি কৰি সেবা কৰাৰ ভাবনাও মোৰ চিত্তত আসক্ত নহয়।
Verse 32
एकं मे परमं चिन्त्यं यन्ममेच्छा तपोधृतौ ॥ चिन्ता नारायणक्षेत्रं गाढं सौकरवं प्रति ॥
মোৰ মনত এক পৰম চিন্তা আছে: তপস্যাৰ ধৃতিত অচল হৈ মোৰ ইচ্ছা জাগিছে। মোৰ মনোযোগ নাৰায়ণৰ পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত, সৌকৰৱ অভিমুখে, গভীৰভাৱে স্থিৰ হৈছে।
Verse 33
अथ द्वादश वर्षाणि तव जातस्य पुत्रक ॥ किमिदं चिन्तितं वत्स त्वया नारायणाश्रयम् ॥
হে পুত্ৰক, তোমাৰ জন্মৰ পৰা এতিয়াও কেৱল বাৰ বছৰহে পাৰ হৈছে। হে বৎস, নাৰায়ণৰ আশ্ৰয় লৈ তুমি এই কি সংকল্প কৰিছা?
Verse 34
चिन्तयिष्यति भद्रं ते यदा तत्प्राप्नुया वयः ॥ अद्यापि भोजनं गृह्य धावमानास्मि पृष्ठतः ॥
তোমাৰ মঙ্গল হওক; যেতিয়া তুমি সেই বয়স পাবা তেতিয়া এই বিষয়ে চিন্তা কৰিবা। এতিয়াও মই তোমাৰ বাবে আহাৰ লৈ তোমাৰ পিছে পিছে দৌৰি আহিছোঁ।
Verse 35
किमिदं चिन्तितं वत्स गमने सौकरं प्रति ॥ अद्यापि मत्स्तनौ धन्यौ प्रसृतौ हि दिवानिशम् ॥
হে বৎস, সৌকৰলৈ যোৱাৰ এই কি সংকল্প? এতিয়াও মোৰ ধন্য স্তন দিৱা-নিশা বৈয়েই আছে (তোমাৰ বাবে)।
Verse 36
ततः पुत्रवचः श्रुत्वा मम कर्मपरायणौ ॥ करुणं परिदेवन्तौ रुदन्तौ तावुभौ तथा ॥
তাৰ পাছত পুত্ৰৰ বাক্য শুনি, কৰ্তব্যত পৰায়ণ সেই দুয়োজনে কৰুণভাৱে বিলাপ কৰি তেনেদৰে কান্দিবলৈ ধৰিলে।
Verse 37
पुत्र त्वत्स्पर्शनाशायाः किमेतच्चिन्तितं त्वया ॥ रात्रौ सुप्तोऽसि वत्स त्वं शय्यासु परिवर्तितः ॥
পুত্ৰ, তোমাৰ স্পৰ্শৰ আশাত মই বাচি আছোঁ—তুমি এইটো কিয় ভাবিলা? ৰাতি, মৰমৰ বাচ্চা, তুমি শুই থাকোঁতে শয্যাত এফালে-সেফালে ঘূৰি ফুৰা।
Verse 38
अपराधो न विद्येत पुत्र क्षेत्रगृहेष्वपि ॥ न वा स्वजनभृत्याद्यैः परुषं ते प्रभाषितम् ॥
পুত্ৰ, ক্ষেত্ৰতো বা ঘৰ-গৃহস্থালীত কোনো অপৰাধ দেখা নাযায়; আৰু তোমাৰ স্বজন, ভৃত্য আদি কোনোবাইও তোমাক কঠোৰ কথা কোৱা নাই।
Verse 39
रुष्टेन वापि भीषायै गृह्यते चैव यष्टिका ॥ पुत्रहर्तुं न पश्येहं तव निर्वेदकारणम् ॥
খঙত বা ভয় দেখাবলৈ কেতিয়াবা লাঠি হাতত লোৱা হয়; কিন্তু পুত্ৰ, ইয়াত তোমাৰ বৈৰাগ্য বা নিৰাশাৰ কোনো কাৰণ মই নেদেখোঁ।
Verse 40
इति मातुर्वचः श्रुत्वा स वैश्यकुलनन्दनः ॥ उवाच मधुरं वाक्यं जननीं संशितव्रतः ॥
এইদৰে মাতৃৰ বাক্য শুনি, সেই বৈশ্যকুলৰ নন্দন—ব্ৰতত দৃঢ়—নিজ জননীক মধুৰ বাক্য ক’লে।
Verse 41
उषितोऽस्मि तदङ्गेषु गर्भस्थः कुक्षिसंभवः ॥ क्रीडतोऽस्मि यथान्यायं तवोत्सङ्गे यशस्विनि ॥
মই তোমাৰ অঙ্গসমূহত বাস কৰিছিলোঁ—গৰ্ভত অৱস্থিত, কুঁহিৰ পৰা জন্ম লোৱা। হে যশস্বিনী, নিয়মমতে মই তোমাৰ কোলাত খেলিছিলোঁ।
Verse 42
स्तनौ ह्येतौ मया पीतौ ललितेन विजृम्भितौ ॥ अङ्गं तव समारुह्य पांसुभिर्गुण्ठिता तनुः
এই দুটা স্তন নিশ্চয় মই পান কৰিছিলোঁ; লীলাভাৱে মই বাঢ়ি-ফুলি উঠিলোঁ। তোমাৰ দেহত উঠি মোৰ অংগ-প্ৰত্যংগ ধূলিৰে আৱৃত হ’ল।
Verse 43
अम्ब त्वं मयि कारुण्यं कुरुष्व खलु शोचितम् ॥ मुञ्च पुत्रकृतं शोकं त्यज मातरनिन्दिते
অম্বা, মোৰ প্ৰতি দয়া কৰ; এই শোক সত্যই বিলাপযোগ্য। পুত্ৰজনিত দুখ এৰি দে, হে নিৰ্দোষী মাতৃ।
Verse 44
आयान्ति च पुनर्यान्ति गता गच्छन्ति चापरे ॥ दृश्यते च पुनर्नष्टो न दृश्येत पुनः क्वचित्
কিছুমান আহে আৰু পুনৰ যায়; আন কিছুমান গৈ অন্য ঠাইলৈ গুচি যায়। আৰু যি নষ্ট হৈ গ’ল, সি কেতিয়াবা পুনৰ দেখা যায়—নাইবা কেতিয়াও ক’তাও দেখা নাযায়।
Verse 45
कुतो जातः क्व सम्बद्धः कस्य माता पिताथवा ॥ इमां योनिमनुप्राप्तो घोरे संसारसागरे
ক’ৰ পৰা জন্ম, ক’ত সংযুক্ত, কাৰ মাতৃ বা পিতৃ? এই ভয়ংকৰ সংসাৰ-সাগৰত এই যোনি লাভ কৰি জীৱ ভাহি যায়।
Verse 46
मातापितृसहस्राणि पुत्रदारशतानि च ॥ जन्मजन्मनि वर्तन्ते कस्य ते कस्य वा वयम्
জন্মে জন্মে হাজাৰ হাজাৰ মাতৃ-পিতৃ আৰু শত শত পুত্ৰ-দাৰা হয়। সিহঁত কাৰ—আৰু আমি সত্যই কাৰ?
Verse 47
अहो बत महद्गुह्यं किमेतत्तात कथ्यताम् ॥ एतद्वचनमाकर्ण्य स वैश्यकुलबालकः
“আহা! ই এক মহাগুপ্ত ৰহস্য—হে তাত, ই কি? কৃপা কৰি কোৱা হওক।” এই বাক্য শুনি বৈশ্য-কুলত জন্মা সেই বালকে…
Verse 48
उवाच मधुरं वाक्यं जननीं पितरं तथा ॥ यदि श्रुतेन वः कार्यं गुह्यस्य परिनिश्चयात्
সেই বালকে মাতৃ-পিতৃক মধুৰ বাক্য ক’লে: “যদি শুনাৰ দ্বাৰা তোমালোকৰ এই গুপ্ত ৰহস্যৰ নিশ্চিত সিদ্ধান্ত জানিবৰ প্ৰয়োজন থাকে…।”
Verse 49
तत्पृच्छ्यतां भवद्भ्यां हि गुह्यं सौकरवं प्रति ॥ तत्राहं कथयिष्यामि स्वस्य गुह्यं महौजसम्
“তেন্তে তোমালোক দুয়োই সৌকৰৱ-সম্পৰ্কীয় এই গুপ্ত ৰহস্য বিষয়ে প্ৰশ্ন কৰা; তাত মই মোৰ নিজ মহাতেজস্বী গুপ্ত কথা ক’ম।”
Verse 50
सूर्यतीर्थं समासाद्य यत्तात परिपृच्छसि ॥ बाढमित्येव पुत्रं तौ दम्पती प्रोचतुश्च तम्
“হে তাত, সূৰ্যতীৰ্থত উপস্থিত হৈ তুমি যি সুধিছা, সেয়া সুধিবা।” তেতিয়া সেই দম্পতিয়ে পুত্ৰক “বাঢ়ম্” বুলি কৈ এইদৰে ক’লে।
Verse 51
गमने कृतसंकल्पौ ततः सौकरवं प्रति ॥ सर्वद्रव्यसमायुक्तौ गतौ सौकरवं प्रति
যাত্ৰাৰ সংকল্প কৰি তেওঁলোকে তাৰ পাছত সৌকৰৱলৈ ৰওনা হ’ল। সকলো প্ৰয়োজনীয় সামগ্ৰীসহ তেওঁলোকে সৌকৰৱ অভিমুখে গ’ল।
Verse 52
गतः स पद्मपत्राक्ष आभीराणां जनेश्वरः ॥ गावो विंशसहस्राणि प्रेषयत्यग्रतो द्रुतम्
পদ্মপত্ৰাক্ষ সেই আভীৰসকলৰ জনেশ্বৰ প্ৰস্থান কৰিলে, আৰু আগত দ্ৰুতগতিত বিশ হাজাৰ গাই আগবঢ়াই পঠিয়ালে।
Verse 53
अग्रे सर्वास्ताः प्रययुर्द्रव्येण च समायुताः ॥ यच्च किंचिद्गृहे वास्टि कृतं नारायणं प्रति
সকলো গাই আগত আগবাঢ়িল, ধন-সম্পত্তিৰ সৈতে; আৰু ঘৰত যি কিবা আছিল, সেয়া নাৰায়ণৰ উদ্দেশ্যে অৰ্পণ কৰা হ’ল।
Verse 54
ततः पूर्वार्द्धयामेन माघमासे त्रयोदशी ॥ सर्वं स्वजनमामन्त्र्य सम्बद्धं च यथाविधि
তাৰ পাছত মাঘ মাহৰ ত্ৰয়োদশী তিথিত, প্ৰহৰৰ পূৰ্বাৰ্ধত, নিজৰ সকলো লোকক আহ্বান কৰি আৰু সকলো ব্যৱস্থা বিধি অনুসাৰে সাজি,
Verse 55
मुहूर्त्तेन च तेनैव गमनं कुरुते ततः ॥ स्नात्वा च कृतशौचास्ते नारायणमुदावहाः
সেই একে মুহূৰ্ততেই তেওঁ যাত্ৰা আৰম্ভ কৰিলে; আৰু স্নান কৰি শুচি হৈ, তেওঁলোকে নাৰায়ণক আহ্বান কৰিলে।
Verse 56
स्नाताः सन्तर्प्य च पितॄन्मम वस्त्रविभूषिताः ॥ गावो विंशतिसाहस्रा याः पूर्वमुपकल्पिताः
স্নান কৰি, পিতৃসকলক তৰ্পণ দি, আৰু বস্ত্ৰে অলংকৃত হৈ, পূৰ্বতে সাজি থোৱা বিশ হাজাৰ গাই আগবঢ়াই অনা হ’ল।
Verse 57
तत्र भङ्गुरसो नाम मम कर्मपरायणः ॥ तेनैव ता गृहीता वै विधिदृष्टेन कर्मणा
তাত ভঙ্গুৰস নামৰ এজন, মোৰ কৰ্ম-সেৱাত পৰায়ণ, বিধি-দৃষ্ট কৰ্ম অনুসাৰে সিহঁতক নিশ্চয় গ্ৰহণ কৰিলে।
Verse 58
ततः स प्रददौ तस्य विंशा गावो महाधनाः ॥ मङ्गल्याश्च पवित्राश्च सर्वाश्च वरदोहनाḥ
তাৰ পাছত সি তাক বিশটা গাই দান দিলে, মহাধনসম; মঙ্গলময় আৰু পবিত্ৰ, সকলোয়ে উত্তম দুগ্ধ দানকাৰী।
Verse 59
प्रददौ धनरत्नानि नित्यमेव दिने दिने ॥ मोदते सह पुत्रेण भार्यया स्वजनेन च
সি ধন আৰু ৰত্ন নিত্যই দিনে দিনে দান কৰিলে; আৰু পুত্ৰ, পত্নী আৰু নিজৰ লোকসকলৰ সৈতে আনন্দে বাস কৰিলে।
Verse 60
एवं तु वसतस्तस्य वर्षाकाल उपागतः ॥ प्रावृडुपस्थिता तत्र सर्वसस्यप्रवर्द्धिनी
এইদৰে বাস কৰোঁতে তাৰ ওচৰলৈ বৰ্ষাকাল আহি পৰিল; তাত প্ৰাৱৃট ঋতু উপস্থিত হ’ল, যি সকলো শস্যৰ বৃদ্ধি ঘটায়।
Verse 61
पुष्पितानि कदम्बानि कुटजार्ज्जुनकानि च ॥ एवं दुःखमनुप्राप्ता स्त्रियो या रहिताः प्रियैः
কদম্ব গছ ফুলিল, কুটজ আৰু অৰ্জুনো ফুলিল; তথাপি এইদৰে দুখ আহিল সেই নাৰীৰ ওপৰত, যিসকল প্ৰিয়জনৰ পৰা বিচ্ছিন্ন আছিল।
Verse 62
गर्ज्जतां गुंजतां चैव धारापातनिपातिताः॥ मेघाः सविद्युतश्चैव बलाकाङ्गदभूषिताः
তাত মেঘসমূহ গর্জন কৰি গুঞ্জন তুলিছিল আৰু ধাৰাসাৰ বৰষুণ ঢালিছিল; বিদ্যুতেৰে সংযুক্ত সেই মেঘ বক-পক্ষীৰ কঙ্কণ সদৃশ অলংকাৰৰে ভূষিত যেন দেখা গৈছিল।
Verse 63
नदीनां चैव निर्घोषो मयूराणां च निःस्वनः॥ कुटजार्ज्जुनगन्धाश्च कदम्बार्ज्जुनपादपाः
তাত নদীসমূহৰ গভীৰ গর্জন আৰু ময়ূৰসমূহৰ ডাক শুনা গৈছিল; কুটজ আৰু অৰ্জুনৰ সুগন্ধি চাৰিওফালে বিয়পি আছিল, আৰু গছসমূহ কদম্ব আৰু অৰ্জুন আছিল।
Verse 64
वाताः प्रवान्ति ते तत्र शिखीनां च सुखावहाः॥ शोकेन कामिनीनां च भर्त्रा च रहिताश्च याः
তাত বতাহসমূহ বয়, ময়ূৰসমূহৰ বাবে সুখদায়ক হৈছিল; কিন্তু যিসকল প্ৰেমাসক্তা নাৰী স্বামীৰ পৰা বঞ্চিত আছিল, তেওঁলোক শোকে পীড়িত হৈছিল।
Verse 65
तडागानि प्रसन्नानि कुमुदोत्पलवन्ति च॥ पद्मषण्डैः सुरम्याणि पुष्पितानि समन्ततः
তালাবসমূহ প্ৰসন্ন আৰু নিৰ্মল আছিল, কুমুদ আৰু উৎপলৰে সমৃদ্ধ; পদ্মৰ গুচ্ছৰে অতি মনোৰম, চাৰিওফালে ফুলেৰে বিকশিত আছিল।
Verse 66
प्रवान्ति सुसुखा वाताः सुगन्धाश्च सुशीतलाः॥ सप्तपर्णसुगन्धाश्च शीतलाः कामिवल्लभाः
অতি সুখদায়ক বতাহ বয়—সুগন্ধি আৰু সুশীতল; সপ্তপৰ্ণৰ সুবাস বহন কৰি, সিহঁত শীতলতা দানকাৰী আৰু প্ৰেমিক-প্ৰেমিকাৰ প্ৰিয় আছিল।
Verse 67
एवं शरदि निर्वृत्ते कौमुदे समुपागते॥ सा तस्मिन्मासि सुश्रोणि शुक्लपक्षान्तरे तदा
এইদৰে শৰৎ ঋতু অতিবাহিত হৈ কৌমুদী—চন্দ্ৰালোকিত ৰাত্ৰিৰ ঋতু—উপস্থিত হ’লে, তেতিয়া সেই মাহত, হে সুস্ৰোণি, শুক্লপক্ষৰ অন্তৰ্ভাগত সেই সময়ত…
Verse 68
एकादश्यां ततः सुभ्रु स्नातौ क्षौमविभूषितौ॥ उभौ तौ दम्पती तत्र पुत्रमूचतुरात्मनः
তাৰ পাছত, হে সুভ্ৰু, একাদশীত, সেই দুয়ো—স্বামী-স্ত্ৰী—স্নান কৰি ক্ষৌম (লিনেন) বস্ত্ৰে বিভূষিত হৈ, তাত নিজৰ পুত্ৰক ক’লে।
Verse 69
उषितास्त्वत्र षण्मासान्सुखं च द्वादशी भवेत्॥ किन्नो न वक्ष्यसे गुह्यं येन वै वारिता वयम्
‘আমি ইয়াত ছয় মাহ সুখে বাস কৰিলোঁ, আৰু আনন্দময়ভাৱে দ্বাদশী উপস্থিত হৈছে; তেন্তে সেই গোপন কথা কিয় নক’বা, যাৰ দ্বাৰা আমি নিশ্চয়েই নিবাৰিত হৈছিলোঁ?’
Verse 70
पित्रोस्तु वचनं श्रुत्वा स पुत्रो धर्मनिष्ठितः॥ उवाच मधुरं वाक्यं तयोस्तु कृतनिश्चयः
পিতৃ-মাতৃৰ বাক্য শুনি, ধৰ্মত স্থিৰ সেই পুত্ৰই, তেওঁলোকৰ বিষয়ে দৃঢ় সিদ্ধান্ত কৰি, মধুৰ বাক্য ক’লে।
Verse 71
एवमेतन्महाभाग यत्त्वया परिभाषितम्॥ कल्यं ते कथयिष्यामि इदं गुह्यं महौजसम्
‘হে মহাভাগ, আপুনি যি কৈছে সেয়াই সত্য; কাইলৈ মই আপোনাক এই মহাতেজস্বী গোপন কথা ক’ম।’
Verse 72
एषा वै द्वादशी तात प्रभुनारायणप्रिया॥ मङ्गला च विचित्रा च विष्णुभक्तसुखावहा॥
এইয়েই নিশ্চয় দ্বাদশী, হে প্ৰিয় সন্তান—প্ৰভু নাৰায়ণৰ অতি প্ৰিয়; মঙ্গলময় আৰু বিচিত্ৰ, বিষ্ণু-ভক্তসকলক সুখ দানকাৰিণী।
Verse 73
ददतेऽस्यां प्रहृष्याश्च द्वादश्यां कौमुदे सिते॥ दीक्षितास्ते योगिकुले विष्णुभक्तिपरायणाः॥
কাৰ্ত্তিকৰ শুক্ল পক্ষৰ এই দ্বাদশী (কৌমুদী) ত তেওঁলোকে আনন্দে দান কৰে; যোগিক কুলৰ সেই দীক্ষিতসকল বিষ্ণু-ভক্তিত সম্পূৰ্ণ পৰায়ণ।
Verse 74
एवं कथयतां तेषां प्रभाता रजनी शुभा॥ ततः सन्ध्यामुपास्याथ उदिते सूर्यमण्डले॥
এইদৰে তেওঁলোকে কথা কৈ থাকোঁতেই শুভ ৰজনী শেষ হৈ প্ৰভাত হ’ল। তাৰপিছত সন্ধ্যা-উপাসনা কৰি, সূৰ্য-মণ্ডল উদিত হোৱাত…
Verse 75
शुचिर्भूत्वा यथान्यायं क्षौमवस्त्रविभूषितः॥ प्रणम्य शिरसा देवं शङ्खचक्रगदाधरम्॥
বিধি অনুসাৰে শুচি হৈ, ক্ষৌম (সুতীৰ) বস্ত্ৰে সুসজ্জিত হৈ, তেওঁ মূৰ নোৱাই সেই দেৱতাক প্ৰণাম কৰিলে—যি শঙ্খ, চক্ৰ আৰু গদা ধাৰণ কৰে।
Verse 76
उभौ तच्छरणौ गृह्य पितरौ समभाषत॥ शृणु तात महाभाग यदर्थं समुपागतः॥
তেওঁ দুয়োৰে চৰণ ধৰি পিতৃ-মাতৃক ক’লে: “শুনা, হে পিতা, মহাভাগ—মই যি উদ্দেশ্যে আহিছোঁ।”
Verse 77
यद्भवान्पृच्छते तात गुह्यं सौकरवं प्रति॥ खञ्जरीटो ह्यहं तात पक्षियोनिसमुद्भवः॥
হে তাত! আপুনি যি সোধে, সেয়া ‘সৌকৰৱ’ সম্পৰ্কীয় গুহ্য ভেদ। হে তাত! মই খঞ্জৰীট, পক্ষী-যোনিৰ পৰা জন্মলাভ কৰা।
Verse 78
भक्षिताश्च पतङ्गा मे अजीर्णेनातिपीडितः॥ अहं तेनैव दोषेण न शक्नोमि विचेष्टितुम्॥
মই পতংগ-কিড়াবোৰ খাইছিলোঁ; অজীৰ্ণতাত অতি পীড়িত। সেই দোষৰ বাবেই মই চলাচল কৰিব নোৱাৰোঁ।
Verse 79
दृष्ट्वा मां विह्वलं बाला गृहीत्वा क्रीडितुं गताः॥ हस्ताद्धस्तेन क्रीडन्तश्चान्योन्यपरिहासया॥
মোক ব্যাকুল দেখিহে কিছুমান শিশুৱে মোক ধৰি খেলিবলৈ লৈ গ’ল। হাতে হাতে সঁপাই দি, পৰস্পৰে উপহাস কৰি খেলি থাকিল।
Verse 80
त्वया दृष्टो मया दृष्टो ह्यं चेति कलिः कृतः॥ तत एकेन बालने भ्रामयित्वाऽक्षयेऽम्भसि॥
‘তুমি দেখিলা, মই দেখিলোঁ—ই এইটো মোৰ!’ এইদৰে কলহ উঠিল। তাৰপিছত এজন শিশুৱে মোক ঘূৰাই ঘূৰাই অক্ষয় জলত পেলাই দিলে।
Verse 81
न ममेति तवेत्युक्त्वा ह्यादित्यं तीर्थमुत्तमम्॥ क्रोधेनादाय तीव्रेण क्षिप्तो गङ्गाम्भसि त्वरा॥
‘মোৰ নহয়—তোৰ!’ বুলি কৈ, আদিত্য-তীৰ্থ নামৰ উত্তম তীৰ্থত ক্ৰোধেৰে মোক ধৰি তৎক্ষণাৎ গঙ্গাৰ জলত নিক্ষেপ কৰিলে।
Verse 82
तत्र मुक्ताः मया प्राणाः सूर्यतीर्थे महौजसि॥ अकामेन विशालाक्षि तत्प्रभावादहं ततः
তাত মহৌজসী সূৰ্যতীৰ্থত মই মোৰ প্ৰাণ ত্যাগ কৰিলোঁ। হে বিশাল-নয়না, কামনা নথকা অৱস্থাত, সেই পবিত্ৰ স্থানৰ প্ৰভাৱত, তাৰ পাছত মই…
Verse 83
व्यतीतानि च गुह्यं ते कथनं मम चैव यत्॥ एतत्ते कथितं तात गुह्यमागमनं प्रति
আৰু যি সকলো অতীত হৈ গ’ল, আৰু তোমাৰ বাবে গোপন বিৱৰণ—অৰ্থাৎ মই তোমাক যি ক’বলগীয়া আছিলোঁ—সেয়া সকলো, হে প্ৰিয়, আগমনৰ বিষয়ে গোপন কথা হিচাপে তোমাক কোৱা হ’ল।
Verse 84
अहं कर्म करिष्यामि गच्छ तात नमोऽस्तु ते॥ ततो माता पिता चैव पुत्रं पुनरुवाच ह
“মই বিধি অনুসাৰে কৰ্ম সম্পাদন কৰিম; যোৱা, হে প্ৰিয়—তোমাক নমস্কাৰ।” তাৰ পাছত মাতা আৰু পিতা পুনৰ নিজৰ পুত্ৰক সম্বোধন কৰিলে।
Verse 85
विष्णुप्रोक्तानि कर्माणि यं यं कारयिता भवान्॥ तान्वयं च करिष्यामो विधिदृष्टेन कर्मणा
বিষ্ণুৱে উপদেশ দিয়া যি যি কৰ্ম—যি যি তুমি আমাক কৰাবলৈ ইচ্ছা কৰা—সেই সকলো আমিো বিধি-সম্মত পদ্ধতি অনুসাৰে সম্পাদন কৰিম।
Verse 86
वटमाला यथान्यायं कर्मसंसारमोक्षणम्॥ तेऽपि दीर्घेण कालेन मम कर्मपरायणाः
বিধি অনুসাৰে আছে বটমালা—এনে এক কৰ্ম-আচৰণ যি কৰ্ম-সংসাৰৰ চক্ৰৰ পৰা মুক্তি দিয়ে। তেওঁলোকো দীঘল সময় ধৰি মোৰ নিৰ্দিষ্ট কৰ্মত একাগ্ৰ আছিল।
Verse 87
कृत्वा तु विपुलं कर्म ततः पञ्चत्वमागताः॥ मम क्षेत्रप्रभावेण चात्मनः कर्मनिश्चयात्
বিপুল পুণ্যকৰ্ম সম্পাদন কৰি তেওঁলোকে তাৰ পাছত মৃত্যু (পঞ্চত্ব) লাভ কৰিলে। কিন্তু মোৰ পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰৰ প্ৰভাৱত আৰু নিজৰ কৰ্ম-নিশ্চয়ৰ দৃঢ় সংকল্পত,
Verse 88
विमुक्ताः सर्वसंसाराच्छ्वेतद्वीपमुपागताः॥ योऽसौ परिजनः कश्चिद्गृहेभ्यश्च समागतः
সকলো সংসাৰ-প্ৰবাহ (সংসাৰ)ৰ পৰা মুক্ত হৈ তেওঁলোকে শ্বেতদ্বীপত উপনীত হ’ল। আৰু যি কোনো পৰিজন বা গৃহস্থালীৰ লোক আছিল, যিসকল গৃহৰ পৰা একেলগে আহিছিল,
Verse 89
सर्वः श्रिया युतस्तत्र रोगव्याधिविवर्जितः॥ सर्वे च योगिनस्तत्र सर्वे चोत्पलगन्धयः॥
তাত সকলো শ্ৰী-সমৃদ্ধ আছিল, ৰোগ-ব্যাধিৰ পৰা মুক্ত। তাত সকলো যোগী আছিল, আৰু সকলো নীল পদুমৰ দৰে সুগন্ধিময় আছিল।
Verse 90
मोदन्ते तु यथान्यायं प्रसादात्क्षेत्रजान्मम॥ एतत्ते कथितं देवि महाख्यानं महौजसम्
মোৰ ক্ষেত্ৰৰ পৰা উদ্ভূত প্ৰসাদৰ কৃপাৰে তেওঁলোকে বিধিমতে আনন্দ কৰে। হে দেবী, এই মহাতেজস্বী মহাখ্যান তোমাক কোৱা হ’ল।
Verse 91
पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि यद्वृत्तं सौकरे मम॥ एषा व्युष्टिर्महाभागे क्षेत्रे यत्क्रियते महत्
এতিয়া পুনৰ আন এটা কথা ক’ম—মোৰ সৌকৰে (ৱৰাহ-ৰূপ) সম্পৰ্কে যি বৃত্তান্ত ঘটিছিল। হে মহাভাগে, এইয়েই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত সম্পন্ন হোৱা মহৎ কৰ্মৰ উষা (বা অন্তিম পৰ্যায়)।
Verse 92
स कुलं तारयेत्तूर्णं दश पूर्वान्दशावरान् ॥ न पठेन्मूर्खमध्ये तु पापिष्ठे शास्त्रदूषके
সেয়া তৎক্ষণাৎ নিজৰ কুলক উদ্ধাৰ কৰে—দশ পুৰ্বপুৰুষ আৰু দশ পৰৱৰ্তী বংশধৰলৈকে। কিন্তু মূৰ্খৰ মাজত, বিশেষকৈ যি মহাপাপী শাস্ত্ৰক নিন্দা কৰে, তাৰ সন্মুখত পাঠ নকৰিব।
Verse 93
न पठेत्पिशुनानां च एकाकी तु पठेद्गृहे ॥ पठेद्ब्राह्मणमध्ये च ये च वेदविदां वराः
পিশুন (চুগলখোৰ) লোকৰ মাজত পাঠ নকৰিব; বৰঞ্চ ঘৰত একাকী পাঠ কৰিব। আৰু ব্ৰাহ্মণসকলৰ মাজতো পাঠ কৰিব—যিসকল বেদবিদ্যাৰ জ্ঞানীসকলৰ ভিতৰত শ্ৰেষ্ঠ।
Verse 94
वैष्णवानां च पुरतो यै व शास्त्रगुणान्विताः ॥ विशुद्धानां विनीतानां सर्वसंसारमोक्षणम्
বৈষ্ণৱসকলৰ সন্মুখত—যিসকল শাস্ত্ৰীয় বিদ্যাৰ গুণে গুণান্বিত—এই পাঠ বিশুদ্ধ আৰু বিনীত লোকৰ বাবে সমগ্ৰ সংসাৰ-বন্ধনৰ পৰা মুক্তিৰ উপায় বুলি কোৱা হয়।
Verse 95
उवाच मधुरं वाक्यं धर्मकामां वसुन्धराम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ शृणु सुन्दरि तत्त्वेन यन्मां त्वं परिपृच्छसि
ধৰ্ম কামনা কৰা বসুন্ধৰাক তেওঁ মধুৰ বাক্য ক’লে। শ্ৰী বৰাহ ক’লে: “হে সুন্দৰী, তত্ত্বতঃ শুনা; তুমি যি মোক সুধিছা।”
Verse 96
तिर्यग्योनिविनिर्मुक्ताः श्वेतद्वीपमुपागताः ॥ य एतत्पठते नित्यं कल्यमुत्थाय मानवः
তেওঁলোক তিৰ্যক-যোনিৰ জন্মৰ পৰা মুক্ত হৈ শ্বেতদ্বীপত উপনীত হয়। যি মানুহে পুৱা উঠি নিত্য এই পাঠ কৰে, সি এনে ফল লাভ কৰে বুলি কোৱা হয়।
Verse 97
प्रणम्य शिरसा भूमौ बद्धाञ्जलिरयाचत ॥ मत्प्रियं यदि कर्त्तव्यमेको मे दीयतां वरः
তেওঁ মূৰ মাটিত থৈ প্ৰণাম কৰি, হাত জোৰ কৰি অনুৰোধ কৰিলে: “যদি মোৰ প্ৰিয় কাম সম্পন্ন কৰিব লাগে, তেন্তে মোক এটা মাত্র বৰ দিয়া হওক।”
Verse 98
यावद्भोजनतृप्तान्वा द्विजानिच्छसि तर्पितुम् ॥ सर्वं निजेच्छया पुत्र कर्त्तुमर्हसि साम्प्रतम्
“যিমান দ্বিজক আহাৰে তৃপ্ত কৰিব বিচাৰা, পুত্ৰ, এতিয়া নিজৰ ইচ্ছা অনুসাৰে সকলো কৰাটো তোমাৰ বাবে যোগ্য।”
Verse 99
अम्बेति भाषसेऽद्यापि कथमेतद्विचिन्तितम् ॥ स्पृशन्ति तव नार्योऽपि क्रीडमानस्य पुत्रक
“তুমি এতিয়াও (মোক) ‘অম্বে’ বুলি মাতিছা—এই ভাবনা কেনেকৈ হ’ল? পুত্ৰক, খেলি থাকোঁতে নাৰীসকলেও তোমাক স্পৰ্শ কৰে।”
Verse 100
एवं चिन्तां समासाद्य मा शुचो जननि क्वचित् ॥ एवं तौ पितरौ श्रुत्वा विस्मयात्पुनरूचतुः
“এনে চিন্তা আহিলেও, জননী, তুমি কেতিয়াও শোক নকৰিবা।” এইদৰে শুনি দুয়ো পিতামাতাই বিস্ময়ত পুনৰ ক’লে।
Verse 101
अथ दीर्घेण कालेन नारायणमुदावहाः ॥ वैशाखस्य तु द्वादश्यां मम क्षेत्रमुपागताः
তাৰ পাছত বহুদিনৰ অন্তত তেওঁলোকে নাৰায়ণক আহ্বান কৰিলে; আৰু বৈশাখ মাহৰ দ্বাদশীত তেওঁলোকে মোৰ পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰ (ক্ষেত্ৰ)ত উপস্থিত হ’ল।
Verse 102
गच्छत्येवं स कालो हि मेघदुन्दुभिनादितः॥ ततः शरदनुप्राप्ता अगस्तिरुदितो महान्॥
এইদৰে কাল আগবাঢ়ি যায়, মেঘ-দুন্দুভিৰ নিনাদৰ দৰে গম্ভীৰ ধ্বনিৰে; তাৰ পাছত শৰৎ ঋতু আহে, আৰু মহান অগস্ত্য উদিত হৈ দৃশ্যমান হয়।
Verse 103
तेन दानप्रभावेण विष्णुतोषकरेण च॥ तरन्ति दुस्तरं तात घोरं संसारसागरम्॥
সেই দানৰ প্ৰভাৱৰ দ্বাৰা—আৰু বিষ্ণুক সন্তুষ্ট কৰা কৰ্ম হিচাপেও—হে তাত, লোকসকলে দুস্তৰ আৰু ভয়ংকৰ সংসাৰ-সাগৰ পাৰ হয়।
Verse 104
जातस्तव सुतो मातस्तदेतद्दिनमुत्तमम्॥ अकामान्म्रियमाणस्य वर्षाण्यद्य त्रयोदश॥
হে মাতৃ, তোমাৰ পুত্ৰ জন্মিছে—এই দিনটোৱেই অতি উত্তম; আৰু যি অনিচ্ছাৰে মৰিবলৈ ধৰিছে, তাৰ বাবে আজি তেৰ বছৰ নিৰ্ধাৰিত আছে।
The text frames ethical practice as a combination of disciplined conduct and care-oriented giving: service to sacred space (cleaning, plastering, offerings), generosity (especially food, water, and cows), and devotion expressed through arts. Philosophically, it emphasizes saṃsāra-vicāra—kinship and identity are unstable across births—thereby encouraging detachment and purposeful pilgrimage-oriented ethics anchored in the Earth (Pṛthivī) as the dialogic witness.
Several time-markers appear: Māgha month on trayodaśī (13th lunar day) as the family begins preparations; arrival at the kṣetra on Vaiśākha-dvādaśī (12th lunar day); later, a Kaumudī context with śuklapakṣa (bright fortnight) and ekādaśī/dvādaśī observance. The narrative also tracks seasons—varṣā (rains), śarad (autumn), and the onset of kaumudī—linking ritual timing to the annual ecological cycle.
Although framed as tīrtha-māhātmya, the chapter repeatedly ties merit to actions that maintain and honor place: mārjana (cleaning) and lepana (plastering) of sacred precincts, regulated offerings, and water-centered geography (Gaṅgā; Sūrya/Āditya-tīrtha). Through Pṛthivī’s questioning and Varāha’s instruction, the narrative models an ethic where care for landscapes, waters, and communal ritual spaces becomes a mechanism for social order and personal transformation.
The narrative does not foreground dynastic royal genealogies; instead it references social and occupational identities (a wealthy vaiśya household; an Abhīra leader described as a local ‘janendra’), and a named ritual agent, Bhaṅgurasa, who receives and administers gifts according to prescribed procedure. The principal cultural figures remain the interlocutors Varāha and Pṛthivī, with the Khañjarīṭa rebirth functioning as the exemplary biography.
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.