Rig Veda 3.55.6: Mandala 3, Sukta 55, Mantra 6

Sukta 3.55

Rishi: Viśvāmitra Gāthina

Devata: Mitra-Varuṇa (as vratā guardians) and the One (asura-tvam ekam) imaged as vatsa

Chandas: Triṣṭubh (probable; confirm)

Samhita Patha (Devanagari)

शयुः परस्तादध नु द्विमाताबन्धनश्चरति वत्स एकः । मित्रस्य ता वरुणस्य व्रतानि महद्देवानामसुरत्वमेकम् ॥

Transliteration

śayúḥ parástād ádha nú dvi-mātā́ abandhánaś carati vátsa ékaḥ | mitrásya tā́ váruṇasya vratā́ni mahád devā́nām asura-tvám ékam ||

Translation

مضطجعٌ وراءَ ذلك؛ ثمّ حقًّا إنَّ ذاك ذو الأُمَّين—غيرَ مُقيَّد—يمضي كعِجلٍ واحد. هذه هي فِرَتَا (vrata: السننُ والأيمانُ المقدّسة) لِمِترا وفَرونا: أَسُرَتْفَا واحدةٌ عظيمةُ السَّعة، سُلطانُ الآلهة.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• शयुः: the one lying/at rest
• शयुः: कर्तृ
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: शयु- (प्रातिपदिक; ‘lying/hidden/at rest’)

• परस्तात्: from beyond; on the farther side
• परस्तात्: अधिकरण
• Type: Indeclinable
• Root: परस्- (प्रातिपदिक) + -तात् (तद्धित/अव्ययीभाव)

• अध: then; moreover
• अध: सम्बन्ध/वाक्योपपादन
• Type: Indeclinable
• Root: अध (निपात)

• नु: now; indeed
• नु: सम्बन्ध/वाक्योपपादन
• Type: Indeclinable
• Root: नु (निपात)

• द्विमाता: the two-mothered one
• द्विमाता: कर्तृ
• Type: Noun/Adjective (bahuvrīhi/tatpuruṣa sense: ‘having two mothers’)
• Root: द्वि- + माता (मातृ-)

• बन्धनः: the bound one; (one) in bondage
• बन्धनः: कर्तृ (apposition to subject) / विशेषण
• Type: Noun
• Root: बन्धन- (प्रातिपदिक; from √बन्ध् ‘to bind’)

• चरति: moves; roams
• चरति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √चर् (चरति) ‘to move, go, roam’

• वत्सः: the calf
• वत्सः: कर्तृ (apposition) / विशेष्य
• Type: Noun
• Root: वत्स- (प्रातिपदिक)

• एकः: one; single
• एकः: कर्तृ (qualifier)
• Type: Adjective
• Root: एक- (प्रातिपदिक)

• मित्रस्य: of Mitra
• मित्रस्य: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Noun
• Root: मित्र- (प्रातिपदिक)

• ता: those
• ता: कर्म (object of implied ‘knows/keeps’ etc.) / विशेष्य
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम)

• वरुणस्य: of Varuṇa
• वरुणस्य: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Noun
• Root: वरुण- (प्रातिपदिक)

• व्रतानि: vows; ordinances; cosmic laws
• व्रतानि: कर्म/विशेष्य
• Type: Noun
• Root: व्रत- (प्रातिपदिक)

• महत्: great
• महत्: विशेषण/विधेय
• Type: Adjective
• Root: महत्- (प्रातिपदिक; from मह् ‘great’)

• देवानाम्: of the gods
• देवानाम्: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Noun
• Root: देव- (प्रातिपदिक)

• असुरत्वम्: asura-hood; lordly power
• असुरत्वम्: कर्म/विशेष्य
• Type: Abstract Noun
• Root: असुरत्व- (प्रातिपदिक; असुर + -त्व)

• एकम्: one; single
• एकम्: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: एक- (प्रातिपदिक)