Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 23

Devanagari script

प्रविष्टो भगवान्वह्निर्यथा देवैर्न लक्ष्यते । तत्रोत्थेन दर्दुरेण तेषां प्रोक्तो हुताशनः

Transliteration

praviṣṭo bhagavānvahniryathā devairna lakṣyate | tatrotthena dardureṇa teṣāṃ prokto hutāśanaḥ

Translation

Đấng Vahni chí tôn đã ẩn nhập sao cho chư thiên không thể nhận ra. Nhưng tại đó, một con ếch trồi lên đã tiết lộ Hỏa Thần (Hutāśana) cho họ.

Word by Word

• प्रविष्टः: entered
• प्रविष्टः: Kriya (Predicative/क्रिया-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्र + विश् (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त-प्रत्यय), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (हुताशनः/वह्निः)

• भगवान्: venerable; divine
• भगवान्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भगवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (qualifying वह्निः)

• वह्निः: fire (Agni)
• वह्निः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वह्नि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• यथा: as; in such a way that
• यथा: Kriya-viśeṣaṇa (Manner)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; उपमान/प्रकारवाचक (as/just as)

• देवैः: by the gods
• देवैः: Karana/Agent (Instrumental agent/करण)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन

• न: not
• न: Negation (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध-निपात (negation particle)

• लक्ष्यते: is seen; is noticed
• लक्ष्यते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: लक्ष् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन, आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग (passive: is perceived)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक (there)

• उत्थेन: arisen; sprung up
• उत्थेन: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifying दर्दुरेण)

• दर्दुरेण: by a frog
• दर्दुरेण: Karana/Agent (Instrumental agent/करण)
• Type: Noun
• Root: दर्दुर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• तेषाम्: of them
• तेषाम्: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन

• प्रोक्तः: was spoken of; was told
• प्रोक्तः: Kriya (Predicative/क्रिया-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्र + वच् (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त-प्रत्यय), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (हुताशनः)

• हुताशनः: Hutāśana (fire, ‘eater of offerings’)
• हुताशनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हुत (कृदन्त/प्रातिपदिक) + अशन्/अशन (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अग्निवाचक

Speaker

Pulastya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Arbuda-jalāśaya / cascade vicinity (contextual)

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: Agni slips unseen into the waterscape; devas search in confusion. A frog suddenly surfaces, pointing out (by croak/gesture) the hidden presence of Hutaśana.

Characters & Entities

• Agni (Vahni/Hutāśana)
• Devas
• Frog (Dardura)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The divine may remain unseen even to the mighty; humble creatures can become instruments of revelation in sacred places.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The setting is Arbuda’s waters where Agni hides; the landscape itself functions as a sacred veil and revealer.

What ritualistic prescription is mentioned?

None stated; the verse highlights the motif of revelation at a sacred water-site.