Rig Veda 9.100.4 — Mandala 9, Sukta 100, Mantra 4

Sukta 9.100

Rishi: Pavamāna Soma seer tradition (RV 9.100).

Devata: Soma Pavamāna

Chandas: Likely Triṣṭubh; verify by scansion.

Samhita Patha (Devanagari)

परि ते जिग्युषो यथा धारा सुतस्य धावति । रंहमाणा व्यव्ययं वारं वाजीव सानसिः ॥

Transliteration

pári te jigyúṣo yáthā dhā́rā sutásya dhāvati | ráṃhamāṇā ví avyáyaṃ vā́raṃ vājī́va sānásih ||

Translation

وللظافرِ يجري سيلُك المعصورُ من كلِّ جانب؛ مندفعًا يَنفُذُ عبرَ المِصفاةِ الصوفيةِ غيرِ الفانية، كجوادٍ قويٍّ يَظفرُ بالجائزة.

Word by Word

• परि: around, all around
• परि: Adhikaraṇa
• Type: Indeclinable
• Root: परि (उपसर्ग/अव्यय)

• ते: to/for you; of you
• ते: Sampradāna
• Type: Pronoun
• Root: त्वद् (युष्मद्-प्रातिपदिक)

• जिग्युषः: the victorious (ones)
• जिग्युषः: Kartā
• Type: Adjective
• Root: जि (धातु) → जिग्युष् (कृदन्त, परिपूर्ण/परिपक्व अर्थ ‘विजयी’)

• यथा: as, just as
• यथा: Adhikaraṇa
• Type: Indeclinable
• Root: यथा

• धारा: stream, flow
• धारा: Kartā
• Type: Noun
• Root: धारā (प्रातिपदिक)

• सुतस्य: of the pressed (Soma)
• सुतस्य: Sambandha
• Type: Noun
• Root: सुत (√सु ‘to press/express (Soma)’)

• धावति: runs, rushes
• धावति: Kriyā
• Type: Verb
• Root: √धाव्

• रंहमाणा: speeding, hastening
• रंहमाणा: Kartā
• Type: Adjective/Participle
• Root: √रंह् (to speed) → रंहमाण (वर्तमान कृदन्त)

• वि: apart, forth, widely
• वि: Adhikaraṇa
• Type: Indeclinable
• Root: वि (उपसर्ग/अव्यय)

• अव्ययम्: imperishable, unfailing
• अव्ययम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: अव्यय (प्रातिपदिक)

• वारम्: enclosure/covering; (rit.) the strainer/veil
• वारम्: Karma
• Type: Noun
• Root: वार (प्रातिपदिक)

• वाजीव: like a racer/steed (swift one)
• वाजीव: Kartā
• Type: Adjective + Indeclinable
• Root: वाजिन् (प्रातिपदिक) + इव (अव्यय)

• सानसिः: winning, gain; (as noun) the winning (stream/act)
• सानसिः: Kartā
• Type: Noun
• Root: √सन्/सास् (to win, gain) → सानसि (कृदन्त/नाम)