Adhyaya 22

Verse 1

ईश्वर उवाच । दक्षेणैवमनुज्ञातः शोचन्कर्म स्वकं तदा । दुःखशोकपरीतात्मा प्रभासं क्षेत्रमागतः

Īśvara phán: Được Dakṣa cho phép như vậy, bấy giờ người ấy than khóc về hành vi của chính mình; lòng bị bao phủ bởi khổ đau và sầu muộn, người ấy đã đến thánh địa Prabhāsa.

Verse 2

स गत्वा दक्षिणं तीरं सागरस्य समीपतः । ददर्श पर्वतं तत्र कृतस्मरमिति श्रुतम्

Đến bờ nam gần đại dương, ngài nhìn thấy tại đó một ngọn núi nổi danh mang tên “Kṛtasmarā”.

Verse 3

यक्षविद्याधराकीर्णं किन्नरैरुपशोभितम् । चंदनागुरुकर्पूरैरशोकैस्तिलकैः शुभैः

Núi ấy đông đầy Yakṣa và Vidyādhara, lại được Kinnara tô điểm; hương chiên-đàn, trầm hương (agaru) và long não lan tỏa, cùng cây aśoka và tilaka cát tường điểm trang.

Verse 4

कल्हारैः शतपत्रैश्च पुष्पितैः फलितैः शुभैः । आम्रजम्बूकपित्थैश्च दाडिमैः पनसैस्तथा

Nơi ấy được điểm trang bằng thảo mộc cát tường—hoa súng (kalhāra) và sen trăm cánh—đẹp cả khi nở lẫn khi kết trái; lại có cây xoài, mận-đào (jambu), mộc qua (wood-apple), lựu và mít.

Verse 5

निंबुजम्बीरनागैश्च कदलीखंडमंडितैः । क्रमुकैर्नागवल्ल्याद्यैः शालैस्तालैस्तमालकैः

Lại càng thêm mỹ lệ với cây thanh yên và chanh, với những khóm chuối sum suê; với cau (areca) và các dây leo như trầu (nāgavallī), cùng cây śāla, thốt nốt (tāla) và tamāla.

Verse 6

बीजपूरकखर्जूरैर्द्राक्षामधुरपाटलैः । बिल्वचंपकतिंद्वाद्यैः कदंबककुभैस्तथा

Nơi ấy còn đầy cây bījapūraka (thanh yên) và chà là, dây nho, những cây ngọt lành và hoa pāṭala; có bilva và campaka, có tiṃdu cùng nhiều loài khác, lại có kadamba và kubha.

Verse 7

धवाशोकशिरीषाद्यैर्नानावृक्षैश्च शोभितम् । कामं कामफलैर्वृक्षैः पुष्पितैः फलितैः शुभैः

Nơi ấy được trang hoàng bởi muôn loài cây—dhava, aśoka, śirīṣa và nhiều giống khác; lại có những cây như ý, cát tường, nở hoa rực rỡ và trĩu quả.

Verse 8

हंसकारंडवाकीर्णं चक्रवाकोपशोभितम् । कोकिलाभिः शुकैश्चैव नानापक्षिनिनादि तम्

Nơi ấy đông nghịt thiên nga và chim kāraṇḍava, lại thêm duyên dáng bởi những đôi cakravāka; vang rền tiếng hót của chim cuốc (kokilā), vẹt và muôn loài chim khác.

Verse 9

जातिस्मराः पक्षिणश्च व्याजह्रुर्मानुषीं गिरम् । गंधर्वकिंनरयुगैः सिद्धविद्याधरोरगैः

Có những loài chim nhớ được tiền kiếp, cất lời như tiếng người; và nơi ấy còn có các đôi Gandharva và Kiṃnara lui tới, cùng các bậc Siddha, Vidyādhara và Nāga.

Verse 10

क्रीडद्भिर्विविधैर्दिव्यैः शोभितं पर्वतोत्तमम् । देवगंधर्वनृत्यैश्च वेणुवीणानिनादितम्

Ngọn núi tuyệt diệu ấy được tô điểm bởi muôn vẻ cuộc vui của các bậc thiên giới; lại rạng rỡ bởi vũ điệu của chư Deva và Gandharva, và tràn ngập âm thanh sáo trúc cùng đàn vīṇā.

Verse 11

वेदध्वनितघोषेण यज्ञहोमाग्निहोत्रजैः । समावृतं सर्वमाज्यगंधिभिरुच्छ्रितम्

Mọi nơi đều được bao phủ bởi âm vang tụng đọc Veda; từ các lễ tế yajña, các nghi thức homa và agnihotra, hương thơm của bơ tinh khiết (ghee) lan tỏa khắp chốn.

Verse 12

शोभितं चर्षिभिर्दिव्यैश्चातुर्विद्यैर्द्विजोत्तमैः । अत्रिश्चैव वसिष्ठश्च पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः

Nơi ấy được trang nghiêm bởi các bậc thánh hiền thần diệu—những bậc nhị sinh tối thượng tinh thông tứ học—như Atri, Vasiṣṭha, Pulastya, Pulaha và Kratu.

Verse 13

भृगुश्चैव मरीचिश्च भरद्वाजोऽथ कश्यपः । मनुर्यमोंऽगिरा विष्णुः शातातपपराशरौ

Lại có Bhṛgu và Marīci, Bharadvāja và Kaśyapa; Manu và Yama, Aṅgiras và Viṣṇu; cùng với Śātātapa và Parāśara cũng hiện diện nơi ấy.

Verse 14

आपस्तंबोऽथ संवर्तः कात्यः कात्यायनो मुनिः । गौतमः शंखलिखितौ तथा वाचस्पतिर्मुनिः

Nơi ấy cũng có Āpastamba và Saṃvarta; Kātya và hiền giả Kātyāyana; Gautama; Śaṅkha và Likhita; cùng hiền giả Vācaspati nữa.

Verse 15

जामदग्न्यो याज्ञवल्क्य ऋष्यशृंगो विभांडकः । गार्ग्यशौनकदाल्भ्याश्च व्यास उद्दालकः शुकः

Jāmadagnya (Paraśurāma) cũng ở đó, cùng Yājñavalkya; Ṛṣyaśṛṅga và Vibhāṇḍaka; lại có Gārgya, Śaunaka và Dālbhyā; và Vyāsa, Uddālaka, Śuka.

Verse 16

नारदः पर्वतश्चैव दुर्वासा उग्रतापसः । शाकल्यो गालवश्चैव जाबालिर्मुद्गलस्तथा

Nārada và Parvata cũng ở đó, cùng Durvāsā—vị khổ hạnh nghiêm liệt; lại có Śākalya và Gālava, và cả Jābāli cùng Mudgala.

Verse 17

विश्वामित्रः कौशिकश्च जह्नुर्विश्वावसुस्तथा । धौम्यश्चैव शतानन्दो वैशंपायनजिष्णवः

Tại đó có Hiền thánh Viśvāmitra và Kauśika; có Jahnu và cả Viśvāvasu; lại có Dhaumya, Śatānanda, Vaiśaṃpāyana cùng với Jiṣṇu.

Verse 18

शाकटायनवार्द्धिक्यावग्निको बादरायणः । वालखिल्या महात्मानो ये च भूमण्डले स्थिताः

Tại đó có Śākaṭāyana, Vārddhikya, Avagnika và Bādarāyaṇa; cùng các bậc đại tâm Vālakhilya, và những bậc tôn quý khác đang an trụ trên cõi đất.

Verse 19

ते सर्वे तत्र तिष्ठंति पर्वते तु कृतस्मरे । तेजस्विनो ब्रह्मपुत्रा ऋषयो धार्मिकाः प्रिये

Tất cả đều an trụ tại đó, trên ngọn núi mang tên Kṛtasmara—những bậc hiền triết rực sáng, con của Phạm Thiên, kiên định trong chánh pháp, hỡi người yêu dấu.

Verse 20

ज्वलंतस्तपसा सर्वे निर्द्धूमा इव पावकाः । मासोपवासिनः केचित्केचित्पक्षोपवासिनः

Tất cả đều bừng cháy bởi khổ hạnh, như ngọn lửa không khói. Có vị giữ trai giới trọn một tháng; có vị giữ trai giới suốt nửa tháng.

Verse 21

त्रैरात्रिकाः सांतपना निराहारास्तथा परे । केचित्पुष्प फलाहाराः शीर्णपर्णाशिनस्तथा

Có vị hành trì pháp ba đêm; có vị tu khổ hạnh Sāṃtapana; kẻ khác lại tuyệt thực. Có vị sống bằng hoa và trái; có vị chỉ ăn lá rụng.

Verse 22

केचिद्गोमयभक्षाश्च जलाहारास्तथा परे । साग्निहोत्राः सुविद्वांसो मोक्षमार्गार्थचिन्तकाः

Có người thậm chí ăn phân bò khô, kẻ khác chỉ sống bằng nước. Các bậc hiền triết uyên bác, gìn giữ lễ Agnihotra, quán niệm ý nghĩa của con đường đưa đến giải thoát (mokṣa).

Verse 23

इति हासपुराणादिश्रुतिस्मृतिविशारदाः । एते चान्ये च बहवो मार्कंडेयपुरोगमाः

Như thế, các bậc hiền giả ấy tinh thông Itihāsa và Purāṇa, lại uyên thâm về Śruti và Smṛti. Những vị ấy cùng nhiều người khác, do Mārkaṇḍeya dẫn đầu, đều hiện diện nơi đó.

Verse 24

प्रभासं क्षेत्रमासाद्य संस्थिता कृतपर्वते । एवं कृतस्मरस्तत्र सर्वदेवनिषेवितः । मन्वंतरेस्मिन्यो देवि निर्दग्धो वडवाग्निना

Đến thánh địa Prabhāsa, ngài an trụ trên núi Kṛtapārva­ta linh thiêng. Tại đó, được chư thiên tôn kính và phụng sự, ngài trở nên “khôi phục chánh niệm”; và ngay trong Manvantara này, ôi Nữ Thần, ngài từng bị thiêu đốt bởi Vaḍavāgni—ngọn lửa dưới biển mang mặt ngựa.

Verse 25

तं दृष्ट्वा पर्वतं रम्यं दृष्ट्वा चैव महोदधिम् । प्रदक्षिणं ततश्चक्रे सप्तकृत्वो निशाकरः । गिरेः प्रदक्षिणां कृत्वा गतो यत्र महेश्वरः

Thấy ngọn núi xinh đẹp ấy và cũng chiêm ngưỡng đại dương mênh mông, Niśākara (Mặt Trăng) liền đi nhiễu (pradakṣiṇā) bảy vòng. Nhiễu quanh núi xong, ngài đến nơi Maheśvara ngự trị.

Verse 26

समीपे तु समुद्रस्य स्पर्शलिंगस्वरूपवान् । प्रसादयामास विभुं प्रसन्नेनांतरात्मना

Gần bờ biển, trong hình thức phụng thờ Sparśa-liṅga, ngài cầu xin làm đẹp lòng Đấng Chúa tể thấm khắp, với nội tâm an tịnh và thanh khiết.

Verse 27

मरणं वेति संध्याय शरणं वा महेश्वरम् । वरं शापाभिघातार्थं मृत्युं वा शंकरान्मम

Ngẫm rằng: “Là cái chết chăng—hay ta nên nương tựa nơi Maheśvara?”, ông kết luận: “Với ta, thà chịu chết bởi Śaṅkara, miễn sao dứt được đòn giáng của lời nguyền.”

Verse 28

इति सोमो मतिं कृत्वा तपसाऽराधयञ्छिवम् । यावद्वर्षसहस्रं तु फलमूलाशनोऽभवत्

Vì thế, Soma đã lập chí nguyện, lấy khổ hạnh mà phụng thờ Śiva; suốt trọn một ngàn năm, ông chỉ sống bằng trái và rễ cây.

Verse 29

पूर्णे वर्षसहस्रे तु चतुर्थे वरवर्णिनि । तुतोष भगवान्रुद्रो वाक्यं चेदमुवाच ह

Khi trọn vẹn ngàn năm thứ tư, hỡi người đẹp, Đức Rudra chí tôn hoan hỷ và phán những lời này.

Verse 30

परितुष्टोऽस्मि ते चंद्र वरं वरय सुव्रत । किं ते कामं करोम्यद्य ब्रूहि यत्स्यात्सुदुर्ल्लभम्

“Ta hoàn toàn hài lòng về ngươi, hỡi Candra. Hãy chọn một ân phúc, hỡi người giữ lời nguyện cao quý. Hôm nay ngươi muốn Ta thành tựu điều gì? Hãy nói—dẫu là điều khó được nhất.”

Verse 31

एवं प्रत्यक्षमापन्नं दृष्ट्वा देवं वृषध्वजम् । प्रणम्य तं यथाभक्त्या स्तुतिं चक्रे निशाकरः

Thấy thần Vṛṣadhvaja (Śiva, Đấng mang cờ có hình bò) hiển hiện trước mặt như vậy, Niśākara liền cúi lạy với lòng sùng kính đúng mực và soạn một bài tán tụng.

Verse 32

चंद्र उवाच । ॐ नमो देवदेवाय शिवाय परमात्मने । अप्रमेयस्वरूपाय ब्यक्ताव्यक्तस्वरूपिणे

Chandra thưa: “Oṃ—đảnh lễ Śiva, Đấng Thần của các thần, Tối Thượng Ngã; bản thể bất khả lường, mang hình tướng vừa hiển lộ vừa vô hiển.”

Verse 33

त्वं पतिर्योगिनामीश त्वयि सर्वं प्रतिष्ठितम् । त्वं यज्ञस्त्वं वषट्कारस्त्वमोंकारः प्रजापतिः

“Ngài là Chúa tể của các yogin, ôi Īśa; muôn loài nương tựa nơi Ngài. Ngài chính là tế lễ; Ngài là tiếng hô vaṣaṭ; Ngài là Oṃkāra; Ngài là Prajāpati.”

Verse 34

चतुर्विंशत्यधिकं च भुवनानां शतद्वयम् । तस्योपरि परं ज्योतिर्जागर्ति तव केवलम्

“Vượt ngoài hai trăm thế giới—lại vượt thêm hai mươi bốn nữa—trên tất cả rực chiếu Quang Minh Tối Thượng; chỉ Quang Minh ấy tỉnh thức, chính là Ngài.”

Verse 35

कल्पांत आदिवाराहमुक्तब्रह्मांडसंस्थितौ । आधारस्तंभभूताय तेजोलिंगाय ते नमः

“Đảnh lễ Ngài, Tejo-liṅga—trụ cột rực lửa huy hoàng—Đấng làm cột chống nâng đỡ khi cuối kiếp, lúc Varāha nguyên thủy phóng thích trứng vũ trụ.”

Verse 36

नमोऽनामयनाम्ने ते नमस्ते कृत्तिवाससे । नमो भैरवनाथाय नमः सोमेश्वराय ते

“Đảnh lễ Ngài, Đấng mang danh Anāmaya; đảnh lễ Ngài, Kṛttivāsa. Đảnh lễ Bhairavanātha; đảnh lễ Ngài, Someśvara.”

Verse 37

इति संज्ञाभिरेताभिः स्तुत्याभिरमृतेश्वरः । भूतैर्भव्यैर्भविष्यैश्च स्तूयसे सुरसत्तमैः

Vì vậy, bằng chính những danh xưng và thánh ca này, ô Amṛteśvara, Ngài được các bậc tối thượng trong chư thiên tán dương—bởi những người thuộc quá khứ, hiện tại và vị lai.

Verse 38

आद्यो विरंचिनामाभूद्ब्रह्मा लोकपितामहः । मृत्युञ्जयेति ते नाम तदाऽभूत्पार्वतीपते

Trong thời kỳ đầu, khi Phạm Thiên được gọi là Virañci, bậc Tổ phụ của các thế giới, thì bấy giờ—hỡi Chúa tể của Pārvatī—danh hiệu của Ngài trở thành “Mṛtyuñjaya”, Đấng chiến thắng Tử thần.

Verse 39

द्वितीयोऽभूद्यदा ब्रह्मा पद्मभूरिति विश्रुतः । तदा कालाग्निरुद्रेति तव नाम प्रकीर्तितम्

Trong giai đoạn thứ hai, khi Phạm Thiên nổi danh là Padmabhū (Đấng sinh từ hoa sen), thì danh hiệu của Ngài được xưng tụng là “Kālāgnirudra”—Rudra như ngọn lửa của Thời gian.

Verse 40

तृतीयोऽभूद्यदा ब्रह्मा स्वयंभूरिति विश्रुतः । अमृतेशेति ते नाम कीर्तितं कीर्तिवर्द्धनम्

Trong giai đoạn thứ ba, khi Phạm Thiên được tôn xưng là Svayaṃbhū (Đấng tự sinh), thì danh hiệu của Ngài được ca tụng là “Amṛteśa”—một danh xưng làm tăng trưởng vinh quang và cát tường.

Verse 41

चतुर्थोऽभूद्यदा ब्रह्मा परमेष्ठीति विश्रुतः । अनामयेति देवेश तव नाम स्मृतं तदा

Trong giai đoạn thứ tư, khi Phạm Thiên được biết đến là Parameṣṭhī, thì bấy giờ—hỡi Chúa tể chư thiên—danh hiệu của Ngài được tưởng niệm là “Anāmaya”, Đấng không vướng khổ bệnh.

Verse 42

पंचमोऽभूद्यदा ब्रह्मा सुरज्येष्ठ इति श्रुतः । कृत्तिवासेति ते नाम बभूव त्रिपुरांतक

Trong thời kỳ thứ năm, khi Phạm Thiên được nghe danh là Surajyeṣṭha, thì danh xưng của Ngài trở thành “Kṛttivāsa” — ôi Tripurāntaka, Đấng diệt ba thành.

Verse 43

षष्ठश्चाभूद्यदा ब्रह्मा हेमगर्भ इति स्मृतः । तदा भैरवनाथेति तव नाम प्रकीर्तितम्

Và trong thời kỳ thứ sáu, khi Phạm Thiên được tưởng niệm là Hemagarbha, thì danh xưng của Ngài được xưng tụng là “Bhairavanātha”, Chúa tể Bhairava.

Verse 44

अधुना वर्त्तते योऽसौ शतानंद इति श्रुतः । आदिसोमेन यश्चासौ वामनेत्रोद्भवेन ते

“Đấng hiện vẫn đang tồn tại nay được tôn xưng là Śatānanda; và chính Ngài là Ādi-Soma, vị Soma nguyên thủy, sinh ra từ con mắt trái của Ngài.”

Verse 45

प्रतिष्ठार्थं तु लिंगस्य आनीतश्चाष्टवार्षिकः । बालरूपी तदा तेन सोमनाथेति कीर्तितम्

“Để làm lễ an vị liṅga, người ta đưa đến một bé trai tám tuổi; trong hình hài trẻ thơ, chính cậu đã xưng tụng danh hiệu ‘Somnātha’.”

Verse 46

सहस्रद्वितयं चैव शतं चैव षडुत्तरम्

“Hai nghìn, và một trăm, lại thêm sáu nữa.”

Verse 47

सप्तमोऽहं महादेव आत्रेय इति विश्रुतः । प्राचेतसेन दक्षेण शप्तस्त्वां शरणं गतः । रक्ष मां देवदेवेश क्षयिणं पापरोगिणम्

Ôi Mahādeva, con là người thứ bảy trong số ấy, nổi danh là Ātreya. Bị Dakṣa, con của Pracetas, nguyền rủa, con đến nương tựa nơi Ngài. Xin che chở con, ô Chúa tể của chư thiên—kẻ đang hao mòn, mắc bệnh tội lỗi.

Verse 48

इति संस्तुवतस्तस्य चंद्रस्य करुणाकरः । तुतोष भगवान्रुद्रो वाक्यं चेदमुवाच ह

Khi Candra tán thán như vậy, Đức Rudra đầy lòng từ mẫn hoan hỷ, rồi phán những lời này.

Verse 49

परितुष्टोऽस्मि ते चंद्र वरं वरय सुव्रत । कि ते कामं करोम्यद्य ब्रूहि यत्स्यात्सुदुर्ल्लभम्

Hỡi Candra, Ta hoàn toàn hài lòng về ngươi. Hỡi người giữ lời nguyện thanh tịnh, hãy xin một ân phúc. Hôm nay ngươi muốn Ta thành tựu điều gì? Hãy nói ra, dù là điều khó được nhất.

Verse 50

मम नामानि गुह्यानि मम प्रियतराणि च । पठिष्यंति नरा ये तु दास्ये तेषां मनोगतम्

Những ai tụng đọc các danh hiệu bí mật của Ta—những danh hiệu Ta yêu quý nhất—Ta sẽ ban cho họ điều lòng họ ước nguyện.

Verse 51

अतीता ये चंद्रमसो भविष्यंति च येऽधुना । तेषां पूज्यमिदं लिंगं यावदन्योऽष्टवार्षिकः

Đối với các Candra đã qua, các Candra sẽ đến, và các Candra hiện hữu—liṅga này phải được họ tôn thờ, cho đến khi một hiện thân khác tám tuổi xuất hiện.

Verse 52

आः परं चतुर्वक्त्रो ब्रह्मा यो भविता यदा । प्राणनाथेति देवस्य तदा नाम भविष्यति

Và hơn nữa: khi Phạm Thiên bốn mặt hiện khởi, thì danh xưng của Thần ấy sẽ là “Prāṇanātha” (Chúa của sinh khí).

Verse 53

प्राणास्तु वायवः प्रोक्तास्तदाराधननाम तत् । प्राणनाथेति संप्रोक्तं मेऽधुना तद्भविष्यति

Prāṇa được nói là các luồng khí sinh mệnh; chính điều ấy trở thành danh xưng để thờ phụng. Được tuyên xưng là “Prāṇanātha” — từ nay đó sẽ là danh hiệu thờ kính của ta.

Verse 54

तस्मादग्नीशनामेति कालरुद्रेत्यनंतरम् । तारकेति ततो नाम भविष्यत्येव कीर्तितम्

Vì thế, danh Ngài sẽ được tán dương là Agnīśa; kế đó là Kālarudra; rồi về sau là Tāraka—trật tự danh hiệu tương lai được tuyên cáo như vậy.

Verse 55

मृत्युञ्जयेति देवस्य भविता तदनंतरम् । त्र्यंबकेशस्त्वितीशेति भुवनेशेत्यनन्तरम्

Sau đó, Thần linh sẽ được biết đến là Mṛtyuñjaya; rồi là Tryambakeśa; rồi là Itīśa; và tiếp theo là Bhuvaneśa.

Verse 56

भूतनाथेति घोरेति ब्रह्मेशेत्यथ नामकम् । भविष्यं पृथिवीशेति आदिनाथेत्यनंतरम्

Rồi danh Ngài sẽ là Bhūtanātha; rồi Ghore; rồi Brahmeśa. Về sau Ngài sẽ được gọi là Pṛthivīśa, và tiếp nữa là Ādinātha.

Verse 57

कल्पेश्वरेति देवस्य चंद्रनाथेत्यनन्तरम् । नाम देवस्य यद्भावि सांप्रतं ते प्रकाशितम्

Bấy giờ Thần linh ấy sẽ được gọi là Kalpeśvara, rồi sau đó là Candranātha. Những danh xưng của Thần Tôn sẽ xuất hiện về sau nay đã được mặc khải cho ngươi.

Verse 58

इत्येवमादि नामानि स्वसंख्यातानि षोडश । गतानि संभविष्यंति कालस्यानंतभावतः

Như thế, bắt đầu theo cách ấy, mười sáu danh hiệu—mỗi danh hiệu theo số lượng đã được an bài—đã qua và sẽ còn sinh khởi nữa, vì bản tính của Thời gian là vô tận.

Verse 59

एकैकं वर्तते नाम ब्रह्मणः प्रलयावधि । ततोन्यज्जायते नाम यथा नामानुरूपतः

Mỗi danh hiệu riêng lẻ tồn tại cho đến tận cùng một thời kỳ của Phạm Thiên, cho đến lúc đại hoại diệt; rồi một danh hiệu khác sinh khởi, đúng theo ý nghĩa và phẩm tính mà danh hiệu ấy hàm chứa.

Verse 60

अथ किं बहुनोक्तेन रहस्यं ते प्रकाशितम् । वत्स यत्कारणेनेह तपस्तप्तं त्वयाऽखिलम् । तन्मे निःशेषतो ब्रूहि दास्ये तुष्टोऽस्मि ते वरम्

Nói nhiều để làm gì nữa? Bí mật đã được tỏ bày cho ngươi. Này con yêu—hãy nói cho Ta trọn vẹn vì duyên cớ nào ngươi đã tu khổ hạnh viên mãn tại đây; Ta hài lòng và sẽ ban cho ngươi một ân huệ.

Verse 61

चन्द्र उवाच । अहं शप्तस्तु दक्षेण कस्मिंश्चित्कारणांतरे । यक्ष्मणा च क्षयं नीतस्तस्मात्त्वं त्रातुमर्हसि

Candra thưa: Vì một duyên cớ nào đó, con đã bị Dakṣa nguyền rủa; lại bị chứng lao (yakṣmā) làm cho hao mòn suy kiệt. Vì thế, xin Ngài cứu độ con.

Verse 62

शंभुरुवाच । अधुना भोः समं पश्य सर्वास्ता दक्षकन्यकाः । क्षयस्ते भविता पक्षं पक्षं वृद्धिर्भविष्यति

Śaṃbhu phán: Nay này, hỡi người, hãy nhìn các ái nữ của Dakṣa như nhau. Với ngươi sẽ có suy giảm trong một nửa tháng và tăng trưởng trong nửa tháng kế tiếp—cứ từng nửa tháng một.

Verse 63

पूर्वोचितां प्रभां सोम प्राप्स्यसे मत्प्रसादतः । प्राचेतसस्य दक्षस्य तपसा हतपाप्मनः

Hỡi Soma, nhờ ân huệ của Ta, ngươi sẽ lấy lại quang huy vốn thuộc về ngươi thuở trước. Điều ấy là do khổ hạnh (tapas) của Dakṣa, con của Prācetas, người đã thiêu sạch tội lỗi bằng tapas.

Verse 64

तस्यान्यथा वचः कर्तुं शक्यं नान्यैः सुरैरपि । ब्राह्मणाः कुपिता हन्युर्भस्मीकुर्युः स्वतेजसा

Ngay cả các chư thiên khác cũng không thể làm cho lời của ngài trở thành điều khác. Nếu các Brāhmaṇa nổi giận, họ có thể đánh phạt và thiêu thành tro bụi bằng chính tejas—oai quang linh lực của mình.

Verse 65

देवान्कुर्युरदेवांश्च नाशयेयुरिदं जगत् । ब्राह्मणाश्चैव देवाश्च तेज एकं द्विधा कृतम्

Họ có thể biến chư thiên thành phi-thần, và thậm chí có thể hủy diệt thế gian này. Brāhmaṇa và chư thiên quả thật cùng chung một tejas, chỉ là phân thành hai dạng.

Verse 66

प्रत्यक्षं ब्राह्मणा देवाः परोक्षं दिवि देवताः । न विना ब्राह्मणा देवैर्न देवा ब्राह्मणैर्विना

Brāhmaṇa là những vị thần hữu hình (trên trần thế); các thần linh ở cõi trời là những vị thần vô hình. Chư thiên không trọn vẹn nếu thiếu Brāhmaṇa, và Brāhmaṇa cũng không trọn vẹn nếu thiếu chư thiên.

Verse 67

एकत्र मन्त्रा स्तिष्ठन्ति तेज एकत्र तिष्ठति । ब्राह्मणा देवता लोके ब्राह्मणा दिवि देवताः । त्रैलोक्ये ब्राह्मणाः श्रेष्ठा ब्राह्मणा एव कारणम्

Ở một nơi, các thần chú an trụ; ở một nơi, tejas—oai quang—an trụ. Trong đời này, Bà-la-môn là chư thiên; trên cõi trời, Bà-la-môn cũng là chư thiên. Trong ba cõi, Bà-la-môn là bậc tối thượng—chỉ Bà-la-môn là nhân duyên quyết định của trật tự thiêng liêng.

Verse 68

पितुर्नियुक्ताः पितरो भवंति क्रियासु दैवीषु भवंति देवाः । द्विजोत्तमा हस्तनिषक्ततोयास्तेनैव देहेन भवंति देवाः

Khi được người cha chỉ định—do bổn phận hiếu đạo và nghi lễ—các Pitṛ (Tổ linh) hiện thành bậc thọ nhận. Trong các nghi lễ thiêng liêng, chư thiên trở nên hiện diện. Bậc tối thượng trong hàng nhị sinh, tay nâng nước cúng dường, chính với thân ấy mà trong nghi lễ như hóa thành chư thiên.

Verse 69

षट्क र्मतत्त्वाभिरतेषु नित्यं विप्रेषु वेदार्थकुतूहलेषु । न तेषु भक्त्या प्रविशंति घोरं महाभयं प्रेतभवं कदाचित्

Ai với lòng tin kính phụng sự các Bà-la-môn—những vị luôn an trú trong nguyên lý của sáu bổn phận và khát cầu nghĩa lý Veda—thì người ấy chẳng bao giờ rơi vào nỗi kinh hoàng ghê gớm ấy: đại sợ hãi của việc trở thành preta, linh hồn vất vưởng.

Verse 70

यद्ब्राह्मणाः स्तुत्यतमा वदन्ति तद्देवता कर्मभिराचरंति । तुष्टेषु तुष्टाः सततं भवन्ति प्रत्यक्षदेवेषु परोक्षदेवाः

Điều gì các Bà-la-môn đáng tán dương bậc nhất tuyên nói, chư thiên liền thực hiện bằng hành nghiệp của mình. Khi các vị thần hiển hiện—chính là Bà-la-môn—được hoan hỷ, thì các vị thần vô hình cũng luôn hoan hỷ.

Verse 71

यथा रुद्रा यथा देवा मरुतो वसवोऽश्विनौ । ब्रह्मा च सोमसूर्यौ च तथा लोके द्विजोत्तमाः

Như có các Rudra, các Deva, các Marut, các Vasu và đôi Aśvin—thì cũng vậy, trong đời này có những bậc nhị sinh tối thượng, đáng tôn nghiêm sánh với các đoàn thể chư thiên ấy.

Verse 72

देवाधीनाः प्रजाः सर्वा यज्ञाधीनाश्च देवताः । ते यज्ञा ब्राह्मणाधीनास्तस्माद्देवा द्विजोत्तमाः

Muôn loài nương tựa chư thiên, và chư thiên nương tựa tế lễ. Các tế lễ ấy lại nương nơi Bà-la-môn; vì thế Bà-la-môn—những ‘deva’ chân thật trên cõi đời—là bậc tối thượng trong hàng nhị sinh.

Verse 73

ब्राह्मणानर्चयेन्नित्यं ब्राह्मणांस्तर्पयेत्सदा । ब्राह्मणास्तारका लोके ब्राह्मणात्स्वर्गमश्नुते

Hằng ngày nên lễ bái các Bà-la-môn, và luôn làm cho các Bà-la-môn được mãn nguyện bằng sự tôn kính và cúng dường. Bà-la-môn là những vì sao dẫn đường trong đời; nhờ Bà-la-môn mà người ta đạt đến cõi trời.

Verse 75

शक्यं हि कवचं भेत्तुं नाराचेन शरेण वा । अपि वज्र सहस्रेण ब्राह्मणाशीः सुदुर्भिदा

Áo giáp quả có thể bị xuyên thủng—bởi mũi tên thép hay bởi tên nhọn; nhưng lời chúc phúc của Bà-la-môn thì cực khó phá vỡ, dẫu có đến ngàn tia sét (vajra).

Verse 76

हुतेन शाम्यते पापं हुतमन्नेन शाम्यति । अन्नं हिरण्यदानेन हिरण्यं ब्राह्मणाशिषा

Tội lỗi được lắng dịu nhờ lễ hiến vào lửa thiêng; và vật thực đã hiến cũng trở nên cát tường. Thức ăn được thánh hóa bởi sự bố thí vàng, còn vàng tự thân được thánh hóa bởi lời chúc phúc của Bà-la-môn.

Verse 77

य इच्छेन्नरकं गंतुं सपुत्रपशुबांधव । देवेष्वधिकृतं कुर्याद्ब्राह्मणेषु च गोषु च

Ai muốn đi vào địa ngục—cùng với con cái, gia súc và thân quyến—hãy phạm điều ác đối với chư thiên, đối với Bà-la-môn và đối với bò.

Verse 78

ब्राह्मणान्द्वेष्टि यो मोहाद्देवान्गाश्च मखान्यदि । नैव तस्य परो लोको नाऽयं लोको दुरात्मनः

Kẻ vì mê muội mà căm ghét các Bà-la-môn, lại khinh chê chư thiên, bò thiêng và các lễ tế, thì chẳng có đời sau, cũng chẳng có ngay đời này; người ấy thật là kẻ ác.

Verse 79

अभेद्यमच्छेद्यमनादिमक्षयं विधिं पुराणं परिपालयन्ति । महामतिस्तानभिपूज्य वै द्विजान्भवेदजेयो दिवि देवराडिव

Họ gìn giữ pháp chế cổ xưa—không thể phá, không thể chém, vô thủy và bất hoại. Người trí, khi đã cung kính tôn thờ các bậc Nhị sinh đúng phép, sẽ trở nên bất khả chiến bại trên cõi trời, như Đế Thích, vua của chư thiên.

Verse 80

अग्रं धर्मस्य राजानो मूलं धर्मस्य ब्राह्मणाः । तस्मान्मूलं न हिंसीत मूले ह्यग्रं प्रतिष्ठितम्

Các vua là phần hiển lộ đứng đầu của dharma, nhưng các Bà-la-môn là gốc rễ của dharma. Vì thế chớ làm hại gốc; bởi trên gốc ấy, phần đứng đầu mới được an lập.

Verse 81

फलं धर्मस्य राजानः पुष्पं धर्मस्य ब्राह्मणाः । तस्मात्पुष्पं न हिंसीत पुष्पात्संजायते फलम्

Các vua là quả của dharma; các Bà-la-môn là hoa của dharma. Vì thế chớ làm hại hoa, bởi từ hoa mới sinh ra quả.

Verse 82

राजा वृक्षो ब्राह्मणास्तस्य मूलं पौराः पर्णं मन्त्रिणस्तस्य शाखाः । तस्माद्राज्ञा ब्राह्मणा रक्षणीया मूले गुप्ते नास्ति वृक्षस्य नाशः

Vua là cây; các Bà-la-môn là rễ của cây ấy; dân chúng là lá; các đại thần là cành. Vì thế nhà vua phải bảo hộ các Bà-la-môn; khi rễ được gìn giữ, cây không bị diệt vong.

Verse 83

आसन्नो हि दहत्यग्निर्दूराद्दहति ब्राह्मणः । प्ररोहत्यग्निना दग्धं ब्रह्मदग्धं न रोहति

Lửa chỉ thiêu đốt khi ở gần; nhưng uy lực thiêng của Bà-la-môn có thể thiêu đốt cả từ xa. Vật bị lửa đốt còn có thể nảy mầm lại; nhưng vật bị Brahman (thánh lực) thiêu đốt thì không bao giờ mọc lại.

Verse 84

ब्राह्मणानां च शापेन सर्वभक्षो हुताशनः । समुद्रश्चाप्यपेयस्तु विफलश्च पुरंदरः

Bởi lời nguyền của các Bà-la-môn, ngay cả Thần Lửa cũng trở thành kẻ nuốt chửng không phân biệt; biển cả trở nên không thể uống; và cả Purandara (Indra) cũng hóa bất lực, mọi nỗ lực đều vô hiệu.

Verse 85

त्वं चन्द्र राजयक्ष्मी च पृथिव्यामूषराणि च । सूर्याचन्द्रमसोः पातः पुनरुद्धरणं तयोः

Ngươi là Mặt Trăng, là phúc lộc vương quyền, và cả những dải đất cằn cỗi trên trần gian. Ngươi là sự suy vong của Mặt Trời và Mặt Trăng—và cũng chính là sự phục hồi của đôi bên.

Verse 86

वनस्पतीनां निर्यासो दानवानां पराजयः । नागानां च वशीकारः क्षत्रस्योत्सादनं तथा । देवोत्पत्ति विपर्यासो लोकानां च विपर्ययः

Từ đó phát sinh nhựa và dịch tiết của cây cối; sự bại trận của các Dānava; sự khuất phục của Nāga; cũng vậy, sự lật đổ quyền lực kṣatriya ngạo mạn; sự đảo nghịch ngay cả nơi sự sinh khởi của chư thiên—và sự chấn động, biến loạn giữa các thế giới.

Verse 87

एवमादीनि तेजांसि ब्राह्मणानां महात्मनाम् । तस्माद्विप्रेषु नृपतिः प्रणमेन्नित्यमेव च

Những quyền năng như thế, và còn nhiều điều khác nữa, thuộc về các Bà-la-môn đại tâm. Vì vậy, bậc quân vương phải luôn luôn cúi đầu đảnh lễ các Bà-la-môn.

Verse 88

परा मप्यापदं प्राप्तो ब्राह्मणान्न प्रकोपयेत् । ते ह्येनं कुपिता हन्युः सद्यः सबलवाहनम्

Dẫu rơi vào tai ương tột cùng, cũng chớ khiêu khích các Bà-la-môn; vì nếu họ nổi giận, họ có thể diệt người ấy ngay tức khắc—cùng với quân đội và mọi chiến mã, xe cộ.

Verse 89

प्रणीतश्चाप्रणीतश्च यथाग्निर्दैवतं महत् । एवं विद्वानविद्वान्वा ब्राह्मणो दैवतं महत्

Như lửa là một thần linh vĩ đại, dù được nhóm lên theo nghi lễ hay không, cũng vậy: một Bà-la-môn—dù học rộng hay chưa học—vẫn là một thần linh vĩ đại.

Verse 90

श्मशानेष्वपि तेजस्वी पावको नैव दुष्यति । हूयमानश्च यज्ञेषु भूय एवाभिवर्द्धते

Ngay cả nơi bãi hỏa táng, ngọn Lửa rực sáng cũng chẳng bị ô uế; và khi các lễ vật được rưới vào trong tế lễ, Lửa ấy lại càng tăng trưởng hơn nữa.

Verse 91

एवं यद्यप्य निष्टेषु वर्त्तते सर्वकर्मसु । सर्वेषां ब्राह्मणः पूज्यो दैवतं परमं महत्

Vì thế, dẫu người ấy có lui tới giữa những việc bất chính trong mọi loại công việc, đối với hết thảy mọi người, Bà-la-môn vẫn đáng được tôn kính phụng thờ—như thần linh tối thượng, vĩ đại.

Verse 92

क्षत्रस्यातिप्रवृद्धस्य ब्राह्मणानां प्रभावतः । ब्राह्मं हि परमं पूज्यं क्षत्रं हि ब्रह्मसंभवम्

Dẫu quyền lực vương giả (kṣatra) có phình lớn quá mức, cũng là nhờ uy lực của các Bà-la-môn. Vì nguyên lý Bà-la-môn (brahman) đáng được tôn kính tối thượng, và kṣatra tự chính brahman mà sinh khởi.

Verse 93

अद्भ्योऽग्निर्ब्रह्मतः क्षत्रमश्मनो लोहमुत्थितम् । तेषां सर्वत्रगं तेजः स्वासु योनिषु शाम्यति

Từ nước sinh ra lửa; từ Brahman sinh ra kṣatra; từ đá sinh ra sắt. Nhưng uy quang có thể lan khắp mọi nơi ấy, khi trở về chính nguồn gốc của mình thì lặng yên, an tịnh.

Verse 94

यान्समाश्रित्य तिष्ठन्ति देवलोकाश्च सर्वदा । ब्रह्मैव वचनं येषां को हिंस्यात्ताञ्जिजीविषुः

Những bậc mà ngay cả các cõi trời luôn nương tựa—lời nói của họ chính là Brahman—ai còn mong sống mà dám làm hại các bậc ấy?

Verse 95

म्रियमाणोऽप्याददीत न राजा ब्राह्मणात्करम् । न च क्षुधा ऽस्य संसीदेद्ब्राह्मणो विषये वसन्

Dẫu đang hấp hối, vua cũng không nên thu thuế từ một Brāhmaṇa. Và một Brāhmaṇa sống trong lãnh thổ của vua không bao giờ nên bị để cho kiệt quệ vì đói khát.

Verse 96

यस्य राज्ञश्च विषये ब्राह्मणः सीदति क्षुधा । तस्य तच्छतधा राष्ट्रमचिरादेव सीदति

Trong cõi nước của vị vua nào mà một Brāhmaṇa khốn khổ vì đói, thì vương quốc của vị vua ấy chẳng bao lâu sẽ suy sụp gấp trăm lần.

Verse 97

यद्राजा कुरुते पापं प्रमादाद्यच्च विभ्रमात् । वसन्तो ब्राह्मणा राष्ट्रे श्रोत्रियाः शमयन्ति तत्

Bất cứ tội lỗi nào nhà vua gây ra do lơ đễnh hay mê lầm, các Brāhmaṇa học giả—những bậc śrotriya tinh thông thánh điển—cư trú trong vương quốc sẽ làm cho tội ấy lắng dịu và tiêu trừ.

Verse 98

पूर्वरात्रांतरात्रेषु द्विजैर्यस्य विधीयते । स राजा सह राष्ट्रेण वर्धते ब्रह्मतेजसा

Vị vua mà các bậc nhị sinh (dvija) cử hành nghi lễ trong canh đầu và canh giữa của đêm—vị ấy hưng thịnh cùng vương quốc, nhờ quang huy của uy lực Phạm (Brahman).

Verse 99

ब्राह्मणान्पूजयेन्नित्यं प्रातरुत्थाय भूमिपः । ब्राह्मणानां प्रसादेन दीव्यन्ति दिवि देवताः

Mỗi sáng sớm thức dậy, nhà vua nên luôn kính lễ và tôn vinh các Bà-la-môn; nhờ ân phúc và sự hoan hỷ của Bà-la-môn, ngay cả chư thiên trên cõi trời cũng hân hoan.

Verse 100

अथ किं बहुनोक्तेन ब्राह्मणा मामकी तनुः । ये केचित्सागरांतायां पृथिव्यां कीर्तिता द्विजाः । तदूपं देवदेवस्य शिवस्य परमात्मनः

Nói nhiều để làm gì nữa? Các Bà-la-môn chính là thân thể của Ta. Bất cứ bậc nhị sinh nào được tôn xưng khắp cõi đất này, nơi biển cả bao quanh—đều chính là hình tướng của Śiva, Thần của các thần, Đấng Tối Thượng Ngã.

Verse 101

एतान्द्विषंति ये मूढा ब्राह्मणान्संशितव्रतान् । ते मां द्विषंति वै नूनं पूजनात्पूजयन्ति माम्

Những kẻ mê muội ghét bỏ các Bà-la-môn này, những người giữ giới nguyện kiên cố—thật sự là ghét bỏ chính Ta. Còn ai tôn kính họ, thì ngay trong sự tôn kính ấy, người ấy thờ phụng Ta.

Verse 102

न प्रद्वेषस्ततः कार्यो ब्राह्मणेषु विजानता । प्रद्वेषेणाशु नश्यन्ति ब्रह्मशापहता नराः

Vì thế, người hiểu đạo không nên nuôi lòng oán ghét đối với các Bà-la-môn; bởi sự oán ghét, con người mau chóng diệt vong, bị đánh gục bởi lời nguyền phát sinh từ uy lực Phạm.

Verse 103

इत्येवं कथितश्चन्द्र ब्राह्मणानां गुणार्णवः । कुरुष्वानन्तरं कार्य्यं यद्ब्रवीम्यहमेव ते

Như vậy, hỡi Candra, biển cả công đức của các Bà-la-môn đã được thuật bày. Nay hãy làm việc kế tiếp, đúng như chính Ta sẽ dạy ngươi.

Verse 104

शापस्यानुग्रहो दत्तो मया तव निशाकर । न चान्यथा वचः कर्त्तुं शक्यं तेषां द्रिजन्मनाम्

Hỡi Niśākara, Ta đã ban cho ngươi sự giải thoát khỏi lời nguyền. Nhưng lời của bậc “nhị sinh” (Dvija) thì không thể khiến nó trở thành khác đi được.

Verse 106

क्षयस्ते भविता पक्षं पक्षं वृद्धिर्भविष्यति । अथान्यद्वचनं चन्द्र शृणु कार्यं यथा त्वया

Ngươi sẽ khuyết dần trong nửa tháng, rồi lại tròn dần trong nửa tháng. Và nay, hỡi Candra, hãy nghe thêm một mệnh lệnh khác—điều ngươi phải thực hiện.

Verse 107

इदं यत्सागरोपांते तिष्ठते लिंगमुत्तमम् । धरामध्यगतं तच्च देवानां दृष्टिगोचरम्

Liṅga tối thượng này đứng nơi bờ biển—dẫu được đặt trong lòng đất—vẫn ở trong tầm thấy biết của chư thiên.

Verse 108

कुक्कुटांडसमप्रख्यं सर्पमेखलमंडितम् । ममाद्यं परमं तेजो न चान्यो वेद कश्चन

Nó rực sáng như trứng gà và được trang nghiêm bằng đai rắn. Đây là hào quang nguyên thủy, tối thượng của Ta—không ai khác thật sự biết được.

Verse 109

इतः सागरमध्ये तु धनुषां च शतत्रये । तिष्ठते तत्र लिंगं तु सुगुप्तं लक्षणान्वितम्

Từ đây, giữa lòng đại dương—cách ba trăm tầm cung—có một Liṅga đứng đó, được che giấu kín đáo nhưng vẫn mang những dấu hiệu đặc thù.

Verse 110

आदिकल्पे महर्षीणां शापेन पतितं मम । लिंगं सागरमध्ये तु तत्त्वं शीघ्रं समानय

Thuở sơ kiếp, do lời nguyền của các đại Ṛṣi, Liṅga của Ta đã rơi vào giữa biển cả. Hãy mau đem chân lý thiêng liêng ấy trở ra.

Verse 111

स्पर्शाख्यं यत्र मे लिंगं तत्र स्थाने निवेशय । निवेश्य तु प्रयत्नेन सहितो विश्वकर्मणा

Hãy an vị Liṅga của Ta tại nơi gọi là ‘Sparśa’. Sau khi an vị với sự nỗ lực chu đáo—cùng với Viśvakarman—

Verse 112

ततो ब्रह्माणमाहूय समेतं तु मुनीश्वरैः । प्रतिष्ठां कारय विभो इष्ट्वा तत्र महामखैः

Rồi hãy thỉnh Brahmā, cùng các bậc hiền triết tôn quý. Hỡi đấng hùng lực, sau khi cúng tế nơi ấy bằng những đại tế lễ, hãy cho cử hành lễ an vị (pratiṣṭhā).

Verse 113

एवमुक्त्वा स भगवांस्तत्रैवांतरधीयत । ततः प्रभां पुनर्लेभे रात्रिनाथो वरानने

Nói xong như vậy, Đấng Thế Tôn liền ẩn mất ngay tại đó. Bấy giờ, Chúa tể của đêm—vầng Trăng—lại phục hồi ánh quang huy, hỡi người có dung nhan mỹ lệ.

Verse 114

ततः प्रभृति तत्क्षेत्रं प्रभासमिति विश्रुतम् । निष्प्रभस्य प्रभा दत्ता प्रभासं तेन चोच्यते

Từ đó trở đi, miền đất thiêng ấy được biết đến với danh xưng “Prabhāsa”. Vì ánh quang minh đã được ban cho kẻ từng mất ánh sáng, nên nơi ấy được gọi là Prabhāsa.

Verse 115

दक्षस्य तु वृथा शापो न कृतस्तेन लांछनम् । सोमः प्रभासते लोकान्वरं प्राप्य महेश्वरात् । व्यक्तीभूतः स देवेशः सोमस्यैव महात्मनः

Vì thế, lời nguyền của Dakṣa không trở thành vô ích, cũng chẳng chỉ là một vết nhơ. Nhờ được Maheśvara ban ân, Soma chiếu sáng khắp các thế giới. Và chính Đấng Chúa tể của chư thiên đã hiển lộ vì Soma, bậc đại tâm ấy.

Verse 1085

शापानुग्रहदैः सर्वै देवैरपि सवासवैः । तस्माच्चन्द्र त्वया शोको नैव कार्यो विजानता

Ngay cả chư thiên—cùng với Indra—đều là những đấng ban cả lời nguyền lẫn ân phúc. Vì vậy, hỡi Candra, đã biết chân lý ấy thì chớ buồn đau chút nào.