Rig Veda 4.16.11: Mandala 4, Sukta 16, Mantra 11

Sukta 4.16

Rishi: Vāmadeva Gautama

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

यासि कुत्सेन सरथमवस्युस्तोदो वातस्य हर्योरीशानः । ऋज्रा वाजं न गध्यं युयूषन्कविर्यदहन्पार्याय भूषात् ॥

Sanskrit recitationRig Veda 4.16.11

Transliteration

yā́si kútsena sá-ratham avasyús tódó vā́tasya háryor ī́śānaḥ | ṛjrā́ vā́jaṃ ná gádhyaṃ yuyū́ṣan kavír yád áhan pā́ryāya bhū́ṣāt ||

Translation

تمضي مع كوتسا على مركبةٍ واحدة، راغبًا في خيرِنا؛ أنت سوطُ الريح، وسيّدُ الفرسين الأشقرين. وإذ تحثّ وفرةَ القوّة المستقيمة كمسارٍ سريع، ضربَ الرائيُّ نحو الشاطئ الأبعد، ليجعل العبورَ بهيًّا مُنجَزًا.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• यासि: you go / you proceed
• यासि: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)

• कुत्सेन: with Kutsa
• कुत्सेन: सह/साकं (सहकर्ता) / Karaṇa (सहयोग-भाव)
• Type: Noun
• Root: कुत्स (प्रातिपदिक)

• सरथम्: together with the chariot / in one chariot
• सरथम्: (क्रियाविशेषण) / Adhikaraṇa (रीति-भाव)
• Type: Adjective
• Root: स-रथ (प्रातिपदिक)

• अवस्युः: seeking help / desirous of aid
• अवस्युः: कर्तृ (यासि-क्रियायाः कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अवस् (प्रातिपदिक; ‘सहायता/रक्षा’), अवस्यु (इच्छार्थक)

• स्तोदः: the praiser
• स्तोदः: कर्तृ (यासि-क्रियायाः कर्ता; अवस्युः इत्यस्य विशेषणवत्)
• Type: Noun
• Root: स्तु (धातु) → स्तोद (कृदन्त-प्रातिपदिक)

• वातस्य: of the wind
• वातस्य: सम्बन्ध (genitive relation)
• Type: Noun
• Root: वात (प्रातिपदिक)

• हर्योः: of the two bay steeds
• हर्योः: सम्बन्ध (genitive relation)
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक)

• ईशानः: ruling / master
• ईशानः: कर्तृ (यासि-क्रियायाः कर्ता; विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ईश् (धातु) → ईशान (कृदन्त-प्रातिपदिक, वर्तमानकाले)

• ऋज्राः: the ruddy ones (steeds)
• ऋज्राः: कर्तृ (युयूषन्-क्रियायाः कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: ऋज्र (प्रातिपदिक)

• वाजम्: prize / strength / booty
• वाजम्: कर्म (गध्यं/गाध्यम् इत्यस्य लक्ष्य-भावः)
• Type: Noun
• Root: वाज (प्रातिपदिक)

• न: like
• न: (सम्बन्धक)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)

• गध्यम्: to be won / attainable
• गध्यम्: कर्म (वाजम्—विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: गध्यम (प्रातिपदिक; RV-प्रयोगः, ‘गाध्य/गम्य’ इव—प्राप्य/लभ्य)

• युयूषन्: striving / eager to win
• युयूषन्: कर्तृ (मुख्य-कर्तृ-विशेषण)
• Type: Verb (participle)
• Root: यु (धातु) → युयूष् (इच्छार्थक/देशिदेरटिव्), वर्तमान कृदन्त

• कविः: the sage / seer
• कविः: कर्तृ (अहन्-क्रियायाः कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कवि (प्रातिपदिक)

• यत्: when / that
• यत्: (वाक्य-सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable (relative)
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अहन्: he slew
• अहन्: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: हन् (धातु)

• पार्याय: for (one) beyond / for the farther side
• पार्याय: सम्प्रदान (हित/प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: पार्य (प्रातिपदिक; ‘पार-सम्बन्धी/पार-गामी’)

• भूषात्: may he adorn / may he make splendid
• भूषात्: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भूष् (धातु)