Adhyaya 5

Verse 1

युधिष्ठिर उवाच । आश्चर्यमेतदखिलं कथितं भो द्विजोत्तम । विस्मयं परमापन्ना ऋषिसंघा मया सह

Yudhiṣṭhira thưa: “Bạch bậc tối thượng trong hàng nhị sinh, toàn bộ điều ngài vừa thuật lại thật kỳ diệu. Cùng với con, hội chúng các bậc ṛṣi đều tràn đầy niềm kinh ngạc tột bậc.”

Verse 2

अहो भगवती पुण्या नर्मदेयमयोनिजा । रुद्रदेहाद्विनिष्क्रान्ता महापापक्षयंकरी

Ôi! Nữ Thần Narmadā này thật phúc lành và thanh tịnh—không sinh từ bất cứ bào thai nào; xuất hiện từ chính thân thể của Rudra, đấng tiêu trừ cả những đại tội.

Verse 3

सप्तकल्पक्षये प्राप्ते त्वयेयं सह सुव्रत । न मृता च महाभागा किमतः पुण्यमुत्तमम्

Hỡi bậc giữ giới nguyện thanh cao! Dẫu khi sự hoại diệt của bảy kiếp (kalpa) đến, nàng vẫn ở cùng ngươi; đấng đại phúc này không hề tiêu vong—còn sự thánh thiện nào cao hơn thế?

Verse 4

के ते कल्पाः समुद्दिष्टाः सप्त कल्पक्षयंकराः । न मृता चेदियं देवी त्वं चैव ऋषिपुंगव

Những kalpa nào mà ngài đã nêu—bảy kalpa gây nên sự tiêu hoại của kalpa ấy là gì? Nếu Nữ Thần này không diệt mất, thì chính ngài nữa, hỡi bậc tối thắng giữa các hiền triết, xin hãy giải bày điều ấy.

Verse 5

अध्याय

“Adhyāya”—dấu ghi “Chương/Phần”, không phải một câu kệ theo niêm luật.

Verse 6

कथं संहरते विश्वं कथं चास्ते महार्णवे । कथं च सृजते विश्वं कथं धारयते प्रजाः

Đấng Thiêng Liêng thu nhiếp vũ trụ bằng cách nào, và ngự trong đại hải bằng cách nào? Ngài tạo dựng vũ trụ ra sao, và nâng đỡ muôn loài chúng sinh thế nào?

Verse 7

कीदृग्रूपा भवेद्देवी सरिदेकार्णवीकृते । किमर्थं नर्मदा प्रोक्ता रेवती च कथं स्मृता

Khi muôn dòng sông hợp nhất thành một đại dương, Nữ Thần hiện ra với hình tướng nào? Vì sao Ngài được gọi là Narmadā, và được tưởng niệm như Revatī ra sao?

Verse 8

अञ्जनेति किमर्थं वा किमर्थं सुरसेति च । मन्दाकिनी किमर्थं च शोणश्चेति कथं भवेत्

Vì sao Ngài được gọi là Añjanā, và vì sao lại là Surasā? Vì sao gọi là Mandākinī, và bằng cách nào Ngài được biết đến với danh xưng Śoṇa?

Verse 9

त्रिकूटेति किमर्थं वा किमर्थं वालुवाहिनी । कोटिकोट्यो हि तीर्थानां प्रविष्टा या महार्णवम्

Vì sao Ngài được gọi là Trikūṭā, và vì sao là Vāluvāhinī—Đấng mang theo cát? Vào trong Ngài, vô số vô lượng tīrtha đều hội nhập; Ngài đã hòa vào đại dương—xin giảng rõ điều ấy.

Verse 10

कियत्यः सरितां कोट्यो नर्मदां समुपासते । यज्ञोपवीतैरृषिभिर्देवताभिस्तथैव च

Có bao nhiêu koṭi dòng sông tôn thờ Narmadā? Và các bậc ṛṣi mang yajñopavīta, cùng chư thiên, đã phụng thờ Ngài như thế nào?

Verse 11

विभक्तेयं किमर्थं च श्रूयते मुनिसत्तम । वैष्णवीति पुराणज्ञैः किमर्थमिह चोच्यते

Hỡi bậc hiền thánh tối thượng, vì sao người ta nghe rằng Ngài ‘được phân chia’ thành từng phần? Và vì sao các bậc thông hiểu Purāṇa ở đây gọi Ngài là ‘Vaiṣṇavī’?

Verse 12

केषु स्थानेषु तीर्थेषु पूजनीया सरिद्वरा । तीर्थानि च पृथग्ब्रूहि यत्र संनिहितो हरः

Dòng sông tối thượng ấy nên được tôn thờ ở những nơi chốn và các tīrtha nào? Xin hãy nói rõ từng tīrtha nơi Hara (Śiva) đặc biệt hiện diện.

Verse 13

यत्प्रमाणा च सा देवी या रुद्रेण विनिर्मिता । कीदृशानि च कर्माणि रुद्रेण कथितानि ते

Nữ Thần ấy, do Rudra tạo tác, có mức độ (tầm vóc) ra sao? Và Rudra đã truyền dạy cho ngài những nghi lễ và hành nghiệp thuộc loại nào?

Verse 14

कथं म्लेच्छसमाकीर्णो देशोऽयं द्विजसत्तम । एतदाचक्ष्व मां ब्रह्मन्मार्कण्डेय महामते

Hỡi bậc tối thượng trong hàng nhị sinh, vì sao xứ sở này lại bị mleccha tràn ngập? Xin hãy giảng rõ cho ta, hỡi vị brāhmaṇa đáng tôn kính, hỡi Mārkaṇḍeya đại trí.

Verse 15

श्रीमार्कण्डेय उवाच । शृण्वन्तु ऋषयः सर्वे त्वं च तात युधिष्ठिर । पुराणं नर्मदायां तु कथितं च त्रिशूलिना

Śrī Mārkaṇḍeya nói: Xin tất cả các ṛṣi hãy lắng nghe—và cả ngươi nữa, Yudhiṣṭhira thân mến. Purāṇa này đã được Đấng cầm Tam Xoa (Śiva) tuyên thuyết bên bờ sông Narmadā.

Verse 16

वायोः सकाशाच्च मया तेनापि च महेश्वरात् । अशक्यत्वान्मनुष्याणां संक्षिप्तमृषिभिः पुरा

Ta đã thọ nhận điều ấy từ Vāyu; và ngài lại thọ nhận từ Maheśvara (Śiva). Vì quá rộng lớn vượt sức con người, các ṛṣi thuở xưa đã cô đọng lại.

Verse 17

मायूरं प्रथमं तात कौर्म्यं च तदनन्तरम् । पुरं तथा कौशिकं च मात्स्यं द्विरदमेव च

Này con yêu, trước hết là bản ‘Māyūra’; kế đó là ‘Kaurmya’. Rồi tiếp theo là ‘Pura’, ‘Kauśika’, ‘Mātsya’, và cả ‘Dvirada’—những truyền bản/đoạn bản được lưu truyền.

Verse 18

वाराहं यन्मया दृष्टं वैष्णवं चाष्टमं परम् । न्यग्रोधाख्यमतः चासीदाकाङ्क्षं पुनरुत्तमम्

Ta cũng đã thấy truyền bản ‘Vārāha’, và truyền bản ‘Vaiṣṇava’ tối thượng là bản thứ tám. Lại có bản mang tên ‘Nyagrodha’; và thêm nữa, bản ‘Ākāṅkṣa’ thật ưu việt.

Verse 19

पद्मं च तामसं चैव संवर्तोद्वर्तमेव च । महाप्रलयमित्याहुः पुराणे वेदचिन्तकाः

Các bậc hữu học cũng nói đến bản ‘Padma’ và ‘Tāmasa’, lại nói đến ‘Saṃvarta’ và ‘Udvarta’; cùng một truyền bản mang tên ‘Mahāpralaya’—đó là lời tuyên của những bậc quán chiếu Veda trong truyền thống Purāṇa.

Verse 20

एतत्संक्षेपतः सर्वं संक्षिप्तं तैर्महात्मभिः । विभक्तं च चतुर्भागैर्ब्रह्माद्यैश्च महर्षिभिः

Tất cả điều ấy, tóm lược lại, đã được các bậc đại hồn gom kết; và cũng được các đại thánh hiền, khởi từ Phạm Thiên (Brahmā), phân chia thành bốn phần.

Verse 21

तदहं सम्प्रवक्ष्यामि पुराणार्थविशारद । सप्त कल्पा महाघोरा यैरियं न मृता सरित्

Vì thế nay ta sẽ giảng bày, hỡi bậc thông đạt nghĩa lý Purāṇa. Trải qua bảy kiếp (kalpa) vô cùng kinh khiếp, dòng sông này (Revā/Narmadā) vẫn không hề diệt mất.

Verse 22

आ जङ्गमं तमोभूतमप्रज्ञातमलक्षणम् । नष्टचन्द्रार्ककिरणमासीद्भूतविवर्जितम्

Muôn vật, cho đến cả loài hữu tình chuyển động, đều hóa thành bóng tối—không thể phân biệt, không dấu tướng; tia sáng trăng và mặt trời tiêu mất, và cõi hiện hữu trơ trọi, vắng bóng chúng sinh.

Verse 23

तमसोऽतो महानाम्ना पुरुषः स जगद्गुरुः । चचार तस्मिन्नेकाकी व्यक्ताव्यक्तः सनातनः

Rồi từ bóng tối ấy, Puruṣa danh xưng vĩ đại—bậc Đạo sư của thế gian—một mình vận hành nơi đó; hằng hữu, vừa hiển lộ vừa vô hiển.

Verse 24

स चौंकारमयोऽतीतो गायत्रीमसृजद्द्विजः । स तया सार्द्धमीशानश्चिक्रीड पुरुषो विराट्

Đấng Siêu Việt, có bản thể là âm tiết thiêng Oṃ, đã phát sinh Gāyatrī. Rồi Īśāna—Virāṭ, Nhân Vũ Trụ—cùng Người vui đùa trong cuộc līlā.

Verse 25

स्वदेहादसृजद्विश्वं पञ्चभूतात्मसंज्ञितम् । क्रीडन्समसृजद्विश्वं पञ्चभूतात्मसंज्ञितम्

Từ chính thân thể của Ngài, Ngài hiển lộ vũ trụ, được biết là hiện thân của năm đại (mahābhūta). Trong cuộc vui līlā, Ngài lại khai sinh cõi ấy lần nữa, vốn đồng nhất với chính năm yếu tố ấy.

Verse 26

क्रीडन् सृजद्विराट्संज्ञः सबीजं च हिरण्मयम् । तच्चाण्डमभवद्दिव्यं द्वादशादित्यसन्निभम्

Trong cuộc vui līlā, Đấng được gọi là Virāṭ đã phát sinh nguyên lý kim quang, mang sẵn hạt giống. Từ đó hiện ra Trứng Vũ Trụ thiêng liêng, rực sáng như mười hai mặt trời (Āditya).

Verse 27

तद्भित्त्वा पुरुषो जज्ञे चतुर्वक्त्रः पितामहः । सोऽसृजद्विश्वमेवं तु सदेवासुरमानुषम्

Chẻ quả Trứng vũ trụ ấy, Purusha sinh ra thành Đấng Tổ Phụ Brahmā bốn mặt. Rồi Ngài theo trật tự mà tạo dựng toàn thể vũ trụ, cùng chư thiên, a-tu-la và loài người.

Verse 28

सतिर्यक्पशुपक्षीकं स्वेदाण्डजजरायुजम् । एतदण्डं पुराणेषु प्रथमं परिकीर्तितम्

Từ sự tạo thành ấy phát sinh các loài tiryak—thú và chim—cùng mọi sinh linh có nhiều cách sinh: sinh từ mồ hôi, sinh từ trứng, và sinh từ bào thai. Quả Trứng vũ trụ này được các Purāṇa tôn xưng là đầu tiên.

Verse 29

पूर्वकल्पे नृपश्रेष्ठ क्रीडन्त्या परमेष्ठिना । उमया सह रुद्रस्य क्रीडतश्चार्णवीकृतः

Hỡi bậc vương giả tối thượng, trong một kiếp xưa, khi Đấng Parameṣṭhin vui đùa cùng Umā, thì do cuộc hí lộng của Rudra, vũ trụ này như hóa thành một biển cả mênh mông.

Verse 30

हर्षाज्जज्ञे शुभा कन्या उमायाः स्वेदसंभवा । शर्वस्योरःस्थलाज्जज्ञे उमा कुचविमर्दनात्

Từ niềm hoan hỷ, một thiếu nữ cát tường sinh ra, phát khởi từ mồ hôi của Umā. Và Umā (lại nữa) sinh ra từ lồng ngực của Śarva (Śiva), do sự ép chạm của bầu ngực nàng.

Verse 31

स्वेदाद्विजज्ञे महती कन्या राजीवलोचना । द्वितीयः संभवो यस्या रुद्रदेहाद्युधिष्ठिर

Từ mồ hôi sinh ra một thiếu nữ vĩ đại, mắt như hoa sen. Hỡi Yudhiṣṭhira, nguồn sinh thứ hai của nàng là từ chính thân thể Rudra.

Verse 32

सा परिभ्रमते लोकान् सदेवासुरमानवान् । त्रैलोक्योन्मादजननी रूपेणऽप्रतिमा तदा

Nàng lang thang khắp các cõi, giữa chư Thiên, A-tu-la và loài người. Rồi với dung nhan vô song, nàng trở thành nguyên nhân khiến tam giới say mê cuồng si.

Verse 33

तां दृष्ट्वा देवदैत्येन्द्रा मोहिता लभते कथम् । मृगयन्ति स्म तां कन्यामितश्चेतश्च भारत

Thấy nàng, các bậc chúa tể của chư Thiên và Daitya đều mê muội, tự hỏi: “Làm sao có thể đoạt được nàng?” Hỡi Bhārata, họ liền lùng tìm thiếu nữ ấy khắp nơi.

Verse 34

हावभावविलासैश्च मोहयत्यखिलं जगत् । भ्रमते दिव्यरूपा सा विद्युत्सौदामिनी यथा

Với dáng điệu đùa vui, thần sắc và vẻ duyên dáng, nàng làm mê hoặc khắp cả thế gian. Mang hình tướng thiêng, nàng đi lại như tia chớp lóe giữa mây trời.

Verse 35

मेघमध्ये स्थिता भाभिः सर्वयोषिदनुत्तमा । ततो रुद्रं सुराः सर्वे दैत्याश्च सह दानवैः

Đứng giữa mây trời, rực rỡ hào quang, nàng là bậc vô song trong muôn nữ. Khi ấy, tất cả chư Thiên—cùng các Daitya và Dānava—đều hướng về Rudra.

Verse 36

वरयन्ति स्म तां कन्यां कामेनाकुलिता भृशम् । ततोऽब्रवीन्महादेवो देवदानवयोर्द्वयोः

Bị dục vọng khuấy động mãnh liệt, họ xin cầu hôn thiếu nữ ấy. Bấy giờ Mahādeva cất lời với cả hai phe—chư Thiên và Dānava.

Verse 37

बलेन तेजसा चैव ह्यधिको यो भविष्यति । स इमां प्राप्स्यते कन्यां नान्यथा वै सुरोत्तमाः

Ai vượt trội về sức mạnh và hào quang tejas thì sẽ được nàng thiếu nữ này; tuyệt nhiên không cách nào khác, hỡi bậc tối thượng giữa chư thiên.

Verse 38

ततो देवासुराः सर्वे कन्यां वै समुपागमन् । अहमेनां ग्रहीष्यामि अहमेनामिति ब्रुवन्

Bấy giờ hết thảy chư Deva và Asura đều tiến đến bên nàng, ai nấy đều nói: “Ta sẽ nhận nàng, chính ta sẽ nhận nàng!”

Verse 39

पश्यतामेव सर्वेषां सा कन्यान्तरधीयत । पुनस्तां ददृशुः सर्वे योजनान्तरधिष्ठिताम्

Ngay trước mắt mọi người, nàng thiếu nữ bỗng biến mất. Rồi tất cả lại thấy nàng, đứng ở khoảng cách thêm một do-tuần (yojana).

Verse 40

जग्मुस्ते त्वरिताः सर्वे यत्र सा समदृश्यत । त्रिभिश्चतुर्भिश्च तथा योजनैर्दशभिः पुनः

Tất cả vội vã chạy đến nơi nàng vừa hiện ra; nhưng nàng lại xuất hiện ở khoảng cách ba, bốn, rồi đến mười do-tuần (yojana).

Verse 41

धिष्ठितां समपश्यंस्ते सर्वे मातंगगामिनीम् । योजनानां शतैर्भूयः सहस्रैश्चाप्यधिष्ठिताम्

Họ đều thấy nàng đứng đó, dáng đi uy nghi như voi bậc quý. Thế rồi nàng lại được thấy đứng xa hàng trăm, thậm chí hàng nghìn do-tuần (yojana).

Verse 42

तथा शतसहस्रेण लघुत्वात्समदृश्यत । अग्रतः पृष्ठतश्चैव दिशासु विदिशासु च

Cũng vậy, do sự mau lẹ của nàng, nàng được thấy dù ở xa đến trăm nghìn do-tuần—hiện ra phía trước, phía sau, trong các phương và cả các phương xen giữa.

Verse 43

तां पश्यन्ति वरारोहामेकधा बहुधा पुनः । दिव्यवर्षसहस्रं तु भ्रामितास्ते तया पुरा

Họ cứ nhìn thấy thiếu nữ có thân thể mỹ lệ ấy—khi thì như một, khi lại như nhiều. Quả thật, từ trước nàng đã khiến họ lạc lối suốt một nghìn năm cõi trời.

Verse 44

न चावाप्ता तु सा कन्या महादेवाङ्गसंभवा । सहोमया ततो देवो जहासोच्चैः पुनःपुनः

Nhưng thiếu nữ ấy—sinh ra từ chính thân thể của Mahādeva—vẫn chưa được người hữu duyên thọ nhận. Bấy giờ Đức Chúa, cùng với Umā, nhiều lần cất tiếng cười vang.

Verse 45

गणास्तालकसंपातैर्नृत्यन्ति च मुदान्विताः । अकस्माद्दृश्यते कन्या शंकरस्य समीपगा

Các gaṇa của Śaṅkara, tràn đầy hoan hỷ, nhảy múa theo tiếng gõ và va chạm của nhạc cụ giữ nhịp. Bỗng chốc, thiếu nữ hiện ra—đứng gần bên Śaṅkara.

Verse 46

तां दृष्ट्वा विस्मयापन्ना देवा यान्ति पराङ्मुखाः । तस्याश्चक्रे ततो नाम स्वयमेव पिनाकधृक्

Thấy nàng, chư thiên kinh ngạc bàng hoàng rồi quay mặt đi vì lòng kính sợ và sự e thẹn thanh khiết. Khi ấy, Đấng mang cung Pināka tự tay ban cho nàng một danh xưng.

Verse 47

नर्म चैभ्यो ददे यस्मात्तत्कृतैश्चेष्टितैः पृथक् । भविष्यसि वरारोहे सरिच्छ्रेष्ठा तु नर्मदा

Vì nàng đã ban niềm hoan hỷ cho các gaṇa và chư thiên bằng những cử chỉ đùa vui riêng biệt của mình, hỡi người có vòng hông mỹ lệ, nàng sẽ trở thành bậc tối thượng trong các dòng sông—bởi thế được gọi là Narmadā.

Verse 48

स्वरूपमास्थितो देवः प्राप हास्यं यतो भुवि । नर्मदा तेन चोक्तेयं सुशीतलजला शिवा

Vì Đức Chúa, khi an trụ trong chân tướng của Ngài, đã làm dấy lên tiếng cười trên cõi đất, nên dòng sông này được gọi là Narmadā—Śivā cát tường, mang làn nước vô cùng mát lạnh.

Verse 49

सप्तकल्पक्षये जाते यदुक्तं शंभुना पुरा । न मृता तेन राजेन्द्र नर्मदा ख्यातिमागता

Khi sự hoại diệt của bảy kiếp đã xảy đến, lời xưa của Śambhu liền ứng nghiệm; bởi thế, hỡi bậc vương tối thượng, Narmadā chẳng hề tiêu vong và nhờ vậy đạt danh tiếng rạng ngời.

Verse 50

ततस्तामददात्कन्यां शीलवतीं सुशोभनाम् । महार्णवाय देवेशः सर्वभूतपतिः प्रभुः

Bấy giờ, Đấng Chúa tể của chư thiên—bậc Chủ tể của muôn loài—đã trao thiếu nữ đức hạnh, rực rỡ ấy cho Đại Hải.

Verse 51

ततः सा ऋक्षशैलेन्द्रात्फेनपुञ्जाट्टहासिनी । विवेश नर्मदा देवी समुद्रं सरितां पतिम्

Rồi Nữ thần Narmadā, cất tiếng cười vang như khối bọt trắng, từ núi Ṛkṣa hùng vĩ mà đổ xuống, và đi vào Đại Dương—bậc quân vương của mọi dòng sông.

Verse 52

एवं ब्राह्मे पुरा कल्पे समुद्भूतेयमीश्वरात् । मात्स्ये कल्पे मया दृष्टा समाख्याता मया शृणु

Như vậy, trong kiếp Brāhma thuở xưa, nàng phát sinh từ Đấng Tối Thượng. Trong kiếp Mātsya, ta đã thấy nàng; nay ta đã thuật lại—hãy lắng nghe và thấu hiểu.