Rig Veda 3.2.12: Mandala 3, Sukta 2, Mantra 12

Sukta 3.2

Rishi: Viśvāmitra Gāthina

Devata: Agni Vaiśvānara

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

वैश्वानरः प्रत्नथा नाकमारुहद्दिवस्पृष्ठं भन्दमानः सुमन्मभिः । स पूर्ववज्जनयञ्जन्तवे धनं समानमज्मं पर्येति जागृविः ॥

Transliteration

vaiśvānarás pratná-thā nā́kam ā́ruhad divás pṛṣṭháṃ bhandamā́naḥ sumánma-bhiḥ | sá pū́rva-vaj jánayan jántave dhánam samā́nám ájmaṃ páry eti jā́gṛviḥ ||

Translation

فايشفانارا، على السُّنَّةِ العتيقة، صَعِدَ إلى الذُّروةِ المضيئة، مُبتسِمًا بأفكارٍ طيّبةٍ. وهو يقِظٌ كما كان من قبل، يُنْشِئُ للكائنِ ثروةً، ويَطوفُ في المسارِ نفسِه.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• वैश्वानरः: Vaiśvānara (Agni)
• वैश्वानरः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: वैश्वानर (प्रातिपदिक; अग्नि-विशेष) < विश्वानर

• प्रत्नथा: as of old, in the ancient way
• प्रत्नथा: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: प्रत्नथा (अव्यय) < प्रत्न

• नाकम्: heaven, the celestial realm
• नाकम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: नाक (प्रातिपदिक)

• आरुहत्: mounted, ascended
• आरुहत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √रुह् (रुहँ आरोहणे)

• दिवः: of heaven, of the sky
• दिवः: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: दिव्/द्यौ (प्रातिपदिक)

• पृष्ठम्: back, ridge, surface
• पृष्ठम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: पृष्ठ (प्रातिपदिक)

• भन्दमानः: shining/being radiant; rejoicing (as he goes)
• भन्दमानः: कर्तृ (विशेषणरूपेण)
• Type: Verb
• Root: √भन्द् (भन्दँ स्तुतौ/हर्षे; वैदिक)

• सुमन्मभिः: with good thoughts/favours
• सुमन्मभिः: करण
• Type: Noun
• Root: सुमन्मन् (प्रातिपदिक) = सु- + मन्मन्

• सः: he
• सः: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम)

• पूर्ववत्: as before, as formerly
• पूर्ववत्: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: पूर्ववत् (अव्यय/निपात) < पूर्व + वत्

• जनयन्: generating, producing
• जनयन्: कर्तृ (विशेषणरूपेण)
• Type: Verb
• Root: √जन् (जनँ प्रादुर्भावे) / caus. √जन् → जनयति

• जन्तवे: for the creature/for the people
• जन्तवे: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: जन्तु (प्रातिपदिक)

• धनम्: wealth
• धनम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: धन (प्रातिपदिक)

• समानम्: equal, common (to all)
• समानम्: कर्म (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: समान (प्रातिपदिक)

• अज्मम्: course, path, drive
• अज्मम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: अज्मन् (प्रातिपदिक; ‘मार्ग/गमन/अभियान’)

• परि: around, all about
• परि: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: परि (उपसर्ग/अव्यय)

• एति: goes, moves
• एति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √इ (इण् गतौ)

• जागृविः: wakeful, vigilant
• जागृविः: कर्तृ (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: √जागृ (जागृ निद्राक्षये) → जागृवत् (प्रातिपदिक)