Adhyaya 52
Adhyaya 52: सोमाधारः, पुण्योदानदी, मेरुप्रदक्षिणा, जम्बूद्वीपनववर्षवर्णनम्
পূৰ্বভাগৰ শিৱকেন্দ্ৰিক বিশ্ববৰ্ণনা আগবঢ়াই সূতে কয়—সৰোবৰসমূহৰ পৰা অসংখ্য পুণ্য নদী উৎপন্ন হৈ নিৰ্দিষ্ট দিশলৈ প্ৰবাহিত হয়। তাৰ পিছত ‘সোম’ক আকাশস্থিত মহাসাগৰ আৰু অমৃতস্ৰোত ৰূপে, দেৱতা আৰু জীৱসমূহক ধাৰণ-পোষণ কৰা আধাৰ ৰূপে বৰ্ণনা কৰা হয়। সেই সোমৰ পৰা দিৱ্য পুণ্যোদা নদী ওলাই নক্ষত্ৰমণ্ডলীৰ সৈতে গগনত বিচৰণ কৰে আৰু সোমৰ দৰে নিৰন্তৰ পৰিভ্ৰমণ কৰে। ই মেরু পৰ্বতক প্ৰদক্ষিণা কৰে; তাত শ্ৰীকণ্ঠ/শৰ্ব গণসমূহৰ সৈতে ক্ৰীড়া কৰে। শিৱৰ আজ্ঞাত নদীৰ জল বিভক্ত হৈ মেরুৰ অন্তঃশৃংগসমূহৰ মাজেৰে নামি মহোদধিত মিলি যায়; তাৰ ফলত দ্বীপ, পৰ্বত আৰু বৰ্ষসমূহত শত-সহস্ৰ নদীৰ উৎপত্তি হয়। পাছত জম্বুদ্বীপৰ নৱ বৰ্ষৰ লোকসকলৰ বৰ্ণ, আয়ু, আহাৰ আৰু স্বভাৱ বৰ্ণিত হয়; লগতে ভাৰতবৰ্ষত কৰ্মাধীন মৰ্ত্যজীৱন, বৰ্ণাশ্ৰমধৰ্ম আৰু ধৰ্ম-অৰ্থ-কাম সাধনা—যাৰ লক্ষ্য শেষত স্বৰ্গ আৰু অপৱৰ্গ—উপস্থাপিত হয়। অন্তত মুখ্য পৰ্বত-প্ৰদেশসমূহৰ নাম উল্লেখ কৰি সৰ্বত্ৰ শিৱৰ ব্যাপক অধিপত্য প্ৰতিপাদন কৰা হয়।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे एकपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः सूत उवाच नद्यश् च बहवः प्रोक्ताः सदा बहुजलाः शुभाः सरोवरेभ्यः सम्भूतास् त्व् असंख्याता द्विजोत्तमाः
এইদৰে শ্ৰীলিঙ্গ মহাপুৰাণৰ পূৰ্বভাগত একপঞ্চাশত্তম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল। সূত ক’লে—হে দ্বিজোত্তমসকল! বহু নদীৰ কথা কোৱা হৈছে; সিহঁত সদায় বহুজলযুক্ত আৰু শুভ। সিহঁত সৰোবৰসমূহৰ পৰা উৎপন্ন, আৰু সত্যই অসংখ্য।
Verse 2
प्राङ्मुखा दक्षिणास्यास्तु चोत्तरप्रभवाः शुभाः पश्चिमाग्राः पवित्राश् च प्रतिवर्षं प्रकीर्तिताः
যিবোৰ পূৰ্বমুখী, সিহঁত কাৰ্যস্বৰূপে দক্ষিণমুখী বুলি কোৱা হয়; যিবোৰ উত্তৰৰ পৰা উদ্ভৱ, সিহঁত শুভ; আৰু যিবোৰৰ অগ্ৰভাগ পশ্চিমাভিমুখ, সিহঁত পবিত্ৰকাৰিণী—এইদৰে প্ৰতিবছৰ প্ৰকীৰ্তিত হয়।
Verse 3
आकाशांभोनिधिर् यो ऽसौ सोम इत्यभिधीयते आधारः सर्वभूतानां देवानाममृताकरः
যি আকাশত জল-সমুদ্ৰসদৃশ, তেওঁ ‘সোম’ বুলি অভিহিত। তেওঁ সকলো ভূতৰ আধাৰ আৰু দেৱসকলৰ বাবে অমৃতৰ উৎস।
Verse 4
अस्मात्प्रवृत्ता पुण्योदा नदी त्वाकाशगामिनी सप्तमेनानिलपथा प्रवृत्ता चामृतोदका
এই দিৱ্য উৎসৰ পৰা ‘পুণ্যোদা’ নামৰ পবিত্ৰ নদী উদ্ভৱ হ’ল, যি আকাশমাৰ্গে গমন কৰে। বায়ুৰ সপ্তম পথেদি বোৱাই সি অমৃতসদৃশ জলেৰে আগবাঢ়ে।
Verse 5
सा ज्योतींष्यनुवर्तन्ती ज्योतिर्गणनिषेविता ताराकोटिसहस्राणां नभसश् च समायुता
সেই দিৱ্য নদী জ্যোতিসমূহক অনুসৰণ কৰি চলিছিল, দীপ্তিমান গণসমূহে সেবা কৰিছিল; আৰু কোটি-সহস্ৰ তৰাৰে পূৰ্ণ আকাশো তাৰ সৈতে সংযুক্ত আছিল।
Verse 6
परिवर्तत्यहरहो यथा सोमस्तथैव सा चत्वार्यशीतिश् च तथा सहस्राणां समुच्छ्रितः
যেনেকৈ চন্দ্ৰ দিনেদিনে ক্ষয়-বৃদ্ধিৰে নিৰন্তৰ পৰিবর্তিত হয়, তেনেকৈ সেই পৰিমাপো আবর্তিত হয়। তাৰ গণনা ‘চৌৰাশি’ বুলি কোৱা হয় আৰু সি সহস্ৰলৈ উত্থিত হৈ—সৰ্ব পৰিবর্তনৰ অধিপতি পতি পৰমেশ্বৰৰ অধীন কালের চক্রৰ নিয়মিততা সূচায়।
Verse 7
योजनानां महामेरुः श्रीकण्ठाक्रीडकोमलः तत्रासीनो यतः शर्वः साम्बः सह गणेश्वरैः
যোজনাৰে পৰিমিত মহামেরু নীলকণ্ঠ শ্ৰীকণ্ঠৰ কোমল ক্ৰীড়াস্থল। তাতেই শৰ্ব—শক্তিসহ সাম্ব শিৱ—নিজ গণেশ্বৰসকলৰ সৈতে আসীন।
Verse 8
क्रीडते सुचिरं कालं तस्मात्पुण्यजला शिवा गिरिं मेरुं नदी पुण्या सा प्रयाति प्रदक्षिणम्
সেয়ে তাত বহুদীৰ্ঘ কাল ক্ৰীড়া কৰে; সেয়েহে পুণ্যজলৰে পবিত্ৰ সেই শুভা ‘শিৱা’ নদী মেরুগিৰিক প্ৰদক্ষিণ কৰি প্ৰবাহিত হয়।
Verse 9
विभज्यमानसलिला सा जवेनानिलेन च मेरोरन्तरकूटेषु निपपात चतुर्ष्वपि
সেই জলৰাশি বায়ুৰ বেগে বিভক্ত হৈ আগলৈ ঠেল খাই মেরুৰ চাৰিটা অন্তঃশৃংগত পতিত হ’ল; এইদৰে চাৰিও দিশে বিতৰিত হ’ল।
Verse 10
समन्तात्समतिक्रम्य सर्वाद्रीन्प्रविभागशः नियोगाद्देवदेवस्य प्रविष्टा सा महार्णवम्
সেয়ে চাৰিওফালে বিস্তাৰ হৈ, পৰ্বতসমূহৰ সকলো বিভাগ অতিক্ৰম কৰি, দেৱদেৱৰ আদেশে মহাসাগৰত প্ৰৱেশ কৰিলে।
Verse 11
अस्या विनिर्गता नद्यः शतशो ऽथ सहस्रशः सर्वद्वीपाद्रिवर्षेषु बहवः परिकीर्तिताः
তাইৰ পৰা শত শত আৰু সহস্ৰ সহস্ৰ নদী নিৰ্গত হৈছে; তাৰে বহুতো সকলো দ্বীপ, পৰ্বত আৰু বৰ্ষপ্ৰদেশত প্ৰসিদ্ধ বুলি কীৰ্তিত।
Verse 12
क्षुद्रनद्यस्त्वसंख्याता गङ्गा यद्गाङ्गताम्बरात् केतुमाले नराः कालाः सर्वे पनसभोजनाः
ক্ষুদ্ৰ নদী ত অগণিত; আৰু গংগা গংগাৰ দিৱ্য আকাশ-প্ৰদেশৰ পৰা প্ৰবাহিত হয়। কেতুমালত মানুহ শ্যামবৰ্ণ, আৰু সকলোৱে পনস (কঁঠাল) ভোজন কৰে।
Verse 13
स्त्रियश्चोत्पलवर्णाभा जीवितं चायुतं स्मृतम् भद्राश्वे शुक्लवर्णाश् च स्त्रियश्चन्द्रांशुसंनिभाः
সেই অঞ্চলত স্ত্ৰীসকল উৎপলবৰ্ণাভা বুলি কোৱা হয়, আৰু তেওঁলোকৰ আয়ু দহ হাজাৰ বছৰ বুলি স্মৃত। ভদ্ৰাশ্বত লোকসকল শ্বেতবৰ্ণ, আৰু স্ত্ৰীসকল চন্দ্ৰকিৰণ সদৃশ দীপ্তিময়।
Verse 14
कालाम्रभोजनाः सर्वे निरातङ्का रतिप्रियाः दशवर्षसहस्राणि जीवन्ति शिवभाविताः
তেওঁলোক সকলেই ক’লাম্ৰফল ভক্ষণে পুষ্ট, নিৰ্ভয় আৰু আনন্দপ্ৰিয়। শিৱভাবনাৰে ভাবিত হৈ তেওঁলোক দহ হাজাৰ বছৰ জীয়াই থাকে।
Verse 15
हिरण्मया इवात्यर्थम् ईश्वरार्पितचेतसः तथा रमणके जीवा न्यग्रोधफलभोजनाः
সেই ৰমণীয় দেশত দেহধাৰী জীৱসকল, যিসকলে চিত্ত ঈশ্বৰলৈ অৰ্পণ কৰিছে, তেওঁলোক অতিশয় স্বৰ্ণময় যেন দীপ্ত হয় আৰু বটবৃক্ষৰ ফল ভক্ষণ কৰে।
Verse 16
दशवर्षसहस्राणि शतानि दशपञ्च च जीवन्ति शुक्लास्ते सर्वे शिवध्यानपरायणाः
সেই শ্বেত (শুদ্ধ) লোকসকল দহ হাজাৰ বছৰ—আৰু অধিক একশ পনৰ বছৰ—জীয়াই থাকে; কিয়নো তেওঁলোক সকলেই শিৱধ্যানত সম্পূৰ্ণ পৰায়ণ।
Verse 17
हैरण्मया महाभागा हिरण्मयवनाश्रयाः एकादश सहस्राणि शतानि दशपञ्च च
তেওঁলোক স্বৰ্ণপ্ৰভাযুক্ত মহাভাগ্যবান, হিৰণ্ময় বন আশ্ৰয় কৰা; তেওঁলোকৰ সংখ্যা আছিল এগাৰ হাজাৰ আৰু একশ পনৰ।
Verse 18
वर्षाणां तत्र जीवन्ति अश्वत्थाशनजीवनाः हैरण्मया इवात्यर्थम् ईश्वरार्पितमानसाः
তাত তেওঁলোকে বহু বছৰ জীয়াই থাকে, পৱিত্ৰ অশ্বত্থ গছৰ পাত খাই জীৱন ধাৰে। সোণৰ দৰে দীপ্তিমান, তেওঁলোকৰ মন সম্পূৰ্ণৰূপে ঈশ্বৰলৈ অৰ্পিত।
Verse 19
कुरुवर्षे तु कुरवः स्वर्गलोकात् परिच्युताः सर्वे मैथुनजाताश् च क्षीरिणः क्षीरभोजनाः
কিন্তু কুৰুবর্ষত কুৰুসকল স্বৰ্গলোকৰ পৰা চ্যুত। তেওঁলোক সকলোৱে মৈথুনজাত, আৰু ক্ষীৰপোষিত—দুধেই তেওঁলোকৰ আহাৰ।
Verse 20
अन्योन्यमनुरक्ताश् च चक्रवाकसधर्मिणः अनामया ह्यशोकाश् च नित्यं सुखनिषेविणः
তেওঁলোক পৰস্পৰ অনুৰক্ত আছিল, চক্রৱাক পখীৰ দৰে একনিষ্ঠ সহচৰ্যত বাস কৰিছিল। ৰোগহীন আৰু শোকহীন, তেওঁলোকে সদায় সুখ উপভোগ কৰিছিল।
Verse 21
त्रयोदशसहस्राणि शतानि दशपञ्च च जीवन्ति ते महावीर्या न चान्यस्त्रीनिषेविणः
সেই মহাবীৰ্যবানসকল তেৰ হাজাৰ একশ পন্ধৰ বছৰ জীয়াই থাকে, আৰু অন্য স্ত্ৰীৰ সঙ্গ নকৰে।
Verse 22
सहैव मरणं तेषां कुरूणां स्वर्गवासिनाम् हृष्टानां सुप्रवृद्धानां सर्वान्नामृतभोजिनाम्
স্বৰ্গবাসী সেই কুৰুসকলৰো—আনন্দিত, অতি সমৃদ্ধ আৰু নানাবিধ অমৃতসম আহাৰভোজী—মৃত্যু অৱশ্যম্ভাৱী।
Verse 23
सदा तु चन्द्रकान्तानां सदा यौवनशालिनाम् श्यामाङ्गानां सदा सर्वभूषणास्पददेहिनाम्
তেওঁলোক সদা চন্দ্ৰকান্তিৰে দীপ্ত, সদা যৌৱন-সমৃদ্ধ; শ্যামবৰ্ণ অঙ্গবিশিষ্ট, আৰু যাঁহঁতৰ দেহ সদা সকলো অলংকাৰৰ যোগ্য আশ্ৰয়।
Verse 24
जंबूद्वीपे तु तत्रापि कुरुवर्षं सुशोभनम् तत्र चन्द्रप्रभं शम्भोर् विमानं चन्द्रमौलिनः
জম্বূদ্বীপত তাতেই ‘কুৰুবর্ষ’ নামে অতি শোভন দেশ আছে। তাত চন্দ্ৰমৌলি শম্ভুৰ ‘চন্দ্ৰপ্ৰভ’ নামৰ দিব্য বিমান অৱস্থিত।
Verse 25
वर्षे तु भारते मर्त्याः पुण्याः कर्मवशायुषः शतायुषः समाख्याता नानावर्णाल्पदेहिनः
কিন্তু ভাৰতবৰ্ষত মর্ত্যসকল পুণ্যশীল; তেওঁলোকৰ আয়ু কৰ্মাধীন। তেওঁলোক ‘শতায়ু’ বুলি খ্যাত, আৰু নানাবৰ্ণৰ লগতে সাধাৰণতে আল্পদেহী।
Verse 26
नानादेवार्चने युक्ता नानाकर्मफलाशिनः नानाज्ञानार्थसम्पन्ना दुर्बलाश्चाल्पभोगिनः
তেওঁলোক নানাদেৱৰ অৰ্চনাত নিয়োজিত, নানাকৰ্মফল ভোগ কৰে; নানাবিধ জ্ঞানলক্ষ্যৰে সম্পন্ন হ’লেও দুৰ্বল হয়, আৰু তেওঁলোকৰ ভোগ অল্পই থাকে।
Verse 27
इन्द्रद्वीपे तथा केचित् तथैव च कसेरुके ताम्रद्वीपं गताः केचित् केचिद्देशं गभस्तिमत्
কিছুমান ইন্দ্ৰদ্বীপলৈ গ’ল, তেনেদৰে কিছুমান কসেৰুকলৈ; কিছুমান তাম্ৰদ্বীপলৈ গতি কৰিলে, আৰু কিছুমান ‘গভস্তিমৎ’ নামৰ দীপ্ত দেশলৈ গ’ল।
Verse 28
नागद्वीपं तथा सौम्यं गान्धर्वं वारुणं गताः केचिन्म्लेच्छाः पुलिन्दाश् च नानाजातिसमुद्भवाः
বহু জাতিৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা কিছুমান ম্লেচ্ছ আৰু পুলিন্দ আদি নাগদ্বীপ, সৌম্যদ্বীপ, গান্ধৰ্বদ্বীপ আৰু বাৰুণদ্বীপলৈ গ’ল।
Verse 29
पूर्वे किरातास्तस्यान्ते पश्चिमे यवनाः स्मृताः ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्या मध्ये शूद्राश् च सर्वशः
তাৰ পূব প্ৰান্তত কিৰাত আৰু পশ্চিমে যৱন বুলি স্মৃত। মাজত ব্ৰাহ্মণ, ক্ষত্ৰিয়, বৈশ্য আৰু শূদ্ৰো সৰ্বত্ৰ বিস্তৃত; এই লোকব্যৱস্থাৰ ভিতৰত পশুজীৱে আচৰণ শুদ্ধ কৰি পাশমোচনৰ বাবে পতি—ভগৱান শিৱলৈ মুখ ঘুৰাব লাগে।
Verse 30
इज्यायुद्धवणिज्याभिर् वर्तयन्तो व्यवस्थिताः तेषां संव्यवहारो ऽयं वर्तते ऽत्र परस्परम्
নিজ নিজ নিৰ্ধাৰিত স্থানত স্থিৰ হৈ তেওঁলোকে ইজ্যা (যজ্ঞসেৱা), ধৰ্মযুদ্ধ আৰু বাণিজ্যৰ দ্বাৰা জীৱন নিৰ্বাহ কৰে; আৰু তেওঁলোকৰ মাজত পাৰস্পৰিক ব্যৱহাৰ আৰু কৰ্তব্য-ব্যৱস্থা ইয়াত চলি থাকে।
Verse 31
धर्मार्थकामसंयुक्तो वर्णानां तु स्वकर्मसु संकल्पश्चाभिमानश् च आश्रमाणां यथाविधि
ধৰ্ম, অৰ্থ আৰু কামৰ সৈতে সঙ্গতি ৰাখি বৰ্ণসমূহৰ স্বকৰ্মত প্ৰবৃত্ত হ’ব লাগে; আৰু আশ্ৰমধৰ্ম অনুসাৰে সংকল্প আৰু সংযত অভিমান (আত্মনিয়ম) ধাৰণ কৰিব লাগে—যাতে পশুজীৱ পতি, ভগৱান শিৱলৈ যোৱা পথত স্থিৰ হয়।
Verse 32
इह स्वर्गापवर्गार्थं प्रवृत्तिर्यत्र मानुषी तेषां च युगकर्माणि नान्यत्र मुनिपुङ्गवाः
এই মানবলোকে স্বৰ্গ আৰু অপৱৰ্গ (মোক্ষ)ৰ বাবে মানুহৰ প্ৰবৃত্তি হয়; আৰু যুগানুসাৰে যি কৰ্মসমূহ, সেয়া কেৱল ইহঁতৰ বাবেই—অন্যত্ৰ নহয়, হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ।
Verse 33
दशवर्षसहस्राणि स्थितिः किंपुरुषे नृणाम् सुवर्णवर्णाश् च नराः स्त्रियश्चाप्सरसोपमाः
কিম্পুৰুষ অঞ্চলত মানুহৰ আয়ুস দহ হাজাৰ বছৰ স্থিৰ থাকে। তাত পুৰুষসকল সোণালী বৰ্ণৰ, আৰু নাৰীসকল ৰূপে অপ্সৰাৰ সমান।
Verse 34
अनामया ह्यशोकाश् च सर्वे ते शिवभाविताः शुद्धसत्त्वाश् च हेमाभाः सदाराः प्लक्षभोजनाः
তেওঁলোক সকলেই ৰোগমুক্ত আৰু শোকহীন; সকলো শিৱভাবত ভাৱিত। তেওঁলোকৰ সত্ত্ব শুদ্ধ, সোণালী দীপ্তিময়; সহধৰ্মিণীৰ সৈতে বাস কৰি প্লক্ষবৃক্ষৰ আহাৰে পোষিত হয়।
Verse 35
महारजतसंकाशा हरिवर्षे ऽपि मानवाः देवलोकाच्च्युताः सर्वे देवाकाराश् च सर्वशः
হৰিবর্ষতো মানুহসকল মহাৰজতৰ দৰে দীপ্তিমান। সকলোকে দেৱলোকৰ পৰা অৱতীৰ্ণ বুলি কোৱা হয়, আৰু সৰ্বত্র দেৱতুল্য ৰূপধাৰী।
Verse 36
हरं यजन्ति सर्वेशं पिबन्तीक्षुरसं शुभम् न जरा बाधते तेन न च जीर्यन्ति ते नराः
তেওঁলোকে সৰ্বেশ্বৰ হৰক পূজা কৰে আৰু শুভ ইক্ষুৰস (আখৰ ৰস) পান কৰে। তাৰ প্ৰভাৱত জৰা তেওঁলোকক বাধা নেদিয়ে; তেওঁলোক ক্ষয় বা জীর্ণ নহয়।
Verse 37
दशवर्षसहस्राणि तत्र जीवन्ति मानवाः मध्यमं यन्मया प्रोक्तं नाम्ना वर्षमिलावृतम्
তাত মানুহসকল দহ হাজাৰ বছৰ জীয়াই থাকে। মই বৰ্ণনা কৰা মধ্যৱৰ্তী বৰ্ষখন ‘ইলাবৃত-বৰ্ষ’ নামে প্ৰসিদ্ধ।
Verse 38
न तत्र सूर्यस्तपति न ते जीर्यन्ति मानवाः चन्द्रसूर्यौ न नक्षत्रं न प्रकाशम् इलावृते
ইলাবৃতত সূৰ্য তাপ নেদিয়ে, আৰু তাত থকা মানুহ বয়সৰ জৰাত ক্ষয় নাপায়। তাত ন চন্দ্ৰ, ন সূৰ্য, ন নক্ষত্ৰ, ন কোনো সাধাৰণ পোহৰ; কিয়নো শিৱময় পৰজ্যোতিয়ে সেই লোক স্বয়ং আলোকিত কৰে।
Verse 39
पद्मप्रभाः पद्ममुखाः पद्मपत्त्रनिभेक्षणाः पद्मपत्त्रसुगन्धाश् च जायन्ते भवभाविताः
যিসকলৰ অন্তৰ ভৱ (শিৱ) ভাবনাৰে পৰিপূৰ্ণ, তেওঁলোকে পদ্মৰ দৰে দীপ্ত হৈ জন্ম লয়—পদ্মমুখ, পদ্মপত্ৰসম নয়ন, আৰু পদ্মপত্ৰৰ দৰে সুগন্ধে ভৰা।
Verse 40
जम्बूफलरसाहारा अनिष्पन्दाः सुगन्धिनः देवलोकागतास्तत्र जायन्ते ह्यजरामराः
তাত জম্বুফলৰ ৰসক আহাৰ কৰি, নিস্পন্দ-শান্ত, স্বভাৱতে সুগন্ধিত, দেৱলোকৰ পৰা অহা সত্তাসকল অজৰা-অমৰ হৈ জন্ম লয়।
Verse 41
त्रयोदशसहस्राणि वर्षाणां ते नरोत्तमाः आयुःप्रमाणं जीवन्ति वर्षे दिव्ये त्विलावृते
দিব্য ইলাবৃত-বৰ্ষত সেই নৰোত্তমসকলে নিৰ্ধাৰিত আয়ুৰ প্ৰমাণ অনুসৰি তেৰ হাজাৰ বছৰ জীয়াই থাকে।
Verse 42
जंबूफलरसं पीत्वा न जरा बाधते त्विमान् न क्षुधा न क्लमश्चापि न जनो मृत्युमांस् तथा
জম্বুফলৰ ৰস পান কৰিলে তেওঁলোকক জৰা বাঢ়ি নধৰে; ন ভোক, ন ক্লান্তি—আৰু তেনে লোক মৃত্যু-অধীনো নহয়।
Verse 43
तत्र जाम्बूनदं नाम कनकं देवभूषणम् इन्द्रगोपप्रतीकाशं जायते भास्वरं तु तत्
তাত ‘জাম্বূনদ’ নামৰ সোণ উৎপন্ন হয়; ই দেবতাৰ ভূষণৰ যোগ্য; ইন্দ্ৰগোপ কীটৰ দৰে বৰ্ণবিশিষ্ট আৰু অতি দীপ্তিমান।
Verse 44
एवं मया समाख्याता नववर्षानुवर्तिनः वर्णायुर्भोजनाद्यानि संक्षिप्य न तु विस्तरात्
এইদৰে মই নৱবৰ্শৰ অনুগামী বিষয়সমূহ—বৰ্ণব্যৱস্থা, আয়ু, আহাৰ-জীৱিকাদি—বিস্তাৰ নহয়, সংক্ষিপ্তভাৱে ব্যাখ্যা কৰিলোঁ।
Verse 45
हेमकूटे तु गन्धर्वा विज्ञेयाश्चाप्सरोगणाः सर्वे नागाश् च निषधे शेषवासुकितक्षकाः
হেমকূট পৰ্বতত গন্ধৰ্ব আৰু অপ্সৰাগণ আছে বুলি জানিব লাগে; আৰু নিষধত শেষ, বাসুকি, তক্ষক আদি সকলো নাগ আছে।
Verse 46
महाबलास् त्रयस्त्रिंशद् रमन्ते याज्ञिकाः सुराः नीले तु वैडूर्यमये सिद्धा ब्रह्मर्षयो ऽमलाः
তাত যজ্ঞে পুষ্ট মহাবলী ত্ৰয়স্ত্ৰিংশৎ দেৱতা আনন্দে ক্ৰীড়া কৰে; আৰু নীল বৈডূৰ্যময় অঞ্চলত সিদ্ধ আৰু নিৰ্মল ব্ৰহ্মৰ্ষিসকল বাস কৰে।
Verse 47
दैत्यानां दानवानां च श्वेतः पर्वत उच्यते शृङ्गवान् पर्वतश्चैव पितॄणां निलयः सदा
দৈত্য আৰু দানৱৰ বাবে ‘শ্বেত’ পৰ্বত বুলি কোৱা হয়; আৰু ‘শৃংগবান’ পৰ্বত সদায় পিতৃসকলৰ নিবাসস্থান।
Verse 48
हिमवान् यक्षमुख्यानां भूतानाम् ईश्वरस्य च सर्वाद्रिषु महादेवो हरिणा ब्रह्मणांबया
হিমৱান যক্ষসকল আৰু ভূতগণৰ প্ৰধান নিবাস, আৰু ঈশ্বৰৰো ধাম। সকলো পৰ্বতত হৰি আৰু ব্ৰহ্মাৰ সৈতে মহাদেৱ সৰ্বব্যাপী প্ৰভুৰূপে বিৰাজমান॥
Verse 49
नन्दिना च गणैश्चैव वर्षेषु च वनेषु च नीलश्वेतत्रिशृङ्गे च भगवान्नीललोहितः
নন্দী আৰু গণসকলৰ সৈতে ভগৱান নীললোহিত পুণ্যভূমি, অৰণ্য আৰু ‘নীল-শ্বেত’ নামৰ ত্ৰিশৃঙ্গ পৰ্বতত অধিষ্ঠান কৰে; তেওঁ বন্ধনাতীত পতি-পরমেশ্বৰ॥
Verse 50
सिद्धैर्देवैश् च पितृभिर् दृष्टो नित्यं विशेषतः नीलश् च वैडूर्यमयः श्वेतः शुक्लो हिरण्मयः
সিদ্ধ, দেৱ আৰু পিতৃগণে ইয়াক নিত্য—বিশেষকৈ—দৰ্শন কৰে। লিঙ্গ নানাৰূপে প্ৰকাশ পায়: নীল, বৈডূৰ্যমণিময়, শ্বেত-দীপ্ত, আৰু হিৰণ্ময়—বিভিন্ন জ্যোতির্ময় ৰূপে পতিকে প্ৰকাশ কৰে॥
Verse 51
मयूरबर्हवर्णस्तु शातकुंभस् त्रिशृङ्गवान् एते पर्वतराजानो जंबूद्वीपे व्यवस्थिताः
ময়ূৰবৰ্হ (ময়ূৰপাখিৰ দৰে বৰ্ণযুক্ত), শাতকুম্ভ আৰু ত্ৰিশৃঙ্গবান—এই পৰ্বতৰাজসকল জম্বুদ্বীপত স্থিত।
Frequently Asked Questions
Here ‘Soma’ is presented as an ākāśāmbhonidhi—an aerial ocean-like reservoir and amṛta-source, a cosmic support (ādhāra) for beings and gods. While Soma can denote the Moon elsewhere, this passage emphasizes Soma as a sustaining, amrita-bearing cosmic principle from which the divine river proceeds.
It symbolizes cosmic order under Shiva’s command: the single divine flow becomes many life-giving streams for all regions, showing how unity (one sacred source) manifests as multiplicity (many rivers) without leaving Shiva’s governance. Devotionally, it also frames tīrtha and sacred waters as Shiva-empowered means of purification supporting dharma and liberation.
Bharatavarsha is portrayed as the karma-field where lifespan and experiences are shaped by action, worship, and knowledge pursuits. This contrast highlights the Purāṇic teaching that human life—though limited—is uniquely suited for disciplined dharma and Shiva-oriented sadhana leading to apavarga (moksha).