Rig Veda 10.115.6: Mandala 10, Sukta 115, Mantra 6

Sukta 10.115

Rishi: Kaṇva (Kāṇva tradition indicated by 10.115.5; hymn as a whole is Kāṇva-associated)

Devata: Agni (Jātavedas)

Chandas: Triṣṭubh (typical for Agni hymns in this register; verify by scan)

Samhita Patha (Devanagari)

वाजिन्तमाय सह्यसे सुपित्र्य तृषु च्यवानो अनु जातवेदसे । अनुद्रे चिद्यो धृषता वरं सते महिन्तमाय धन्वनेदविष्यते ॥

Sanskrit recitationRig Veda 10.115.6

Transliteration

vā́jintamāya sáhyase su-pitrya tṛṣú cyávāno ánu jā́tavedase | anudré cíd yó dhṛ́ṣatā váraṃ saté mahíntamāya dhánvanéd aviṣyate ||

Translation

إلى الأشدِّ قوّةً، إلى القدرةِ الغالبة—يا أغني ذا الأصلِ الحسنِ المضيء—ماضياً عبر العطشات (الحراراتِ الباطنة)، يتبعُ جاتافيداس. وحتى في حالِ القَحطِ وانعدامِ الماء، فإنّ من يجرؤ ويختارُ العطيّةَ العُظمى، إلى ذاك الأوسعِ عظمةً، في ميدانِ سعيِ النفس، يَفِد.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• वाजिन्तमाय: to the most vigorous/most prize-winning (one)
• वाजिन्तमाय: सम्प्रदान
• Type: Adjective
• Root: वाजिन् (प्रातिपदिक) < वाज (बल/वेग/अन्न) + इन्

• सह्यसे: you are able; you prevail
• सह्यसे: क्रिया (मुख्य) / कर्तृ-सम्बन्ध (त्वम्)
• Type: Verb
• Root: सह् (धातु) ‘सहने/जितने’

• सुपित्र्य: O well-ancestried one / O of good fathers
• सुपित्र्य: सम्बोधन
• Type: Adjective (vocative) / Epithet
• Root: सु-पितृय (प्रातिपदिक) < सु + पितृय ‘goodly in fathers/ancestral’

• तृषु: in/among the three
• तृषु: अधिकरण
• Type: Indeclinable (locative plural used adverbially) / Numeral form
• Root: तृ (संख्या-प्रातिपदिक) ‘three’

• च्यवानः: moving, gliding, streaming
• च्यवानः: कर्ता (विशेषणरूपेण) / कर्तृ-सम्बन्ध
• Type: Verb (participle)
• Root: च्यु (धातु) ‘चलने/स्खलने/प्रवहने’

• अनु: after, along, in accordance with
• अनु: उपपद/क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: अनु (उपसर्ग/अव्यय)

• जातवेदसे: to Jātavedas (Agni)
• जातवेदसे: सम्प्रदान
• Type: Noun (proper/epithet)
• Root: जातवेदस् (प्रातिपदिक) — अग्नि का नाम

• अनुद्रे: in the onward-flowing (track/current)
• अनुद्रे: अधिकरण
• Type: Adjective
• Root: अनु-द्र (प्रातिपदिक) < अनु + द्र ‘running/flowing’ (वेदिक)

• चित्: even, indeed
• चित्: निपात
• Type: Indeclinable
• Root: चित् (अव्यय)

• यः: who
• यः: कर्ता (सम्बन्धवाचक) / सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• धृषता: boldly, with daring
• धृषता: करण (रीति/साधन)
• Type: Indeclinable (instrumental used adverbially)
• Root: धृष् (धातु) ‘धृष्टि/साहस’

• वरम्: the best (choice/boon)
• वरम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: वर (प्रातिपदिक) ‘श्रेष्ठ/वरणीय’

• सते: for the true one / in the being (one)
• सते: अधिकरण
• Type: Adjective/Noun
• Root: सत् (प्रातिपदिक/कृदन्त) < अस् ‘to be’

• महिन्तमाय: to the greatest
• महिन्तमाय: सम्प्रदान
• Type: Adjective
• Root: महिन्/मह (प्रातिपदिक) ‘महान्’ + तमप्

• धन्वने: to the archer / to the bow-bearing one
• धन्वने: सम्प्रदान
• Type: Noun/Epithet
• Root: धन्वन् (प्रातिपदिक) ‘धनुष्/धन्वा; धन्वन् = धनुर्धर/धनुष्मान्’

• इद्: just, indeed
• इद्: निपात
• Type: Indeclinable
• Root: इद् (निपात)

• अविष्यते: he seeks protection; he is helped
• अविष्यते: क्रिया (समाप्त) / कर्ता (यः)
• Type: Verb
• Root: अव् (धातु) ‘रक्षणे/सहाय्ये’ (वेदिक प्रयोग)