पार्वतीवाक्यं—शिवस्य परब्रह्मत्व-निरूपणम् (Pārvatī’s Discourse: Establishing Śiva as Parabrahman)

Verse 1

पार्वत्युवाच । एतावद्धि मया ज्ञातं कश्चिदन्योयमागतः । इदानीं सकलं ज्ञातमवध्यस्त्वम्विशेषतः

Pārvatī thưa: “Bấy nhiêu thôi ta biết—rằng có một kẻ khác đã đến đây. Nhưng nay mọi điều đã tỏ: riêng ngươi là bậc bất khả sát, không thể bị tiêu diệt.”

Verse 2

त्वयोक्तं विदितं देव तदलीकं न चान्यथा । यदि त्वयोदितं स्याद्वै विरुद्धं नोच्यते त्वया

“Bạch Deva, lời Ngài đã nói được biết là chân thật—không hề dối trá, chẳng thể khác đi. Quả vậy, nếu có điều gì mâu thuẫn, hẳn Ngài đã không thốt ra.”

Verse 3

कदाचिद्दृश्यते तादृक् वेषधारी महेश्वरः । स्वलीलया परब्रह्म स्वरागोपात्तविग्रहः

Đôi khi, người ta quả thật thấy Mahādeva mang một dáng vẻ như thế. Đấng Phạm Thiên Tối Thượng ấy, do chính thần lạc (līlā) của Ngài, tùy theo ý chí tự tại và niềm hoan hỷ của Ngài mà thọ nhận một thân tướng hiển lộ.

Verse 4

ब्रह्मचारिस्वरूपेण प्रतारयितुमुद्यतः । आगतश्छलसंयुक्तं वचोवादीः कुयुक्तितः

Mang hình tướng một brahmacārin (ẩn sĩ giữ phạm hạnh), Ngài đến với ý định đánh lừa nàng; lòng chứa mưu kế, Ngài nói những lời được dệt nên bởi lối biện luận lệch lạc.

Verse 5

शंकरस्य स्वरूपं तु जानामि सुविशेषतः । शिवतत्त्वमतो वच्मि सुविचार्य्य यथार्हतः

Ta biết bản tính chân thật của Śaṅkara một cách đặc biệt minh tường. Vì vậy, sau khi suy xét thấu đáo và đúng như điều xứng hợp, nay ta sẽ nói về nguyên lý (tattva) của Śiva.

Verse 6

वस्तुतो निर्गुणो ब्रह्म सगुणः कारणेन सः । कुतो जातिर्भवेत्तस्य निर्गुणस्य गुणात्मनः

Thật vậy, Phạm (Brahman) vượt ngoài mọi guṇa; nhưng vì làm nền tảng nhân duyên, Ngài được nói như có thuộc tính. Vậy làm sao có thể có “sinh” đối với Thực Tại ấy—vượt guṇa, mà vẫn hiện như căn bản của mọi phẩm tính?

Verse 7

स सर्वासां हि विद्यानामधिष्ठानं सदाशिवः । किं तस्य विद्यया कार्य्यं पूर्णस्य परमात्मनः

Quả thật, Sadāśiva là nền tảng và chỗ nương của mọi ngành tri thức. Đấng Tối Thượng Ngã đã viên mãn trọn vẹn, còn cần tri thức làm phương tiện gì nữa?

Verse 8

वेदा उच्छ्वासरूपेण पुरा दत्ताश्च विष्णवे । शंभुना तेन कल्पादौ तत्समः कोऽस्ति सुप्रभुः

Thuở xưa, các Veda—hiện như chính hơi thở của Śambhu—đã được ban cho Viṣṇu. Vì thế, vào buổi đầu của một kalpa, ai có thể sánh bằng Đấng Chúa Tể Śambhu rực rỡ tối thượng ấy?

Verse 9

सर्वेषामादिभूतस्य वयोमानं कुतस्ततः । प्रकृतिस्तु ततो जाता किं शक्तेस्तस्य कारणम्

Vậy thì lấy đâu ra thước đo tuổi tác cho Đấng là nguồn gốc ban đầu của muôn loài? Và nếu Prakṛti được nói là phát sinh từ Ngài, thì rốt cuộc điều gì có thể là nguyên nhân của Śakti của Ngài?

Verse 10

ये भजंति च तं प्रीत्या शक्तीशं शंकरं सदा । तस्मै शक्तित्रयं शंभुः स ददाति सदाव्ययम्

Những ai luôn thờ phụng Śaṅkara—Śambhu, Chúa Tể của Śakti—với lòng mến kính chí thành, thì Śambhu ban cho họ ba năng lực thiêng liêng, bất hoại và thường hằng.

Verse 11

तस्यैव भजनाज्जीवो मृत्युं जयति निर्भयः । तस्मान्मृत्युंजयन्नाम प्रसिद्धम्भुवनत्रये

Chỉ nhờ thờ phụng một mình Ngài, linh hồn hữu tình vượt thắng tử thần và trở nên vô úy. Vì thế, trong ba cõi, Ngài được tôn xưng là “Mṛtyuñjaya” — Đấng Chiến Thắng Tử Vong.

Verse 12

तस्यैव पक्षपातेन विष्णुर्विष्णुत्वमाप्नुयात् । ब्रह्मत्वं च यथा ब्रह्मा देवा देवत्वमेव च

Chỉ nhờ ân sủng thiên vị của Ngài, Viṣṇu mới đạt được địa vị là Viṣṇu; cũng vậy, Brahmā đạt được Brahmā-tính, và chư thiên đạt được chính thần tính của mình.

Verse 13

दर्शनार्थं शिवस्यादौ यथा गच्छति देवराट् । भूतादयस्तत्परस्य द्वारपालाश्शिवस्य तु

Như vua của chư thiên thuở ban đầu đến để được chiêm bái (darśana) Thần Śiva, thì các Bhūta và những tùy tùng khác—luôn chuyên tâm nơi Ngài—cũng làm kẻ giữ cửa cho Śiva.

Verse 14

दण्डैश्च मुकुटं विद्धं मृष्टं भवति सर्वतः । किं तस्य बहुपक्षेण स्वयमेव महाप्रभुः

Khi vương miện bị gậy đánh và đâm chạm, nó được mài bóng khắp mọi bề. Cần gì nhiều lời tranh biện? Chính Đại Chúa Tể là thẩm quyền tối hậu.

Verse 15

कल्याणरूपिणस्तस्य सेवयेह न किं भवेत् । किं न्यूनं तस्य देवस्य मामिच्छति सदाशिवः

Phụng sự Đấng mà bản tính chính là cát tường, thì ở đời này điều lành nào lại không sinh khởi? Thần linh ấy có thiếu điều gì mà Sadāśiva còn phải mong cầu nơi ta?

Verse 16

सप्तजन्मदरिद्रः स्यात्सेवेन्नो यदि शंकरम् । तस्यैतत्सेवनाल्लोको लक्ष्मीः स्यादनपायिनी

Nếu người nào không phụng thờ Śaṅkara, người ấy vẫn nghèo khổ dù trải qua bảy kiếp. Nhưng chính nhờ sự phụng sự ấy, Lakṣmī—phúc lộc thịnh vượng—trở nên bền vững, không rời khỏi đời người.

Verse 17

यदग्रे सिद्धयोष्टौ च नित्यं नृत्यंति तोषितुम् । अवाङ्मुखास्सदा तत्र तद्धितं दुर्ल्लभं कुतः

Trước thánh nhan Ngài, ngay cả tám Siddhi—tám năng lực viên mãn—cũng không ngừng múa để làm đẹp lòng Ngài, luôn cúi mặt trong kính ngưỡng. Vậy phúc lợi tối thượng do Ngài ban, sao có thể khó đạt được?

Verse 18

यद्यस्य मंगालानीह सेवते शंकरस्य न । यथापि मंगलन्तस्य स्मरणादेव जायते

Dẫu một người ở đời này không thực hành đầy đủ các nghi lễ cát tường gắn với Śaṅkara, thì chỉ cần tưởng niệm Đấng Cát Tường ấy, điềm lành vẫn khởi sinh cho người đó.

Verse 19

यस्य पूजाप्रभावेण कामास्सिद्ध्यन्ति सर्वशः । कुतो विकारस्तस्यास्ति निर्विकारस्य सर्वदा

Chỉ nhờ uy lực của việc thờ phụng Ngài, mọi mục đích ước nguyện đều được thành tựu trọn vẹn. Vậy thì làm sao có thể có biến đổi hay khiếm khuyết nơi Đấng vốn hằng bất biến?

Verse 20

शिवेति मंगलन्नाम मुखे यस्य निरन्तरम् । तस्यैव दर्शनादन्ये पवित्रास्संति सर्वदा

Người mà trên môi luôn liên tục vang danh hiệu cát tường “Śiva”—chỉ cần chiêm ngưỡng vị tín đồ ấy, kẻ khác cũng được thanh tịnh mọi thời.

Verse 21

यद्यपूतम्भवेद्भस्म चितायाश्च त्वयोदितम् । नित्यमस्यांगगं देवैश्शिरोभिर्द्धार्यते कथम्

Nếu như ngươi nói rằng tro từ giàn hỏa táng (citā) là ô uế, thì vì sao chư thiên lại luôn mang thứ tro thiêng ấy trên thân—đặc biệt là trên đầu?

Verse 22

यो देवो जगतां कर्ता भर्ता हर्ता गुणान्वितः । निर्गुणश्शिवसंज्ञश्च स विज्ञेयः कथम्भवेत्

Làm sao có thể thật sự biết được Thần Tôn ấy—Đấng tạo lập, duy trì và thu nhiếp các thế giới, tuy tương ưng với các guṇa, nhưng lại cũng là nirguṇa, được gọi là Śiva, Đấng Cát Tường Tối Thượng?

Verse 23

अगुणं ब्रह्मणो रूपं शिवस्य परमात्मनः । तत्कथं हि विजानन्ति त्वादृशास्तद्बहिर्मुखाः

Śiva, Đấng Tối Thượng, có bản tính là Phạm (Brahman) vô thuộc tính (nirguṇa), vượt ngoài mọi guṇa. Vậy thì những kẻ như ngươi, quay mặt ra ngoài, lìa xa Thực Tại ấy, làm sao có thể thật sự biết Ngài?

Verse 24

दुराचाराश्च पापाश्च देवेभ्यस्ते विनिर्गताः । तत्त्वं ते नैव जानन्ति शिवस्यागुणरूपिणः

Những kẻ hạnh kiểm xấu xa, tội lỗi, tuy phát sinh từ chư thiên, vẫn hoàn toàn không biết Chân Thực của Śiva—Đấng vô thuộc tính (nirguṇa), vượt ngoài các guṇa.

Verse 25

शिवनिन्दां करोतीह तत्त्वमज्ञाय यः पुमान् । आजन्मसंचितं पुण्यं भस्मीभवति तस्य तत्

Ở đời này, ai không hiểu Chân Thực của Śiva mà lại buông lời phỉ báng Ngài, thì công đức tích lũy từ khi sinh ra của người ấy sẽ hóa thành tro bụi.

Verse 26

त्वया निंदा कृता यात्र हरस्यामित तेजसः । त्वत्पूजा च कृता यन्मे तस्मात्पापम्भजाम्यहम्

Vì ngươi đã buông lời chê trách Hara, Đấng có uy quang vô lượng, tại nơi ấy; và vì ngươi cũng đã dâng lễ thờ phụng ta, nên ta xin nhận lấy tội lỗi ấy về phần mình.

Verse 27

शिवविद्वेषिणं दृष्ट्वा सचेलं स्नानमाचरेत् । शिवविद्वेषिणं दृष्ट्वा प्रायश्चितं समाचरेत्

Khi thấy kẻ căm ghét Śiva, nên tắm gột uế ngay cả khi vẫn mặc y phục; và khi thấy kẻ căm ghét Śiva, cũng phải đúng pháp thực hành prāyaścitta (nghi thức sám hối chuộc lỗi).

Verse 28

रे रे दुष्ट त्वया चोक्तमहं जानामि शंकरम् । निश्चयेन न विज्ञातश्शिव एव सनातनः

“Này kẻ ác! Ngươi nói: ‘Ta biết Śaṅkara.’ Nhưng quả thật ngươi chắc chắn chưa hề biết Śiva vĩnh cửu—chỉ Ngài mới là Sanātana, Đấng vô thủy và thường trụ.”

Verse 29

यथा तथा भवेद्रुद्रो यथा वा बहुरूपवान् । ममाभीष्टतमो नित्यं निर्विकारी सतां प्रियः

Dù Rudra là thế nào—như thế này hay thế kia, hay hiện ra vô lượng hình tướng—Ngài vẫn mãi là Đấng ta yêu kính nhất. Ngài bất biến (nirvikārī) và đời đời là điều khả ái đối với bậc hiền thiện và trí giả.

Verse 30

विष्णुर्ब्रह्मापि न समस्तस्य क्वापि महात्मनः । कुतोऽन्ये निर्जराद्याश्च कालाधीनास्सदैवतम्

Ngay cả Viṣṇu và Brahmā cũng chẳng phải là Đại Ngã Tối Thượng bao hàm tất cả. Huống chi các thần khác—kể cả những vị được gọi là “bất tử” (deva)—cùng mọi thần lực của họ, vẫn luôn lệ thuộc Thời gian (Kāla).

Verse 31

इति बुध्या समालोक्य स्वया सत्या सुतत्त्वतः । शिवार्थं वनमागत्य करोमि विपुलं तपः

Suy xét như thế bằng trí phân biệt chân thật của chính mình, và thấu hiểu thực tại đúng như nó là, nàng đến rừng vì mục đích đạt được Śiva và thực hành khổ hạnh (tapas) dồi dào.

Verse 32

स एव परमेशानस्सर्वेशो भक्तवत्सलः । संप्राप्तुम्मेऽभिलाषो हि दीनानुग्रहकारकम्

Chỉ một mình Ngài là Parameśāna, Đấng Tối Thượng, Chúa tể của muôn loài, dịu dàng thương mến những người sùng kính. Quả thật, lòng con khát nguyện được đạt đến Ngài—Đấng ban ân điển cho kẻ khiêm hạ và người khốn khổ.

Verse 33

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा गिरिजा सा हि गिरीश्वरसुता मुने । विरराम शिवं दध्यो निर्विकारेण चेतसा

Brahmā nói: Nói xong như vậy, Girijā—ái nữ của Chúa tể núi non—hỡi hiền giả, liền lặng yên và với tâm không biến đổi, an định, nàng chuyên chú quán niệm Śiva.

Verse 34

तदाकर्ण्य वचो देव्या ब्रह्मचारी स वै द्विजः । पुनर्वचनमाख्यातुं यावदेव प्रचक्रमे

Nghe lời của Nữ Thần, vị brahmacārī ấy—quả thật là bậc lưỡng sinh—liền lập tức bắt đầu lại để tuyên bày lời đáp của mình.

Verse 35

उवाच गिरिजा तावत्स्वसखीं विजयां द्रुतम् । शिव सक्तमनोवृत्तिश्शिवनिंदापराङ्मुखी

Sau đó Girija nhanh chóng nói với người bạn Vijaya của mình—tâm trí nàng hoàn toàn đắm chìm trong Shiva, và quay lưng lại với bất kỳ sự miệt thị nào đối với Shiva.

Verse 36

गिरिजोवाच । वारणीयः प्रयत्नेन सख्ययं हि द्विजाधमः । पुनर्वक्तुमनाश्चैव शिवनिंदां करिष्यति

Girija nói: "Tên Bà-la-môn đê tiện này nên bị ngăn cản bằng mọi nỗ lực, vì hắn có ý định gây gổ. Và một lần nữa, với ý định nói thêm, hắn sẽ phạm tội phỉ báng Shiva."

Verse 37

न केवलम्भवेत्पापं निन्दां कर्तुश्शिवस्य हि । यो वै शृणोति तन्निन्दां पापभाक् स भवेदिह

Tội lỗi không chỉ thuộc về kẻ buông lời phỉ báng Đức Śiva. Ai dù chỉ lắng nghe lời báng bổ ấy cũng trở thành kẻ cùng gánh tội ngay trong đời này.

Verse 38

शिवनिन्दाकरो वध्यस्सर्वथा शिवकिंकरैः । ब्राह्मणश्चेत्स वै त्याज्यो गन्तव्यं तत्स्थलाद्द्रुतम्

Kẻ phỉ báng Śiva đáng bị các kẻ hầu cận của Śiva trừng phạt bằng mọi cách. Dẫu người ấy là một bà-la-môn cũng phải bị từ bỏ, và nên mau chóng rời khỏi nơi ấy.

Verse 39

अयं दुष्टः पुनर्निन्दां करिष्यति शिवस्य हि । ब्राह्मणत्वादवध्यश्चैत्त्याज्योऽदृश्यश्च सर्वथा

“Kẻ ác này sẽ lại phỉ báng Đức Śiva. Nhưng vì là bà-la-môn nên không được giết; bởi vậy phải từ bỏ và khiến hắn ‘không còn thấy’—cách ly hắn bằng mọi phương diện.”

Verse 40

हित्वैतत्स्थलमद्येव यास्यामोऽन्यत्र मा चिरम् । यथा संभाषणं न स्यादनेनाऽविदुषा पुनः

“Ngay hôm nay, hãy rời chỗ này mà đi nơi khác, chớ chậm trễ, để khỏi phải lại đối thoại với kẻ vô tri này nữa.”

Verse 41

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा चोमया यावत्पादमुत्क्षिप्यते मुने । असौ तावच्छिवस्साक्षादालंबे प्रियया स्वयम्

Phạm Thiên nói: “Này hiền giả, khi Umā vừa nói như thế và sắp nhấc chân lên, ngay đúng khoảnh khắc ấy, chính Đức Śiva—hiển lộ thân Ngài—tự nguyện trở thành chỗ nương tựa, như người yêu dấu của nàng.”

Verse 42

कृत्वा स्वरूपं सुभगं शिवाध्यानं यथा तथा । दर्शयित्वा शिवायै तामुवाचावाङ्मुखीं शिवः

Đức Śiva hóa hiện một thân tướng cát tường, mỹ lệ, đúng như pháp quán niệm về Śiva; rồi Ngài bày tỏ thân tướng ấy cho Śivā (Pārvatī). Khi nàng đứng cúi mặt trong vẻ khiêm cung, Śiva liền cất lời với nàng.

Verse 43

शिव उवाच । कुत्र यास्यसि मां हित्वा न त्वं त्याज्या मया पुनः । प्रसन्नोऽस्मि वरं ब्रूहि नादेयम्विद्यते तव

Śiva phán: “Nàng sẽ đi đâu mà bỏ Ta? Nàng sẽ không còn bị Ta rời bỏ nữa. Ta đã hoan hỷ—hãy nói một ân ban. Với nàng, không có điều gì Ta không ban cho.”

Verse 44

अद्यप्रभृति ते दासस्तपोभिः क्रीत एव ते । क्रीतोऽस्मि तवसौन्दर्यात्क्षणमेकं युगाय ते

“Từ hôm nay trở đi, Ta là kẻ tôi tớ của nàng—như đã tự dùng khổ hạnh của chính Ta mà ‘mua’ lấy vì nàng. Say đắm trước dung nhan nàng, Ta như bị nàng ‘chuộc’ về; với Ta, một khoảnh khắc bên nàng hóa thành cả một đại kiếp.”

Verse 45

त्यज्यतां च त्वया लज्जा मम पत्नी सनातनी । गिरिजे त्वं हि सद्बुध्या विचारय महेश्वरि

Hỡi Girijā, hãy bỏ sự e thẹn ấy. Nàng là hiền phối vĩnh hằng của Ta. Hỡi Maheśvarī, với trí tuệ cao quý, hãy suy xét điều này cho thấu đáo.

Verse 46

मया परीक्षितासि त्वं बहुधा दृढमानसे । तत्क्षमस्वापराधम्मे लोकलीलानुसारिणः

Hỡi người kiên định, Ta đã thử thách nàng bằng nhiều cách. Vậy xin hãy tha thứ lỗi lầm của Ta, vì Ta đã hành xử theo cuộc hí lộng thế gian (līlā) của Đấng Chúa Tể.

Verse 47

न त्वादृशीम्प्रणयिनीं पश्यामि च त्रिलोकके । सर्वथाहं तवाधीनस्स्वकामः पूर्य्यतां शिवे

Ta không thấy trong cả ba cõi có người nào đáng yêu như nàng. Ta hoàn toàn nằm dưới sự chi phối của nàng; hỡi nàng Shive đức hạnh, hãy để ước nguyện của ta được thành tựu.

Verse 48

एहि प्रिये मत्सकाशं पत्नी त्वं मे वरस्तव । त्वया साकं द्रुतं यास्ये स्वगृहम्पर्वत्तोत्तमम्

Hãy đến đây, người yêu dấu, lại gần bên Ta. Nàng là vợ của Ta, và lời nguyện của nàng đã được ban cho. Cùng với nàng, Ta sẽ nhanh chóng trở về ngôi nhà huy hoàng của Chúng ta—ngọn núi cao quý nhất.

Verse 49

ब्रह्मोवाच । इत्युक्ते देवदेवेन पार्वती मुदमाप सा । तपोजातं तु यत्कष्टं तज्जहौ च पुरातनम्

Brahma nói: Khi Chúa tể của các vị thần nói như vậy, Parvati tràn ngập niềm vui. Và những gian khổ trước đây nảy sinh từ sự khổ hạnh của nàng, lúc đó nàng đã rũ bỏ hết.

Verse 50

सर्वः श्रमो विनष्टोभूत्स त्यास्तु मुनिसत्तम । फले जाते श्रमः पूर्वो जन्तोर्नाशमवाप्नुयात्

Hỡi bậc hiền thánh tối thượng, quả thật: khi đã đạt được quả, mọi nhọc nhằn trước đó như tan biến. Đối với chúng sinh, một khi kết quả đã hiện khởi, khổ nhọc thuở trước liền qua đi và không còn cảm thấy nữa.