Rig Veda 2.3.1: Mandala 2, Sukta 3, Mantra 1

Sukta 2.3

Rishi: Gṛtsamada (Bhārgava)

Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

समिद्धो अग्निर्निहितः पृथिव्यां प्रत्यङ्विश्वानि भुवनान्यस्थात् । होता पावकः प्रदिवः सुमेधा देवो देवान्यजत्वग्निरर्हन् ॥

Sanskrit recitationRig Veda 2.3.1

Transliteration

samíddho agnír níhitaḥ pṛthivyā́m pratyaṅ víśvāni bhúvanāny asthāt | hótā pāvakáḥ prá-divaḥ su-médhā devó devā́n yajatu agnír árhan ||

Translation

أُضرِمَ أغني فأُقيم في الأرض، ووقف مُواجِهًا جميع العوالم. هو الهوتَر المُطهِّر، من السماء المتقدّمة، ذو الذكاء النيّر—فليُقَرِّبْ أغني الإلهيّ، الجدير، القرابينَ للآلهة.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• समिद्धः: kindled, well-lit
• समिद्धः: Kartā (अग्निः का विशेषण)
• Type: Adjective/Participle
• Root: सम्-इध् (धातु) → समिद्ध (कृदन्त) अथवा प्रातिपदिक ‘समिद्ध-’

• अग्निः: Agni (fire-god)
• अग्निः: Kartā
• Type: Noun
• Root: अग्नि- (प्रातिपदिक)

• निहितः: placed, set
• निहितः: Kartā (अग्निः का विशेषण)
• Type: Adjective/Participle
• Root: नि-धा (धातु) → निहित (कृदन्त) अथवा प्रातिपदिक ‘निहित-’

• पृथिव्याम्: on/in the earth
• पृथिव्याम्: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: पृथिवी- (प्रातिपदिक)

• प्रत्यङ्: facing toward (us), turned toward
• प्रत्यङ्: Kriyā-viśeṣaṇa (अस्थात् का विशेषण)
• Type: Adjective/Indeclinable (directional)
• Root: प्रति + अञ्च् (प्रातिपदिक ‘प्रत्यञ्च्/प्रत्यङ्’)

• विश्वानि: all
• विश्वानि: Karma
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: विश्व- (प्रातिपदिक)

• भुवनानि: beings/realms, worlds
• भुवनानि: Karma (विश्वानि का विशेष्य)
• Type: Noun
• Root: भुवन- (प्रातिपदिक; √भू से)

• अस्थात्: stood, took his station
• अस्थात्: Kriyā
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)

• होता: Hotṛ-priest, invoker
• होता: Kartā (अग्निः का पदनाम)
• Type: Noun
• Root: होतृ- (प्रातिपदिक; √हु ‘यज्/आह्वान’ से)

• पावकः: purifying, purifier
• पावकः: Kartā (होता/अग्निः का विशेषण)
• Type: Adjective/Noun
• Root: पावक- (प्रातिपदिक; √पू ‘शुद्धौ’ से)

• प्रदिवः: from the heaven/lofty sky
• प्रदिवः: Apādāna/Adhikaraṇa (उत्पत्तिस्थान/उच्चस्थान-सूचक षष्ठी)
• Type: Noun (genitive) / Adverbial genitive
• Root: प्र + दिव्/द्यौ- (प्रातिपदिक ‘दिव्/दिवः’)

• सुमेधाः: of good wisdom, wise
• सुमेधाः: Kartā (अग्निः/होता का विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सु- + मेधा- (प्रातिपदिक)

• देवः: the god
• देवः: Kartā (अग्निः का पदनाम)
• Type: Noun
• Root: देव- (प्रातिपदिक)

• देवान्: the gods
• देवान्: Karma
• Type: Noun
• Root: देव- (प्रातिपदिक)

• यजतु: may he worship/sacrifice to
• यजतु: Kriyā
• Type: Verb
• Root: यज् (धातु)

• अग्निः: Agni
• अग्निः: Kartā (यजतु का कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अग्नि- (प्रातिपदिक)

• अर्हन्: worthy, deserving
• अर्हन्: Kartā (अग्निः का विशेषण)
• Type: Adjective/Participle
• Root: अर्ह् (धातु) → अर्हन्त् (कृदन्त/प्रातिपदिक)