Rig Veda 1.121.1: Mandala 1, Sukta 121, Mantra 1

Sukta 1.121

Rishi: Hiraṇyastūpa Āṅgirasa (traditional attribution for RV 1.121, subject to recensional tradition)

Devata: Ka (Prajāpati / the Unknown God; hymn framed as inquiry into the Creator)

Chandas: Triṣṭubh (dominant for RV 1.121)

Samhita Patha (Devanagari)

कदित्था नॄँ: पात्रं देवयतां श्रवद्गिरो अङ्गिरसां तुरण्यन् । प्र यदानड्विश आ हर्म्यस्योरु क्रंसते अध्वरे यजत्रः ॥

Sanskrit recitationRig Veda 1.121.1

Transliteration

kád itthā́ nṝ́ṃ pā́traṃ devayatā́ṃ śrávadgíro áṅgirasāṃ turaṇyán | prá yad ānáḍ víśa ā́ harmyásyorú kraṃsate adhvaré yajátraḥ ||

Translation

كيف حقًّا يصير إناءً للبشر الساعين إلى الآلهة—هو الذي يسمع أناشيد الأَنْغِيراس ويُسارع؟ وحين يتقدّم يدفع الشعوب إلى التقدّم؛ وفي القُربان يخطو خُطًى واسعة إلى بيت الصُّنع.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• कद्: when? how?
• कद्: Adhikaraṇa (काल-प्रश्न) / अव्यय
• Type: Indeclinable
• Root: कद् (प्रश्नार्थ-अव्यय) अथवा कदा

• इत्था: thus, in this manner
• इत्था: अव्यय (प्रकार) / Adhikaraṇa (रीति)
• Type: Indeclinable
• Root: इत्था (अव्यय)

• नॄन्: men, heroes
• नॄन्: Karma
• Type: Noun
• Root: नृ (प्रातिपदिक)

• पात्रम्: vessel, receptacle
• पात्रम्: Kartā (यदि ‘श्रवत्’ इति क्रियायाः कर्तृ) / Karma (यदि ‘कद्…पात्रम्’ इति)
• Type: Noun
• Root: पात्र (प्रातिपदिक)

• देवयताम्: of the god-seeking (worshippers)
• देवयताम्: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Adjective
• Root: देवयत् (देव + यत्; ‘देवय’ इति कृत-प्रातिपदिक)

• श्रवत्: hears, listens
• श्रवत्: Kriyā
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)

• गिरः: songs, hymns, words
• गिरः: Karma
• Type: Noun
• Root: गिर् (प्रातिपदिक)

• अङ्गिरसाम्: of the Aṅgirases
• अङ्गिरसाम्: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अङ्गिरस् (प्रातिपदिक)

• तुरण्यन्: hastening, speeding
• तुरण्यन्: Kartā (श्रवत्-कर्तृस्य विशेषणम्)
• Type: Participle
• Root: तुर् (धातु) / तुरणि (प्रातिपदिक) → ‘तुरण्य’ (कृदन्त-प्रातिपदिक)

• प्र: forth, forward
• प्र: अव्यय (क्रियाविशेषण/उपसर्ग)
• Type: Indeclinable
• Root: प्र (उपसर्ग/अव्यय)

• यत्: which, that
• यत्: Karma/सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम)

• दानड्विषः: of the gift-hater (one who hates giving)
• दानड्विषः: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun/Adjective
• Root: दानड्विष् (प्रातिपदिक; दान + द्विष्)

• आ: towards, unto
• आ: अव्यय (उपसर्ग)
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग/अव्यय)

• हर्म्यस्य: of the house, mansion
• हर्म्यस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: हर्म्य (प्रातिपदिक)

• उरु: wide, far
• उरु: Karma/अव्ययीभाव-प्राय (परिमाण/विस्तार)
• Type: Adjective
• Root: उरु (प्रातिपदिक)

• क्रंसते: steps, advances
• क्रंसते: Kriyā
• Type: Verb
• Root: क्रम्स्/क्रंस् (धातु; वैदिक रूप)

• अध्वरे: in the sacrifice
• अध्वरे: Adhikaraṇa (स्थान/प्रसङ्ग)
• Type: Noun
• Root: अध्वर (प्रातिपदिक)

• यजत्रः: worthy of worship
• यजत्रः: Kartā (क्रंसते-कर्तृस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: यजत्र (प्रातिपदिक; यज्-धातु से)