Rig Veda 1.116.15: Mandala 1, Sukta 116, Mantra 15

Sukta 1.116

Rishi: Kakṣīvant Dairghatamasa

Devata: Aśvinau (Nāsatyā)

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

चरित्रं हि वेरिवाच्छेदि पर्णमाजा खेलस्य परितक्म्यायाम् । सद्यो जङ्घामायसीं विश्पलायै धने हिते सर्तवे प्रत्यधत्तम् ॥

Sanskrit recitationRig Veda 1.116.15

Transliteration

carítraṃ hí vér ivā́c chedi párṇam ā́jā khélasya pári-takmyāyām | sadyó jaṅghā́m ā́yasīṃ viśpálāyai dháne hité sártave práty adhattam ||

Translation

في مسابقة «خيلا» الدائرة، حين انقطع السَّير كجناح طائرٍ قُطع، وضعتم في الحال لِـ«فيشبالا» ساقًا من حديد، لكي تعود فتجري نحو الجائزة الموضوعة أمامها—فتُعيدان التقدُّم في معركة الكسب.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• चरित्रम्: course, movement; (here) the going/track
• चरित्रम्: Karma
• Type: Noun
• Root: चरित्र (प्रातिपदिक; √चर्) अथवा चरि-

• हि: indeed, for
• हि: —
• Type: Indeclinable
• Root: हि

• वेरिवात्: from/like a whirlwind; violently
• वेरिवात्: Apādāna
• Type: Adjective (used adverbially) / Noun
• Root: वेरिवात् (प्रातिपदिक) [वेरि- + वात्]

• छेदि: was cut off / got severed
• छेदि: —
• Type: Verb
• Root: √छिद्

• पर्णम्: leaf, wing-feather
• पर्णम्: Kartā (with passive sense) / Karma
• Type: Noun
• Root: पर्ण

• आजा: the she-goat
• आजा: Kartā
• Type: Noun
• Root: आजा (प्रातिपदिक) < अज (goat)

• खेलस्य: of play/sport; of the gambol
• खेलस्य: Sambandha
• Type: Noun
• Root: खेल

• परि: around, about
• परि: —
• Type: Indeclinable
• Root: परि

• तक्म्यायाम्: in/at the rushing (motion); in the swift course
• तक्म्यायाम्: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: तक्म्या (प्रातिपदिक) < √तक्/तक्म् (वेग/गमन-भाव)

• सद्यः: immediately
• सद्यः: —
• Type: Indeclinable
• Root: सद्यः

• जङ्घाम्: leg
• जङ्घाम्: Karma
• Type: Noun
• Root: जङ्घा

• आयसीम्: made of iron/metal
• आयसीम्: Karma (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आयस (प्रातिपदिक) < अयस्

• विश्पलायै: to Viśpalā
• विश्पलायै: Sampradāna
• Type: Noun (proper name)
• Root: विश्पला (प्रातिपदिक; नाम)

• धने: in the prize/booty; in the contest for wealth
• धने: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: धन

• हिते: set/placed; (here) at stake
• हिते: Adhikaraṇa (विशेषण)
• Type: Adjective / Kṛdanta
• Root: हित (कृदन्त; √धा + नि- → हित) अथवा √हि (हित = placed)

• सर्तवे: to run, to race
• सर्तवे: Prayojana
• Type: Verb (infinitive)
• Root: √सृ (सर्तु/सर्तृ- भाव) → सर्तवे (inf.)

• प्रति: back, in return; towards
• प्रति: —
• Type: Indeclinable
• Root: प्रति

• अधत्तम्: you two placed/put on; you two fitted
• अधत्तम्: —
• Type: Verb
• Root: √धा (आ-धा with प्रति)