Adhyaya 30

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । अग्नितीर्थं ततो गच्छेत्पावनं परमं नृणाम् । तत्र वह्निः पुरा नष्टो लब्धश्च त्रिदशैरपि

Pulastya nói: Rồi người ta nên đến Agni-tīrtha, nơi tẩy uế tối thượng của loài người. Tại đó, thuở xưa, Thần Lửa (Vahni) đã bị thất lạc—và cũng chính tại đó Ngài được tìm thấy lại, ngay cả bởi chư thiên.

Verse 2

ययातिरुवाच । किमर्थं भगवन्वह्निः पुरा नष्टो द्विजोत्तम । कथं तत्रैव लब्धस्तु कौतुकं मे महामुने

Yayāti thưa: Vì cớ gì, bạch đấng tôn kính, thuở xưa Thần Lửa (Vahni) lại bị thất lạc, hỡi bậc tối thượng trong hàng lưỡng sinh? Và Ngài đã được tìm thấy lại ngay tại đó bằng cách nào? Đại hiền triết, lòng hiếu kỳ này đã khởi lên trong con.

Verse 3

पुलस्त्य उवाच । पुरा वृष्टिनिरोधोऽभूद्यावद्द्वादशवत्सरान् । संशयं परमं प्राप्तः सर्वो लोकः क्षुधार्दितः

Pulastya đáp: Thuở xưa, mưa bị ngưng suốt mười hai năm. Bị đói khát giày vò, toàn thể thế gian rơi vào nỗi hoang mang tột độ và hiểm nguy.

Verse 4

प्रायो मृतो मृतप्रायः शेषोऽभूद्धरणीतले । नष्टा अरण्यजा ग्राम्याः पशवः पक्षिणो मृगाः

Hầu như tất cả đều đã chết; những kẻ còn lại trên mặt đất cũng như đã chết. Muôn loài nơi rừng và nơi làng—gia súc, chim chóc và thú hoang—đều diệt vong.

Verse 5

एवं कृच्छ्रमनुप्राप्ते मर्त्यलोके नराधिपः । विश्वामित्रो मुनिवरः संदेहं परमं गतः

Khi tai ương khắc nghiệt ấy giáng xuống cõi người, ô bậc quân vương, đại thánh hiền Viśvāmitra rơi vào nỗi hoài nghi và khổ não sâu thẳm.

Verse 6

अन्नौषधिरसाभावादस्थिशेषो व्यजायत । अन्यस्मिन्दिवसे प्राप्तः क्षुत्क्षामः पर्यटन्दिशः

Vì thiếu lương thực, thảo dược và tinh chất nuôi dưỡng, ngài chỉ còn như bộ xương. Rồi một ngày khác, kiệt quệ vì đói, ngài lang thang khắp các phương.

Verse 7

चंडालनिलयं प्राप्तः क्षुत्तृषापीडितो भृशम् । तत्रापश्यन्मृतं श्वानं शुष्कं पार्थिवसत्तम

Bị đói khát giày vò dữ dội, ngài đến nơi ở của một caṇḍāla. Tại đó, ngài thấy một con chó đã chết, khô quắt—hỡi bậc minh quân tối thượng.

Verse 8

तमादाय गृहं प्राप्तः प्रक्षाल्य सलिलेन तु । क्षुत्क्षामः पाचयामास ततस्तं पावकेऽजुहोत्

Mang nó về nhà, ngài rửa bằng nước; rồi trong cơn đói lả, ngài nấu chín—sau đó dâng (thịt ấy) vào lửa tế.

Verse 9

अभक्ष्यभक्षणं ज्ञात्वा हव्यवाहस्ततो नृप । शक्रस्योपरि मन्युं स्वं चक्रेऽतीव महीपते

Biết rằng điều cấm kỵ đã bị ăn dùng, Agni—đấng mang lễ vật—liền nổi giận dữ dội đối với Śakra, ô bậc quân vương, chúa tể sơn hà.

Verse 10

नष्टौषधिरसे लोके युक्तमेतद्धि सांप्रतम् । यादृगाप्तं हविस्तादृगग्निभक्षो विशिष्यते

Nay, trong thế gian mà tinh túy của dược thảo chữa lành đã tiêu mất, điều này quả thật hợp lẽ: lễ vật havis được thọ nhận thế nào, thì vật mà Agni (Thần Lửa) thọ thực cũng trở nên tương xứng và đặc biệt như thế.

Verse 11

नाभक्ष्यं भक्षयिष्यामि त्यजिष्ये क्षितिमंडलम् । येन शक्रादयो देवा यांति कष्टतरां दशाम्

Ta sẽ không ăn điều không được ăn; ta sẽ rời bỏ vòng tròn của cõi đất—bởi vậy mà Śakra cùng các chư thiên khác sẽ rơi vào cảnh ngặt nghèo hơn nữa.

Verse 12

एवं संचिंत्य मनसा सकोपो हव्यवाहनः । प्रणष्टः सकलं हित्वा मर्त्यलोकं चराचरम्

Nghĩ như thế trong lòng, Havyavāhana (Agni), đầy phẫn nộ, liền biến mất—bỏ lại toàn cõi nhân gian với hết thảy loài động và loài bất động.

Verse 13

प्रणष्टे सहसा वह्नावग्निष्टोमादिकाः क्रियाः । प्रणष्टास्तु जनाः सर्वे विशेषात्संशयं गताः

Khi Lửa bỗng nhiên biến mất, các nghi lễ như Agniṣṭoma và những lễ khác đều ngưng dứt; và mọi người, nhất là, rơi vào nỗi hoang mang nghi hoặc sâu xa.

Verse 14

ततो देवगणाः सर्वे संदेहं परमं गताः । यज्ञभागविहीनत्वान्मंत्रं चक्रुस्ततो मिथः

Bấy giờ toàn thể chư thiên đều rơi vào mối nghi ngờ tột bậc; vì bị thiếu phần thụ hưởng trong tế lễ, họ liền cùng nhau bàn bạc, trao đổi kế sách.

Verse 15

त्यक्तस्तु वह्निना मर्त्यस्ततो नाशं गता नराः । शेषनाशाद्वयं सर्वे विनंक्ष्यामो न संशयः

Bị Thần Lửa (Agni) bỏ rơi, loài người liền rơi vào diệt vong. Khi phần còn lại cũng bị hủy diệt, thì tất cả chúng ta cũng sẽ tiêu vong; điều ấy không còn nghi ngờ.

Verse 16

तस्मादन्वेष्यतां वह्निर्यत्र तिष्ठति सांप्रतम् । यथा चरति मर्त्ये च तथा नीतिर्विधीयताम्

Vì thế, hãy đi tìm Thần Lửa—xem nay Ngài đang ngự ở đâu. Và tùy theo cách Ngài đang hành xử trong cõi người, hãy định ra phương lược thích hợp.

Verse 17

पुलस्त्य उवाच । एवं ते निश्चयं कृत्वा सर्वे देवाः सवासवाः । अन्वैषयंस्तथाग्निं ते समंतात्क्षितिमंडले

Pulastya nói: Sau khi đã quyết định như vậy, tất cả chư thiên—cùng với Indra—bèn bắt đầu tìm kiếm Agni khắp nơi, trên toàn vòng cõi địa cầu.

Verse 18

ततस्ते पुरतो दृष्ट्वा शुकं श्रांता दिवौकसः । पप्रच्छुः श्रद्धया वह्निर्यदि दृष्टः प्रकथ्यताम्

Bấy giờ, các vị ở cõi trời đã mỏi mệt, thấy Śuka ở trước mặt, liền cung kính hỏi: “Nếu ngài đã thấy Agni, xin hãy nói cho chúng tôi biết.”

Verse 19

शुक उवाच । योऽयं वंशो महानग्रे प्रदग्धो वह्निसंगतः । प्रणष्टो हव्यवाहोत्र मया दृष्टो महाद्युतिः

Śuka nói: “Cây tre lớn kia, thuở trước đã bị thiêu cháy khi chạm vào lửa—chính tại đó, ta đã thấy Havyavāha (Agni) tưởng như đã biến mất, rực sáng với đại quang huy.”

Verse 20

शुकेनावेदितो वह्निः शप्त्वा तं मन्युना वृतः । गद्गदा भावि ते वाणी प्रोक्त्वेदं प्रस्थितो द्रुतम्

Khi Śuka chỉ ra Vahni (Agni), Agni bị cơn phẫn nộ bao trùm liền nguyền rủa: “Lời nói của ngươi sẽ trở nên lắp bắp.” Nói xong, Ngài vội vã rời đi.

Verse 21

प्रविवेश शमीगर्भमश्वत्थं तरुसत्तमम् । तत्रस्थो द्विपराज्ञा स कथितो विबुधान्प्रति

Ngài đi vào trong lòng cây Śamī—vào cây Aśvattha, bậc tối thượng giữa các loài cây. Khi Ngài còn ở đó, vua voi đã tâu báo việc ấy lên chư thiên.

Verse 22

स तं प्रोवाच ते जिह्वा विपरीता भविष्यति । ततो जलाशयं गत्वा पर्वतेऽर्बुदसंज्ञके

Ngài nói với người ấy: “Lưỡi của ngươi sẽ bị vặn lệch.” Rồi người ấy đi đến một hồ nước trên ngọn núi mang tên Arbuda.

Verse 23

प्रविष्टो भगवान्वह्निर्यथा देवैर्न लक्ष्यते । तत्रोत्थेन दर्दुरेण तेषां प्रोक्तो हुताशनः

Đấng Vahni chí tôn đã ẩn nhập sao cho chư thiên không thể nhận ra. Nhưng tại đó, một con ếch trồi lên đã tiết lộ Hỏa Thần (Hutāśana) cho họ.

Verse 24

अत्राऽसौ तिष्ठते वह्निर्निर्झरे पर्वतस्य च । दग्धाश्च जलजाः सर्वे सुतप्तेनैव वारिणा

“Chính tại đây Agni đang ở—trong dòng thác của núi; và mọi loài sinh từ nước đều bị thiêu đốt bởi chính nước ấy, vì đã bị nung nóng dữ dội.”

Verse 25

कृच्छ्रादहं विनिष्क्रांतस्तस्मान्मृत्युमुखात्सुराः । तच्छ्रुत्वा यत्नमास्थाय प्रविष्टो हव्यवाहनः

Với muôn phần gian khó, ta mới thoát khỏi miệng tử thần ấy, hỡi chư thiên. Nghe vậy, Havyavāhana (Agni) gắng sức tinh cần rồi bước vào nơi đó.

Verse 26

भविष्यसि विजिह्वस्त्वं शप्त्वा तं दर्दुरं नृपः

“Ngươi sẽ trở thành kẻ không lưỡi (hoặc lưỡi biến dạng)!”—nhà vua (Agni) đã nguyền rủa con ếch ấy như vậy.

Verse 27

ततो देवगणाः सर्वे निष्क्रांताः सलिलाश्रयात् । संवेष्ट्य तुष्टुवुः सर्वे स्तवैर्वेदोद्भवैर्नृप

Bấy giờ toàn thể chư thiên đều bước ra khỏi nơi nương náu dưới nước; vây quanh Ngài bốn phía, họ tán dương, hỡi Đại vương, bằng những thánh ca phát sinh từ Veda.

Verse 28

देवा ऊचुः । त्वमग्ने सर्वभूतानामंतश्चरसि पावक । त्वया हीनं जगत्सर्वं नाशं यास्यति सत्वरम्

Chư thiên thưa rằng: “Ôi Agni, ô Đấng Tẩy Tịnh, Ngài vận hành trong tâm can của mọi loài. Nếu thiếu Ngài, toàn thể thế gian này sẽ mau chóng đi đến hoại diệt.”

Verse 29

त्वं मुखं सर्वदेवानां त्वयि लोकाः प्रतिष्ठिताः । भूलोके च त्वया त्यक्ते वयं सर्वे सवासवाः । विनाशमेव यास्यामस्तस्मात्त्वं त्रातुमर्हसि

“Ngài là ‘miệng’ của hết thảy chư thiên; các cõi thế gian nương tựa nơi Ngài. Nếu Ngài rời bỏ cõi trần, tất cả chúng tôi—cùng với Indra—chỉ còn gặp diệt vong. Vậy xin Ngài che chở chúng tôi.”

Verse 30

त्वं ब्रह्मा त्वं महादेवस्त्वं विष्णुस्त्वं दिवाकरः । त्वं चंद्रस्त्वं च धनदो मरुत्त्वं च सुरेश्वरः

Ngài là Phạm Thiên; Ngài là Đại Thần (Mahādeva); Ngài là Tỳ-thấp-nô (Viṣṇu); Ngài là Thái Dương. Ngài là Nguyệt Thần; Ngài là Câu-bệ-la (Kubera), đấng ban tài lộc; Ngài là Marut; và Ngài là Chúa tể chư thiên.

Verse 31

इंद्राद्या विबुधाः सर्वे त्वदायत्ता हुताशन । किमर्थं भगवन्मर्त्त्यं त्यक्त्वा त्वमत्र संस्थितः । किमर्थं भगवन्नस्माननागांस्त्यक्तुमिच्छसि

Ôi Hutāśana, hết thảy chư thiên bắt đầu từ Indra đều nương tựa nơi Ngài. Vì cớ gì, bậc Thế Tôn, Ngài bỏ cõi người phàm mà an trụ tại đây? Vì cớ gì, bậc Thế Tôn, Ngài muốn lìa bỏ chúng con là những kẻ vô tội?

Verse 32

पुलस्त्य उवाच । वेष्टितो भगवान्वह्निर्देवैः स्तुतिपरायणैः । तस्यैव निर्झरस्याथ तटस्थो वाक्यमब्रवीत्

Pulastya nói: Được chư thiên chuyên tâm tán tụng vây quanh, Thần Lửa chí tôn đứng trên bờ của chính thác nước linh thiêng ấy, rồi cất lời như sau.

Verse 33

वह्निरुवाच । अभक्ष्यभक्षणे शक्रो मामिच्छति नियोजितुम् । तेनैव न करोत्येष वृष्टिं मर्त्त्ये सुरेश्वरः

Agni nói: “Śakra muốn sai khiến ta tiêu thụ những điều không nên tiêu thụ. Chính vì thế, vị Chúa tể chư thiên ấy đã ngăn mưa khỏi cõi người.”

Verse 34

अतोऽहं भूतलं त्यक्त्वा प्रविष्टो निर्झरे त्विह । प्रणष्टान्नरसे लोके न चाहं स्थातुमुत्सहे

Vì thế ta đã rời mặt đất mà đi vào thác nước này. Trong một thế gian nơi tinh túy của nhân tính và chánh hạnh đã tiêu vong, ta không còn lòng dạ để ở lại.

Verse 35

शक्र उवाच । शृणु यस्मान्मया रोधः कृतो वृष्टेर्हुताशन । देवापिर्नाम धर्मज्ञः क्षत्रियाणां यशस्करः

Śakra (Indra) nói: “Hãy lắng nghe, hỡi Hutāśana (Agni), lý do ta ngăn trở mưa. Có một người tên Devāpi—bậc am tường Dharma, nguồn vinh hiển cho hàng Kṣatriya.”

Verse 36

प्रतीपस्तत्सुतः साधुः सर्वशीलवतां वरः । देवापौ च गते स्वर्गं ज्येष्ठभ्रातरमग्रजम् । संत्यक्त्वा जगृहे राज्यं शंतनुस्तत्सुतोऽवरः

“Con trai ông là Pratīpa, bậc hiền đức, đứng đầu trong những người có hạnh kiểm cao quý. Và khi Devāpi, người anh cả, đã lên cõi trời, thì Śaṃtanu—người con út của Pratīpa—gạt người anh trưởng sang một bên mà tiếp nhận vương quyền.”

Verse 37

एतस्मात्कारणाद्राज्ये तस्य वृष्टिर्निराकृता । तवादेशात्करिष्यामि निवर्तस्व हुताशन

“Chính vì nguyên do ấy mà trong vương quốc của ông, mưa đã bị giữ lại. Theo mệnh lệnh của ngươi, ta sẽ sửa cho đúng—vậy hãy lui đi, hỡi Hutāśana (Agni).”

Verse 38

पुलस्त्य उवाच । एवमुक्त्वा सहस्राक्षः पुष्करावर्तकान्घनान् । द्रुतमाज्ञापयामास वृष्ट्यर्थं जगतीतले

Pulastya nói: “Nói xong như vậy, Sahasrākṣa (Indra) liền mau chóng truyền lệnh cho những đám mây mang mưa gọi là Puṣkarāvartaka đổ mưa xuống khắp mặt đất.”

Verse 39

अथ शक्रसमादिष्टा विद्युत्वन्तो बलाहकाः । गम्भीरराविणः सर्वं भूतलं प्रचुरैर्जलैः । पूरयामासुरत्युग्रा द्युतिमन्तो महीपते

Bấy giờ, theo lệnh Śakra (Indra), những đám mây đầy chớp—sấm vang trầm hùng, dữ dội khôn cùng và rực sáng—đã tràn ngập khắp mặt đất bằng dòng nước dồi dào, hỡi đại vương.

Verse 40

ततोऽगमत्परां तुष्टिं भगवान्हव्यवाहनः । रोचयामास भूपृष्ठे वसतिं देवकारणात्

Bấy giờ, đấng Havyavāhana (Agni) đạt niềm hoan hỷ tối thượng; và vì mục đích của chư thiên, Ngài chuẩn thuận việc an trú trên mặt đất.

Verse 41

देवा ऊचुः । तवाऽदेशात्कृता वृष्टिरन्यत्कार्यं हुताशन । यत्ते प्रियं तदस्माकं सुशीघ्रं हि निवेदय

Chư thiên thưa: “Theo lệnh của Ngài, mưa đã được khiến cho đổ xuống. Ôi Hutāśana, còn việc gì khác cần làm? Điều gì Ngài yêu quý, xin hãy mau nói cho chúng tôi.”

Verse 42

अग्निरुवाच । एतज्जलाशयं पुण्यं मन्नाम्ना तीर्थमुत्तमम् । ख्यातिं यातु धरापृष्ठे युष्माकं हि प्रसादतः

Agni thưa: “Nguyện hồ nước thiêng này trở thành một tīrtha tối thắng mang danh ta, và nhờ ân phúc của chư thiên mà được vang danh trên mặt đất.”

Verse 43

देवा ऊचुः । अग्नितीर्थमिदं लोके प्रख्यातिं संप्रयास्यति । अत्र स्नातो नरः सम्यगग्निलोकं प्रयास्यति

Chư thiên nói: “Nơi này trong đời sẽ được vang danh là Agnitīrtha. Người nào tắm gội tại đây đúng pháp sẽ đạt đến cõi của Agni.”

Verse 44

यस्तिलान्दास्यति नरस्तीर्थेऽस्मिन्सुसमाहितः । अग्निष्टोमस्य यज्ञस्य फलं तस्य भविष्यति

Ai với tâm chuyên nhất mà bố thí hạt mè tại tīrtha này, người ấy sẽ được quả báo của tế lễ Agniṣṭoma.

Verse 45

पुलस्त्य उवाच । एवमुक्त्वा सुराः सर्वे स्वस्वस्थानं ययुस्ततः । वह्निश्च भगवान्राजन्यथापूर्वमवर्तत

Pulastya nói: “Nói xong như vậy, chư thiên đều trở về cõi của mình. Còn Thánh Hỏa Vahni (Agni), tâu Đại vương, vẫn an trụ như thuở trước.”

Verse 46

यश्चैत्पठते नित्यं प्रातरुत्थाय चोत्तमम् अग्नितीर्थस्य माहात्म्यं मुच्यते सर्वपातकैः

Ai mỗi ngày, khi thức dậy vào buổi sớm, tụng đọc thường xuyên bản Māhātmya tối thượng về Agnitīrtha, người ấy được giải thoát khỏi mọi tội lỗi.

Verse 47

अहोरात्रकृतात्पापात्स शृण्वन्नपि मुच्यते

Dẫu chỉ lắng nghe thôi, người ấy cũng được giải thoát khỏi những tội đã gây trong suốt một ngày một đêm.