Rig Veda 4.45.5: Mandala 4, Sukta 45, Mantra 5

Sukta 4.45

Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional attribution for Maṇḍala 4)

Devata: Aśvinau (invoked; with Agni/Soma imagery as supporting powers)

Chandas: Triṣṭubh (probable for RV 4.45; verify against pada-count in critical edition)

Samhita Patha (Devanagari)

स्वध्वरासो मधुमन्तो अग्नय उस्रा जरन्ते प्रति वस्तोरश्विना । यन्निक्तहस्तस्तरणिर्विचक्षणः सोमं सुषाव मधुमन्तमद्रिभिः ॥

Recitation with translationRig Veda 4.45.5

Transliteration

svadhvarā́so mádhumanto agnáya usrā́ jarante práti vástoḥ aśvínā | yán níkta-hastas taraṇír vi-cakṣaṇáḥ sómam suṣā́va mádhumantam ádri-bhiḥ ||

Translation

يا أشفين، عند مجيءِ الفجرِ تستيقظُ النيرانُ المُحكَمةُ، الغنيّةُ بحلاوةِ البهجة، وتتلألأُ متّجهةً نحو النهار. فحينئذٍ تُخرِجُ القوّةُ السريعةُ البصيرةُ—بأيدٍ مُتقَنةٍ للعمل—السُّوما المُعسَّلةَ بحجارةِ العصر، مُقطِّرةً رحيقًا باطنيًّا للمسير.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• स्वध्वरासः: well-performing (faultless) in sacrifice
• स्वध्वरासः: Kartā
• Type: Adjective
• Root: सु-ध्वर (प्रातिपदिक) < ध्वर (यज्ञ/अध्वर)

• मधुमन्तः: honeyed, sweet, rich in soma
• मधुमन्तः: Kartā
• Type: Adjective
• Root: मधुमन्त् (प्रातिपदिक) < मधु

• अग्नयः: the fires (Agni-fires)
• अग्नयः: Kartā
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• उस्राः: ruddy/bright (at dawn), shining
• उस्राः: Kartā
• Type: Adjective
• Root: उस्र (प्रातिपदिक)

• जरन्ते: they awaken/are active; they glow
• जरन्ते: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जॄ (धातु) [जर्-]

• प्रति: towards, in response to
• प्रति: (दिशा/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रति (उपसर्ग/अव्यय)

• वस्तोर्: of the dawn/daybreak (lit. of the dwelling/time)
• वस्तोर्: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: वस्तु/वस्तर् (प्रातिपदिक) < वस् (धातु) ‘वास/निवास’

• अश्विना: O Aśvins (dual gods)
• अश्विना: Sampradāna
• Type: Noun
• Root: अश्विन् (प्रातिपदिक)

• यत्: when/that which
• यत्: (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable/Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम)

• निक्तहस्तः: with hands anointed/smeared
• निक्तहस्तः: Kartā
• Type: Adjective
• Root: निक्त-हस्त (कृदन्त/समास) < नि+अञ्ज्/निञ्ज् ‘to smear/anoint’ → निक्त (PPP) + हस्त

• तरणिः: the overcomer, swift one
• तरणिः: Kartā
• Type: Noun
• Root: तरणि (प्रातिपदिक) < तॄ (धातु) ‘to cross/overcome’

• विचक्षणः: clear-sighted, discerning
• विचक्षणः: Kartā
• Type: Adjective
• Root: वि-चक्षण (प्रातिपदिक) < चक्ष् (धातु) ‘to see’

• सोमम्: Soma (the pressed drink)
• सोमम्: Karma
• Type: Noun
• Root: सोम (प्रातिपदिक)

• सुषाव: he has pressed (well)
• सुषाव: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सु+षु (धातु) ‘to press (soma)’

• मधुमन्तम्: honeyed, sweet
• मधुमन्तम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: मधुमन्त् (प्रातिपदिक)

• अद्रिभिः: with pressing-stones
• अद्रिभिः: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: अद्रि (प्रातिपदिक) ‘stone (pressing-stone)’