Rig Veda 2.11.19: Mandala 2, Sukta 11, Mantra 19

Sukta 2.11

Rishi: Gṛtsamada (Bhārgava)

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (likely; RV 2.11 predominantly Triṣṭubh—verify at hymn-level in critical edition)

Samhita Patha (Devanagari)

सनेम ये त ऊतिभिस्तरन्तो विश्वाः स्पृध आर्येण दस्यून् । अस्मभ्यं तत्त्वाष्ट्रं विश्वरूपमरन्धयः साख्यस्य त्रिताय ॥

Transliteration

sanéma yé ta utíbhiḥ táranto víśvāḥ spṛ́dha ā́ryeṇa dásyūn | asmábhyaṃ tát tvā́ṣṭraṃ viśvárūpam arandhayaḥ sā́khyasya tritā́ya ||

Translation

لِنَفُزْ—نَحْنُ الّذينَ بِمَعُونَاتِكَ الحامِيَةِ يَجْتازونَ كُلَّ صِراعٍ، ويُخْضِعونَ قُوى الدَّاسْيُو بِنورِ الآرْيا (النُّبْلِ). ولأَجْلِنا أَخْضَعْتَ قُوَّةَ تْفاشْتْرِي، الكُلِّيَّ التَّشْكِيلِ، الكُلِّيَّ التَّجَلِّي، لِسَبيلِ الصُّحْبَةِ مَعَ تْرِيتا (الرَّفيقِ الباطِن).

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• सनेम: may we obtain, may we win
• सनेम: क्रिया (मुख्य क्रियापद) / कर्तृ-सम्बन्ध
• Type: Verb
• Root: √सन् (san) / सन्- (प्रातिपदिक ‘लाभ/प्राप्ति’)

• ये: who
• ये: कर्तृ (तरन्तः इत्यस्य) / सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• ते: of you, your
• ते: सम्बन्ध (ऊतिभिः इत्यस्य) / षष्ठी-सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• ऊतिभिः: with (your) helps, by (your) aids
• ऊतिभिः: करण
• Type: Noun
• Root: ऊति- (स्त्री. प्रातिपदिक; √अव्/√ऊ? ‘aid, help’)

• तरन्तः: crossing over, overcoming
• तरन्तः: कर्तृ (ये … तरन्तः) तथा क्रियाविशेषण-भाव
• Type: Verb
• Root: √तॄ (tṝ) ‘to cross, overcome’

• विश्वाः: all
• विश्वाः: कर्म (तरन्तः—किं? विश्वाः स्पृधः) / कर्मविशेषण
• Type: Adjective
• Root: विश्व- (सर्व/समस्त)

• स्पृधः: hostilities, rivalries
• स्पृधः: कर्म
• Type: Noun
• Root: स्पृध्- (स्त्री. ‘rivalries, contests, hostilities’)

• आर्येण: by/with the Ārya (noble one/people)
• आर्येण: करण (आर्येण—‘by/with the Ārya’)
• Type: Noun/Adjective
• Root: आर्य- (पुं. ‘Ārya, noble’)

• दस्यून्: the Dasyus, hostile foes
• दस्यून्: कर्म (अरन्धयः इत्यस्य) / लक्ष्य
• Type: Noun
• Root: दस्यु- (पुं. ‘Dasyu, hostile/raider’)

• अस्मभ्यम्: to us, for us
• अस्मभ्यम्: सम्प्रदान
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम)

• तत्: that
• तत्: कर्म (अरन्धयः—किं? तत्) / निर्देश
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम)

• त्वाष्ट्रम्: Tvaṣṭṛ’s, fashioned by Tvaṣṭṛ
• त्वाष्ट्रम्: कर्मविशेषण
• Type: Adjective
• Root: त्वाष्ट्र- (विशेषण; ‘belonging to Tvaṣṭṛ, fashioned by Tvaṣṭṛ’)

• विश्व-रूपम्: all-formed, of every form
• विश्व-रूपम्: कर्मविशेषण
• Type: Adjective
• Root: विश्व-रूप (समास: कर्मधारय/बहुव्रीहि-प्रायः ‘all-formed, of all forms’)

• अरन्धयः: you subdued, you subjected
• अरन्धयः: क्रिया (मुख्य); कर्ता (त्वम्/इन्द्रः निहित)
• Type: Verb
• Root: √रन्ध् (randh) ‘to subdue, bring under control, subject’

• साख्यस्य: of friendship, of alliance
• साख्यस्य: सम्बन्ध (त्रिताय—कस्य? साख्यस्य) / षष्ठी
• Type: Noun
• Root: साख्य- (नपुं. ‘friendship, alliance’; सखि-सम्बन्ध)

• त्रिताय: to Trita
• त्रिताय: सम्प्रदान (to Trita) / प्रयोजन
• Type: Proper Noun
• Root: त्रित- (देव/ऋषि-नाम ‘Trita’)