Rig Veda 7.3.1: Mandala 7, Sukta 3, Mantra 1

Sukta 7.3

Rishi: Vasiṣṭha

Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

अग्निं वो देवमग्निभिः सजोषा यजिष्ठं दूतमध्वरे कृणुध्वम् । यो मर्त्येषु निध्रुविॠतावा तपुर्मूर्धा घृतान्नः पावकः ॥

Transliteration

agníṃ vo devám agníbhiḥ sa-jóṣā yájiṣṭhaṃ dūtám adhvaré kṛṇudhvam | yó mártyeṣu ní-dhruvir ṛtá-vā tápur-mūrdhā ghṛtā́nnaḥ pā́vakaḥ ||

Translation

اجعلوا لكم أَغني الإلهَ—متآلفًا مع النيران الإلهية—أكرمَ رسولٍ للعبادة في اليَجْنَة؛ ذاك الذي بين البشر راسخُ المقام، حاملُ ṛta (ناموس الحقّ والنظام)، ذو رأسٍ من قوّةٍ متّقدة، مُغذّىً بالغِهْرِتا ghṛta (العصارة المضيئة)، المُطهِّر.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• अग्निम्: Agni (as the object of worship)
• अग्निम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: अग्नि- (प्रातिपदिक)

• वः: of you / your
• वः: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद्- (सर्वनाम)

• देवम्: the god, divine
• देवम्: कर्म (अग्निम् का विशेषण)
• Type: Noun/Adjective
• Root: देव- (प्रातिपदिक)

• अग्निभिः: with the (other) fires / with Agnis
• अग्निभिः: करण
• Type: Noun
• Root: अग्नि- (प्रातिपदिक)

• सजोषाः: in concord, together, of one accord
• सजोषाः: कर्तृ (यजमानाः/ऋत्विजः implied) / विशेषण
• Type: Adjective
• Root: सजोषस्- (प्रातिपदिक; स- + जोषस् ‘संग/सन्तोष/सहभाव’)

• यजिष्ठम्: most worthy of worship
• यजिष्ठम्: कर्म (अग्निम् का विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: यजिष्ठ- (यज् धातु से श्रेष्ठतमे; superlative adj.)

• दूतम्: messenger
• दूतम्: कर्म (अग्निम् का विशेषण)
• Type: Noun
• Root: दूत- (प्रातिपदिक)

• अध्वरे: in the sacrifice
• अध्वरे: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: अध्वर- (प्रातिपदिक)

• कृणुध्वम्: make (him) / establish (him)
• कृणुध्वम्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: कृ (डु-कृञ्) धातु

• यः: who
• यः: कर्तृ (सापेक्ष-सम्बन्ध; अग्निः)
• Type: Pronoun
• Root: यद्- (सर्वनाम)

• मर्त्येषु: among mortals
• मर्त्येषु: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: मर्त्य- (प्रातिपदिक)

• निध्रुवि: in the fixed/settled (order), firmly
• निध्रुवि: अधिकरण (मर्त्येषु का विशेषण/उपपद)
• Type: Adjective
• Root: निध्रुवि- (प्रातिपदिक; निः/नि- + ध्रुवि ‘स्थिर/ध्रुव’)

• ऋतावा: possessing ṛta, truthful/ordered
• ऋतावा: कर्तृ (यः का विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ऋतावन्/ऋतावा- (प्रातिपदिक; ऋत ‘cosmic order’)

• तपुर्मूर्धा: whose head is ardor/heat
• तपुर्मूर्धा: कर्तृ (यः का विशेषण)
• Type: Noun (compound)
• Root: तपुर्मूर्धन्- (समास; तपुस् ‘heat, ardor’ + मूर्धन् ‘head’)

• घृतान्नः: having ghee as food, ghee-fed
• घृतान्नः: कर्तृ (यः का विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: घृतान्न- (समास; घृत ‘ghee’ + अन्न ‘food’)

• पावकः: the purifier (Agni)
• पावकः: कर्तृ (यः = पावकः)
• Type: Noun/Adjective
• Root: पावक- (प्रातिपदिक; √पू ‘to purify’ से)