Rig Veda 5.34.1: Mandala 5, Sukta 34, Mantra 1

Sukta 5.34

Rishi: Atri (Ātreya tradition; Mandala 5 is predominantly attributed to the Atris)

Devata: Indra (with ritual actions of Soma pressing; Indra as brahma-vāhas, bearer of the Word)

Chandas: Trishtubh (likely; RV 5.34 is predominantly Triṣṭubh)

Samhita Patha (Devanagari)

अजातशत्रुमजरा स्वर्वत्यनु स्वधामिता दस्ममीयते । सुनोतन पचत ब्रह्मवाहसे पुरुष्टुताय प्रतरं दधातन ॥

Sanskrit recitationRig Veda 5.34.1

Transliteration

ajā́taśatrum ajárā́ svàrvaty ánu svadhā́m itā́ dasmáṃ ī́yate | sunótana pácata bráhmavāhase puruṣṭutā́ya prataráṃ dadhātana ||

Translation

يا قوةً لا تشيخ، غنيةً بنورِ السماء، اتّبعي أثرَ السْفَدْها (svadhā: ناموس الذات) متقدّمةً نحو صانعِ العجائب، ذاك الذي هو «غيرُ مولودٍ للعداوة». اعصروا وهيّئوا القُربان؛ واجعلوا اندفاعًا أماميًّا أسرعَ لحاملِ البْرَهْمَن (الكلمة المقدّسة) الكثيرِ التسبيح—لكي يمضي اليَجْنَا الباطنُ في مساره.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• अजातशत्रुम्: the one whose enemies are unborn / unconquered (epithet)
• अजातशत्रुम्: कर्म
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: अजात-शत्रु (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि) < √जन् (जायते) + शत्रु

• अजराः: unaging (ones)
• अजराः: कर्तृ
• Type: Adjective
• Root: अ-जर (प्रातिपदिक)

• स्वर्वती: heavenly / possessing light (svàr)
• स्वर्वती: कर्तृ
• Type: Adjective
• Root: स्वर्-वती (प्रातिपदिक; स्त्री)

• अनु: along, after, according to
• अनु: —
• Type: Indeclinable
• Root: अनु

• स्वधाम्: (one’s) own power/ordinance; स्वधा
• स्वधाम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: स्वधा (प्रातिपदिक)

• इताः: gone/come; having proceeded
• इताः: कर्तृ
• Type: Participle (past passive) used adjectivally
• Root: √इ (इण्) → इत (कृदन्त, क्त) अथवा √या (यात) वैदिक-प्रयोगे; यहाँ ‘इता’ = ‘गता/प्राप्ता’

• दस्मम्: wondrous, mighty (one)
• दस्मम्: कर्म
• Type: Adjective (epithet)
• Root: दस्म (प्रातिपदिक)

• ईयते: goes, advances, hastens
• ईयते: कर्तृ
• Type: Verb
• Root: √इ (इण्) + य (यङ्/य-प्रत्यय; वैदिक) → ईयते

• सुनोतन: press (the Soma)
• सुनोतन: कर्तृ
• Type: Verb
• Root: √सु (सुनोति) / √सू (प्रसव) — वैदिक ‘सुनोतन’ = ‘सुनुत’ (आज्ञार्थ) + -न (प्रगृह्य/वैदिक)

• पचत: cook, prepare
• पचत: कर्तृ
• Type: Verb
• Root: √पच्

• ब्रह्मवाहसे: to the bearer of sacred formulation (brahman)
• ब्रह्मवाहसे: सम्प्रदान
• Type: Noun (epithet in dative)
• Root: ब्रह्म-वाहस् (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/तत्पुरुष) < ब्रह्मन् + √वह्

• पुरुष्टुताय: to the much-praised one
• पुरुष्टुताय: सम्प्रदान
• Type: Adjective/Noun (epithet)
• Root: पुरु-स्तुत (प्रातिपदिक) < पुरु + √स्तु

• प्रतरम्: more forward / further; better (as an adverbial accusative)
• प्रतरम्: कर्म
• Type: Adjective (comparative)
• Root: प्र-तर (प्रातिपदिक; तुलनात्मक)

• दधातन: place, bestow, set
• दधातन: कर्तृ
• Type: Verb
• Root: √धा (दधाति)