Rig Veda 10.113.5 — Mandala 10, Sukta 113, Mantra 5
Sukta 10.113
Devata: Indra (with explicit linkage to Mitra-Varuṇa as upholding harmony and ṛta)
Chandas: Trishtubh (probable; requires verification)
Samhita Patha (Devanagari)
आदिन्द्रः सत्रा तविषीरपत्यत वरीयो द्यावापृथिवी अबाधत । अवाभरद्धृषितो वज्रमायसं शेवं मित्राय वरुणाय दाशुषे ॥
Transliteration
ādíndraḥ satrā taviṣīr apatyata varīyo dyāvāpṛthivī abādhata | avābharad dhṛṣito vajram āyasaṃ śevaṃ mitrāya varuṇāya dāśuṣe ||
Translation
ثم إنَّ إندرا، في اندفاعٍ دائمٍ من القوّة، أطلقَ قواه إلى الحركة؛ ففتحَ مجالاً أوسعَ ودفعَ السماءَ والأرضَ متباعدتين. وأنزلَ الجسورُ الفَجْرَةَ الحديديّةَ (فَجْرَه/فَجْرَه: الفَجْرَة، الفَجْرَة/الفَجْرَة) —الفَجْرَةَ، فَجْرَةَ إندرا (vajra)—خَيراً مُنقِذاً لِمِترا وفَرُونَةَ، ولِلمُعطي الذي يقدّم القُربان.
Word by Word
आत्then, thereupon
आत्:
—
TypeIndeclinable
Rootआत् (निपात) < ad (प्राग्वैदिक ‘अत्/आत्’)
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
सत्राalways, altogether, continuously
सत्रा:
—
TypeIndeclinable
Rootसत्रा (अव्यय)
तविषीःmighty powers, energies
तविषीः:
कर्तृ (सहकर्तृ/कर्तृसमुच्चयः)
TypeNoun
Rootतविषी (प्रातिपदिक)
अपत्यतflew forth, rushed
अपत्यत:
क्रिया
TypeVerb
Rootपत् (धातु)
वरीयःa wider space, greater expanse
वरीयः:
कर्म
TypeAdjective
Rootवरीयस् (प्रातिपदिक; ‘वृ/वर्’ से श्रेष्ठतर)
द्यावापृथिवीHeaven-and-Earth
द्यावापृथिवी:
कर्तृ
TypeNoun
Rootद्यावापृथिवी (द्वन्द्व-समास; द्यौ + पृथिवी)
अबाधतpressed/forced apart, drove (made room)
अबाधत:
क्रिया
TypeVerb
Rootबाध् (धातु)
अवdown, forth (as preverb)
अव:
—
TypeIndeclinable
Rootअव (उपसर्ग/अव्यय)
अभरत्bore, brought
अभरत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootभृ (धातु)
धृषितःbold, daring
धृषितः:
कर्तृ (अभरत्-क्रियायाः)
TypeAdjective
Rootधृषित (कृदन्त; धृष् + क्त)
वज्रम्the thunderbolt
वज्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवज्र (प्रातिपदिक)
आयसम्of metal, iron-like
आयसम्:
कर्म (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootआयस (प्रातिपदिक)
शेवम्welfare, benefit, boon
शेवम्:
कर्म (अभरत्-क्रियायाः)
TypeNoun
Rootशेव (प्रातिपदिक)
मित्रायfor Mitra
मित्राय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootमित्र (प्रातिपदिक)
वरुणायfor Varuṇa
वरुणाय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootवरुण (प्रातिपदिक)
दाशुषेfor the worshipper/giver (patron)
दाशुषे:
सम्प्रदान
TypeNoun (agent-noun) / Participle-like stem
Rootदाश्वस्/दाशुष् (प्रातिपदिक; √दाश् ‘to give, worship’ से)
Ask anything about this verse
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.