Shloka 49

पार्वतीवाक्यं—शिवस्य परब्रह्मत्व-निरूपणम्

Pārvatī’s Discourse: Establishing Śiva as Parabrahman

Devanagari script

ब्रह्मोवाच । इत्युक्ते देवदेवेन पार्वती मुदमाप सा । तपोजातं तु यत्कष्टं तज्जहौ च पुरातनम्

Transliteration

brahmovāca | ityukte devadevena pārvatī mudamāpa sā | tapojātaṃ tu yatkaṣṭaṃ tajjahau ca purātanam

Translation

Brahma nói: Khi Chúa tể của các vị thần nói như vậy, Parvati tràn ngập niềm vui. Và những gian khổ trước đây nảy sinh từ sự khổ hạnh của nàng, lúc đó nàng đã rũ bỏ hết.

Word by Word

• ब्रह्मा: Brahmā
• ब्रह्मा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (m.), प्रथमा (Nom./1st), एकवचन (sg.)

• उवाच: said
• उवाच: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect/परोक्षभूत), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन (sg.); परस्मैपद

• इति: thus
• इति: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; वाक्य-समाप्ति/उद्धरणसूचक (quotative particle)

• उक्ते: when (this) was said
• उक्ते: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle); सप्तमी (Loc./7th), एकवचन (sg.), नपुंसकलिङ्ग (n.)—‘when it was said’

• देव-देवेन: by the God of gods
• देव-देवेन: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक) + देव (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष ‘god of gods’; पुंलिङ्ग (m.), तृतीया (Instr./3rd), एकवचन (sg.)

• पार्वती: Pārvatī
• पार्वती: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पार्वती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा (Nom./1st), एकवचन (sg.)

• मुदम्: joy
• मुदम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: मुद् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (f.), द्वितीया (Acc./2nd), एकवचन (sg.)

• आप: attained
• आप: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आप् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect/परोक्षभूत), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन (sg.); परस्मैपद

• सा: she
• सा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा (Nom./1st), एकवचन (sg.)

• तपः-जातम्: (the) austerity-born
• तपः-जातम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक) + जात (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष ‘born of austerity’; नपुंसकलिङ्ग (n.), प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचन (sg.)

• तु: indeed
• तु: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधान/विरोधसूचक (particle: but/indeed)

• यत्: which
• यत्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (n.), प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचन (sg.); सम्बन्धक (relative) qualifying कष्टम्

• कष्टम्: hardship
• कष्टम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: कष्ट (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (n.), प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचन (sg.)

• तत्: that
• तत्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (n.), द्वितीया (Acc./2nd), एकवचन (sg.); demonstrative referring to कष्टम्

• जहौ: abandoned / cast off
• जहौ: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: हा (धातु)
• Form: लिट् (Perfect/परोक्षभूत), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन (sg.); परस्मैपद

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• पुरातनम्: old / former
• पुरातनम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुरातन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (n.), द्वितीया (Acc./2nd), एकवचन (sg.); विशेषण to तत् (कष्टम्)

Speaker

Brahma

Shaiva Theology

Tattva Level: pashu

Shiva Form: Umāpati

Shakti Dimension

Shakti Form: Pārvatī

Role: liberating

Characters & Entities

• Brahma
• Shiva
• Parvati

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It highlights the Shaiva Siddhanta principle that when Pati (Śiva) bestows grace through his assuring word, the afflictions and strain born of tapas are transcended, and the seeker’s heart rests in joy and stability.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

The verse presents Saguna Śiva—“Devadeva”—as the compassionate, responsive Lord whose presence and speech relieve suffering; this is the same devotional relationship cultivated in Liṅga worship, where the devotee approaches Śiva as near and gracious.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

The takeaway is steadfast tapas supported by bhakti—daily japa of the Pañcākṣarī (Om Namaḥ Śivāya) and simple Śiva-pūjā (with bhasma/Tripuṇḍra where appropriate)—done with surrender, trusting that Śiva’s grace resolves inner hardship.