Rig Veda 9.83.2: Mandala 9, Sukta 83, Mantra 2

Sukta 9.83

Rishi: Ascribed in RV 9 to Pavāmāna seers (exact attribution for 9.83 not resolved from provided excerpt).

Devata: Soma Pavāmāna (with the cosmic ‘pavitra’ as operative symbol).

Chandas: Likely Triṣṭubh (verify against full hymn).

Samhita Patha (Devanagari)

तपोष्पवित्रं विततं दिवस्पदे शोचन्तो अस्य तन्तवो व्यस्थिरन् । अवन्त्यस्य पवीतारमाशवो दिवस्पृष्ठमधि तिष्ठन्ति चेतसा ॥

Recitation with translationRig Veda 9.83.2

Transliteration

tápoḥ pavitrám vítataṃ divás padé śócanto asya tántavo vy àsthirān | ávanty asya pavītā́ram āśávo divás pṛṣṭhám ádhi tiṣṭhanti cétasā ||

Translation

إنَّ مُطهِّرَ tapas مبسوطٌ في مقامِ السماء؛ وخيوطُه اللامعة قد فُرِّقت وثُبِّتت. قوى سريعةٌ تحرسُ هذا المُصفّى؛ وبالوعي يقفون على ظهرِ السماء—يُقيمون المستوى الأعلى لكي يتصفّى الجريان.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• तपः: heat, ardour, austerity
• तपः: कर्म (विशेष्य-रूपेण ‘पवित्रम्’ इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक) < √तप्

• पवित्रम्: purifying filter, sieve
• पवित्रम्: कर्म (शोचन्तः… व्यस्थिरन् इत्यस्य; ‘(पवित्रं) विततम्’)
• Type: Noun
• Root: पवित्र (प्रातिपदिक) < √पू (पवते) / √पु (शोधन) (व्युत्पत्त्यर्थ)

• विततम्: stretched out, spread
• विततम्: कर्म (पवित्रम् इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: वि-√तन् (तनोति) → वितत (कृदन्त)

• दिवः: of heaven, of the sky
• दिवः: सम्बन्ध (पदे इत्यस्य; ‘of heaven’)
• Type: Noun
• Root: दिव्/द्यौ (प्रातिपदिक: दिव्/द्यौ)

• पदे: in the place/footing (station)
• पदे: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: पद (प्रातिपदिक)

• शोचन्तः: shining, blazing
• शोचन्तः: कर्तृ
• Type: Participle
• Root: √शुच् (शोचति) → शोचन्त् (वर्तमान कृदन्त)

• अस्य: of him/it (of this Soma/filter)
• अस्य: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• तन्तवः: threads, strands
• तन्तवः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: तन्तु (प्रातिपदिक)

• वि: apart, forth (intensifier)
• वि: —
• Type: Indeclinable
• Root: वि (उपसर्ग/निपात)

• अस्थिरन्: they stood/settled (in place), were set
• अस्थिरन्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √स्था (तिष्ठति) + वि → वि-√स्था; लुङ्

• अवन्ति: they aid, they further
• अवन्ति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √अव् (अवति) / अवन्त् (प्रातिपदिक ‘helping’)—वेदिक प्रयोग

• अस्य: of him/it
• अस्य: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• पवीतारम्: the purifier/strainer (filtering agent)
• पवीतारम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: पवीतृ (प्रातिपदिक) < √पू (पवते) (शोधन)

• आशवः: the swift ones (swift streams/drops)
• आशवः: कर्तृ
• Type: Adjective (substantivized)
• Root: आशु (प्रातिपदिक) → आशव (विशेषण/नाम)

• दिवः: of heaven
• दिवः: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: दिव्/द्यौ (प्रातिपदिक)

• पृष्ठम्: back, ridge, surface
• पृष्ठम्: कर्म (अधि तिष्ठन्ति इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: पृष्ठ (प्रातिपदिक)

• अधि: upon, over
• अधि: —
• Type: Indeclinable
• Root: अधि (उपसर्ग/अव्यय)

• तिष्ठन्ति: they stand, they remain
• तिष्ठन्ति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √स्था (तिष्ठति)

• चेतसा: with mind, by intention/awareness
• चेतसा: करण
• Type: Noun
• Root: चेतस् (प्रातिपदिक)