Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 9

Devanagari script

त्रिकूटेति किमर्थं वा किमर्थं वालुवाहिनी । कोटिकोट्यो हि तीर्थानां प्रविष्टा या महार्णवम्

Transliteration

trikūṭeti kimarthaṃ vā kimarthaṃ vāluvāhinī | koṭikoṭyo hi tīrthānāṃ praviṣṭā yā mahārṇavam

Translation

Vì sao Ngài được gọi là Trikūṭā, và vì sao là Vāluvāhinī—Đấng mang theo cát? Vào trong Ngài, vô số vô lượng tīrtha đều hội nhập; Ngài đã hòa vào đại dương—xin giảng rõ điều ấy.

Word by Word

• त्रिकूटा-इति: (called) Trikūṭā
• त्रिकूटा-इति: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: त्रिकूटा (प्रातिपदिक) + इति (अव्यय)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; ‘इति’ नामनिर्देशः

• किमर्थम्: for what reason
• किमर्थम्: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: किमर्थम् (अव्यय)
• Form: प्रश्नार्थक-अव्यय

• वा: or
• वा: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्पार्थक-अव्यय

• किमर्थम्: for what reason
• किमर्थम्: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: किमर्थम् (अव्यय)
• Form: प्रश्नार्थक-अव्यय

• वालु-वाहिनी: the sand-carrying (river)
• वालु-वाहिनी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वालु (प्रातिपदिक) + वाहिनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (वालूनां वाहिनी)

• कोटि-कोट्यः: crores upon crores
• कोटि-कोट्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कोटि (प्रातिपदिक) + कोटि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; इतरेतर-द्वन्द्वः (कोटयश्च कोटयश्च)

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (emphatic/causal particle)

• तीर्थानाम्: of the sacred fords/pilgrimage places
• तीर्थानाम्: Sambandha (Genitive/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन

• प्रविष्टा: entered
• प्रविष्टा: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-विश् (धातु)
• Form: कृदन्त (क्त/PPP), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कर्मणि (passive sense)

• या: which (she)
• या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सम्बन्धक-सर्वनाम (relative pronoun)

• महा-अर्णवम्: the great ocean
• महा-अर्णवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: महा (प्रातिपदिक) + अर्णव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; कर्मधारयः (महान् अर्णवः)

Speaker

An inquiring sage (listener) within the Revā Khaṇḍa dialogue

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā-sāgara-saṅgama (Narmadā–ocean confluence)

Type: sangam

Skanda Dialogue

Listener: muni (questioner)

Visual Art Cues

Scene: A grand confluence scene: Narmadā as a goddess-river flowing into the ocean; countless miniature tīrtha-icons (liṅgas, śālagrāmas, ghāṭa steps, sacred trees) stream into her current; above, the name Trikūṭā and Vāluvāhinī are inscribed as symbolic banners.

Characters & Entities

• Trikūṭā
• Vāluvāhinī
• Tīrtha
• Mahārṇava

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A supreme tīrtha can be envisioned as an aggregate of sanctity—many holy places are said to converge into it, magnifying pilgrimage merit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Revā/Narmadā as the great tīrtha into which innumerable tīrthas are poetically said to merge.

What ritualistic prescription is mentioned?

None stated; the verse exalts the river’s tīrtha-status through mythic geography.