Rig Veda 1.72.3: Mandala 1, Sukta 72, Mantra 3

Sukta 1.72

Rishi: Parāśara Śāktya

Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

तिस्रो यदग्ने शरदस्त्वामिच्छुचिं घृतेन शुचयः सपर्यान् । नामानि चिद्दधिरे यज्ञियान्यसूदयन्त तन्वः सुजाताः ॥

Sanskrit recitationRig Veda 1.72.3

Transliteration

tisró yád agne śarádas tvā́m íc chúcíṃ ghṛténa śúcayaḥ saparyā́n | nā́māni cid dadhire yajñiyā́ny asū́dayanta tanvàḥ sujā́tāḥ ||

Translation

لثلاثِ خِرَفٍ، يا أغني، طلبك الأطهارُ—وهم أطهار—وخدموكَ بـghṛta (السمنِ المُصفّى) النقيّ. بل أقاموا الأسماءَ الـyajñiya (الخاصةَ باليَجْنَ/القربان)؛ وأيقظوا الأجسادَ الـsujāta (حسنةَ المولد) ذاتَ القوّة، فدُفِعت إلى الفعل.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• तिस्रः: three
• तिस्रः: विशेषण (कर्तृपदस्य/समूहस्य)
• Type: Noun (numeral used adjectivally)
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक) → तिसृ

• यत्: when/that (which)
• यत्: सम्बन्ध/उपपद
• Type: Indeclinable (relative)
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अग्ने: O Agni
• अग्ने: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• शरदः: autumns/years
• शरदः: कर्म (इच्छ्-क्रियायाः)
• Type: Noun
• Root: शरद् (प्रातिपदिक)

• त्वाम्: you
• त्वाम्: कर्म (इच्छ्-क्रियायाः)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• इच्छुचिम्: desiring the pure (one)/seeking purity
• इच्छुचिम्: विशेषण (कर्मपदस्य)
• Type: Kṛdanta (verbal adjective)
• Root: इष्/इच्छ् (धातु) + शुचि (प्रातिपदिक)

• घृतेन: with ghee
• घृतेन: करण
• Type: Noun
• Root: घृत (प्रातिपदिक)

• शुचयः: the pure ones
• शुचयः: कर्तृ
• Type: Adjective (substantivized)
• Root: शुचि (प्रातिपदिक)

• सपर्यान्: acts of worship/service
• सपर्यान्: कर्म (दधिरे/असूदयन्त इत्यादि क्रियाणाम्—‘पूजाः/सेवाः’)
• Type: Noun
• Root: सपर्य (प्रातिपदिक; ‘सेवा/पूजा’)

• नामानि: names
• नामानि: कर्म (दधिरे)
• Type: Noun
• Root: नामन् (प्रातिपदिक)

• चित्: even
• चित्: सम्बन्ध/निपात
• Type: Indeclinable
• Root: चित् (निपात)

• दधिरे: they placed/established
• दधिरे: क्रिया
• Type: Verb
• Root: धा (धातु)

• यज्ञियानि: worthy of sacrifice/ritual
• यज्ञियानि: विशेषण (कर्मपदस्य)
• Type: Adjective
• Root: यज्ञिय (प्रातिपदिक; यज्ञ-सम्बद्ध/यज्ञार्ह)

• असूदयन्त: they kindled/impelled
• असूदयन्त: क्रिया
• Type: Verb
• Root: सू/सूद् (धातु; ‘प्रेरणे/उत्पादने/प्रज्वलने’ वैदिक)

• तन्वः: their bodies/persons
• तन्वः: कर्म (असूदयन्त)
• Type: Noun
• Root: तनू (प्रातिपदिक)

• सुजाताः: well-born/nobly born
• सुजाताः: विशेषण (कर्तृपदस्य)
• Type: Adjective (substantivized)
• Root: सुजात (प्रातिपदिक; सु- + जात)