Rig Veda 10.43.1: Mandala 10, Sukta 43, Mantra 1

Sukta 10.43

Devata: Indra

Chandas: Trishtubh (probable; requires verification)

Samhita Patha (Devanagari)

अच्छा म इन्द्रं मतयः स्वर्विदः सध्रीचीर्विश्वा उशतीरनूषत । परि ष्वजन्ते जनयो यथा पतिं मर्यं न शुन्ध्युं मघवानमूतये ॥

Sanskrit recitationRig Veda 10.43.1

Transliteration

ácchā ma índraṃ matáyaḥ svàr-vidaḥ sadhrī́cīr víśvā uśatī́r anūṣata | pári ṣvajante jánayo yáthā pátiṃ máryaṃ ná śundhyúṃ maghávānam ūtáye ||

Translation

نحوَ إندرا صاحتْ أفكاري—كاشفاتُ عالمِ الشمس (svar)—كلُّها متّحدةً ومُشتهاة. تُعانِقُه كما تُعانِقُ النساءُ زوجًا حبيبًا، وكأنّه عريسٌ مُشرق: المانحُ (Maghavan)، طلبًا للعون.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• अच्छा: towards
• अच्छा: Adhikaraṇa (गत्यर्थे दिशानिर्देशः)
• Type: Indeclinable
• Root: अञ्च् (गत्यर्थ) / अव्यय-प्रयोग

• मे: for me / my
• मे: Sampradāna (हितार्थे) / सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद्

• इन्द्रम्: Indra
• इन्द्रम्: Karma
• Type: Noun (Proper)
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• मतयः: thoughts, hymnic inspirations
• मतयः: Kartā
• Type: Noun
• Root: मति (प्रातिपदिक) < √मन् ‘to think’

• स्वर्विदः: finding heaven/light
• स्वर्विदः: Kartā (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective
• Root: स्वर् + विद् (प्रातिपदिक ‘स्वर्विद्’)

• सध्रीचीः: straight/true-directed, in one line
• सध्रीचीः: Kartā (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective
• Root: सध्रीच् (प्रातिपदिक)

• विश्वाः: all
• विश्वाः: Kartā (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)

• उशतीः: desiring, eager
• उशतीः: Kartā (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective (Participle)
• Root: उशत् (वर्त. कृदन्त/प्रातिपदिक) < √वश्/उश् ‘to desire’

• अनूषत: they have sung/praised
• अनूषत: Kriyā
• Type: Verb
• Root: √वच्/उच् (वैदिक: ‘to utter, praise’) → अनूष् (वैदिक धातु-प्रयोग)

• परि: around
• परि: Adhikaraṇa (परितः-भावे)
• Type: Indeclinable
• Root: परि (उपसर्ग/अव्यय)

• स्व्: indeed, just
• स्व्: —
• Type: Indeclinable
• Root: सु (निपात; वैदिक ‘ष्व’)

• अजन्ते: they drive/urge on, press forward
• अजन्ते: Kriyā
• Type: Verb
• Root: √अज् (गत्यर्थ/प्रेरणे) / √अञ्ज्? (वैदिक पाठे ‘अजन्ते’)

• जनयः: women, wives
• जनयः: Kartā
• Type: Noun
• Root: जनय्/जनी (प्रातिपदिक ‘जनयः’ = स्त्रियः, जननीः)

• यथा: as, like
• यथा: —
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)

• पतिम्: husband, lord
• पतिम्: Karma
• Type: Noun
• Root: पति (प्रातिपदिक)

• मर्यम्: young man, bridegroom
• मर्यम्: Karma
• Type: Noun
• Root: मर्य (प्रातिपदिक)

• न: like
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)

• शुन्ध्युम्: the bright/pure one
• शुन्ध्युम्: Karma
• Type: Noun/Adjective
• Root: शुन्ध्यु (प्रातिपदिक) < √शुध्/शुन्ध् ‘to purify/brighten’

• मघवानम्: the bountiful one (Indra)
• मघवानम्: Karma
• Type: Noun/Adjective
• Root: मघवन् (प्रातिपदिक; इन्द्र-विशेषण)

• ऊतये: for help, for aid
• ऊतये: Sampradāna (प्रयोजन/हित)
• Type: Noun
• Root: ऊति (प्रातिपदिक)