Rig Veda 1.95.3: Mandala 1, Sukta 95, Mantra 3

Sukta 1.95

Devata: Enigmatic cosmic power (often associated with Agni/Sūrya or a hidden ‘child’ principle ordering the worlds)

Samhita Patha (Devanagari)

त्रीणि जाना परि भूषन्त्यस्य समुद्र एकं दिव्येकमप्सु । पूर्वामनु प्र दिशं पार्थिवानामृतून्प्रशासद्वि दधावनुष्ठु ॥

Sanskrit recitationRig Veda 1.95.3

Transliteration

trī́ṇi jānā́ pári bhūṣanty asya samudrá ékaṃ divy ékam apsú | pū́rvām ánu prá díśaṃ pārthivā́nām ṛtū́n praśā́sád ví dadhāv anuṣṭhú ||

Translation

ثلاثُ ولاداتٍ (ثلاثةُ عوالمَ للتكوّن) تُزيّنه: واحدةٌ في البحر، وواحدةٌ في السماء، وواحدةٌ في المياه. وعلى نهجِ الجهةِ الأولى لأهلِ الأرض، يحكمُ الفصولَ ويُميّزها ويُرتّبها في نظامِها القويم.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• त्रीणि: three
• त्रीणि: कर्म (भूषन्ति—यत् भूषयन्ति) / विशेष्य-विशेषण
• Type: Adjective (numeral)
• Root: त्रि- (संख्या-प्रातिपदिक)

• जानानि: births/realms/kinds of beings
• जानानि: कर्म (भूषन्ति) / विषय
• Type: Noun
• Root: जन- (प्रातिपदिक; ‘जाना’ = जनाः/जानानि ‘जन्मानि/जातयः/लोकाः’ वैदिक)

• परि: around, all about
• परि: क्रियाविशेषण (भूषन्ति) / उपसर्गार्थ
• Type: Indeclinable
• Root: परि (उपसर्ग/अव्यय)

• भूषन्ति: they adorn/embellish
• भूषन्ति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: भूष् (धातु; ‘अलङ्कारे/शोभने’)

• अस्य: of him/this
• अस्य: सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘of him/it’
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• समुद्रः: ocean
• समुद्रः: कर्तृ/अधिकरण (अस्ति-लुप्ते ‘एकं (स्थानम्) समुद्रः’)
• Type: Noun
• Root: समुद्र- (प्रातिपदिक)

• एकम्: one
• एकम्: विशेषण/कर्म (लुप्त-नाम्नः ‘(स्थानम्) एकम्’)
• Type: Adjective (numeral)
• Root: एक- (संख्या-प्रातिपदिक)

• दिवि: in heaven
• दिवि: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: दिव्/द्यौ- (प्रातिपदिक; ‘दिव्’ = स्वर्ग/द्युलोक)

• एकम्: one
• एकम्: विशेषण/कर्म (लुप्त-नाम्नः ‘(स्थानम्) एकम्’)
• Type: Adjective (numeral)
• Root: एक- (संख्या-प्रातिपदिक)

• अप्सु: in the waters
• अप्सु: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: अप्- (प्रातिपदिक; ‘जल’)

• पूर्वाम्: the former/earlier
• पूर्वाम्: कर्म (अनु…प्र दिशम्) / विशेषण
• Type: Adjective
• Root: पूर्व- (प्रातिपदिक)

• अनु: along, following
• अनु: क्रियाविशेषण/उपसर्गार्थ (प्र…दिशम्)
• Type: Indeclinable
• Root: अनु (उपसर्ग/अव्यय)

• प्र: forth, forward
• प्र: क्रियाविशेषण/उपसर्गार्थ
• Type: Indeclinable
• Root: प्र (उपसर्ग/अव्यय)

• दिशम्: direction
• दिशम्: कर्म (अनु-प्र… ‘towards/along the direction’)
• Type: Noun
• Root: दिश्- (प्रातिपदिक)

• पार्थिवानाम्: of the earthly (beings/men)
• पार्थिवानाम्: सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘of the earthly (ones)’
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: पार्थिव- (प्रातिपदिक; पृथिवी-सम्बन्धी)

• ऋतून्: seasons/appointed times
• ऋतून्: कर्म (प्रशासत्)
• Type: Noun
• Root: ऋतु- (प्रातिपदिक)

• प्रशासत्: he ruled/ordained/governed
• प्रशासत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: शास् (धातु; ‘अनुशासने’), उपसर्गः प्र-

• वि: apart, asunder
• वि: क्रियाविशेषण/उपसर्गार्थ (दधौ)
• Type: Indeclinable
• Root: वि (उपसर्ग/अव्यय)

• दधौ: he placed/established
• दधौ: क्रिया
• Type: Verb
• Root: धा (धातु; ‘धारणे/निधाने’), (परस्मैपद)

• अनुष्ठु: in due order, according to rule
• अनुष्ठु: क्रियाविशेषण (दधौ)
• Type: Indeclinable
• Root: अनुष्ठु (अव्यय; वैदिक ‘अनुष्ठु/अनुष्ठु’ = ‘अनुष्ठाय/अनुक्रमेण/यथाविधि’)