Sarga 65

Verse 1

अथ हैमवतीं राम दिशं त्यक्त्वा महामुनि:।पूर्वां दिशमनुप्राप्य तपस्तेपे सुदारुणम्।।।।

Bấy giờ, hỡi Rāma, vị đại ẩn sĩ rời miền Tuyết Sơn (Himavat), đi đến phương Đông và thực hành những khổ hạnh vô cùng nghiêm khắc.

Verse 2

मौनं वर्षसहस्रस्य कृत्वा व्रतमनुत्तमम्।चकाराप्रतिमं राम तप: परमदुष्करम्।।।।

Sau khi thọ trì đại nguyện vô thượng: giữ im lặng suốt một ngàn năm, hỡi Rāma, ngài đã thực hành khổ hạnh vô song—cực kỳ khó thành tựu.

Verse 3

पूर्णे वर्षसहस्रे तु काष्ठभूतं महामुनिम्।विघ्नैर्बहुभिराधूतं क्रोधो नान्तर आविशत्।।।।स कृत्वा निश्चयं राम तप आतिष्टदव्ययम्।

Trọn một ngàn năm viên mãn, đại hiền giả đứng bất động như khúc gỗ; dẫu bị muôn vàn chướng nạn quấy nhiễu, sân hận vẫn không vào lòng. Đã lập chí kiên cố, hỡi Rāma, Ngài thực hành khổ hạnh không hề suy giảm.

Verse 4

तस्य वर्षसहस्रस्य व्रते पूर्णे महाव्रत:।।।।भोक्तुमारब्धवानन्नं तस्मिन् काले रघूत्तम।इन्द्रो द्विजातिर्भूत्वा तं सिद्धमन्नमयाचत।।।।

Hỡi bậc tối thắng trong dòng Raghu, khi đại thệ nguyện ngàn năm của vị ấy đã viên mãn, bậc giữ giới trọng đại bắt đầu thọ dụng món ăn đã chuẩn bị. Ngay lúc ấy, Indra hóa làm một bà-la-môn, đến xin chính phần thực phẩm đã thành tựu ấy.

Verse 5

तस्य वर्षसहस्रस्य व्रते पूर्णे महाव्रत:।।1.65.4।।भोक्तुमारब्धवानन्नं तस्मिन् काले रघूत्तम। इन्द्रो द्विजातिर्भूत्वा तं सिद्धमन्नमयाचत।।1.65.5।।

Hỡi bậc tối thượng trong dòng Raghu, khi hạnh nguyện ngàn năm đã viên mãn, vị đại trì giới ấy bắt đầu thọ thực món ăn đã chuẩn bị; đúng lúc ấy, Indra hóa làm một Bà-la-môn đến xin phần cơm chín ấy.

Verse 6

तस्मै दत्वा तदा सिद्धं सर्वं विप्राय निश्चित:।निश्शेषितेऽन्ने भगवानभुक्तैव महातपा:।।।।न किञ्चिदवदद्विप्रं मौनव्रतमुपस्थित:।अथ वर्षसहस्रं वै नोच्छ्वसन्मुनिपुङ्गव:।।।।

Với tâm chí kiên định, ông liền đem toàn bộ món ăn đã nấu chín bố thí cho vị Bà-la-môn. Khi thức ăn đã bị dùng hết, bậc đại khổ hạnh đáng tôn kính vẫn chưa hề thọ thực; giữ giới im lặng, ông không nói một lời nào với vị Bà-la-môn. Rồi sau đó, bậc thượng thủ các hiền giả lại tu khổ hạnh thêm một ngàn năm nữa, nín thở mà hành trì.

Verse 7

तस्मै दत्वा तदा सिद्धं सर्वं विप्राय निश्चित:।निश्शेषितेऽन्ने भगवानभुक्तैव महातपा:।।1.65.6।।न किञ्चिदवदद्विप्रं मौनव्रतमुपस्थित:।अथ वर्षसहस्रं वै नोच्छ्वसन्मुनिपुङ्गव:।।1.65.7।।

Với quyết tâm không lay chuyển, ông đem toàn bộ thức ăn đã nấu chín bố thí cho vị Bà-la-môn; khi thức ăn bị ăn hết, bậc đại khổ hạnh vẫn không được thọ thực. Giữ giới im lặng, ông chẳng nói lời nào, rồi lại tiếp tục khổ hạnh thêm một ngàn năm nữa, nín thở mà tu.

Verse 8

तस्यानुच्छ्वसमानस्य मूर्ध्नि धूमो व्यजायत।त्रैलोक्यं येन सम्भ्रान्तमादीपितमिवाभवत्।।।।

Khi ông nín thở không thở ra, từ đỉnh đầu bốc lên làn khói; bởi làn khói ấy, cả ba cõi đều kinh hoàng, như thể bị lửa thiêu đốt.

Verse 9

ततो देवास्सगन्धर्वा: पन्नगोरगराक्षसा:।मोहितास्तेजसा तस्य तपसा मन्दरश्मय:।।।।कश्मलोपहता स्सर्वे पितामहमथाब्रुवन्।

Bấy giờ chư thiên cùng các gandharva, loài rắn và đại xà, cùng các rākṣasa, đều bị ánh uy quang do khổ hạnh của ông làm cho mê mờ, hào quang của chính họ cũng lu mờ. Tất cả đều khốn đốn, liền đến bạch với Đấng Tổ Phụ (Phạm Thiên Brahmā) và thưa rằng.

Verse 10

बहुभि: कारणैर्देव विश्वामित्रो महामुनि:।।।।लोभित: क्रोधितश्चैव तपसा चाभिवर्धते।

Muôn tâu Đại Đức, đại thánh hiền Viśvāmitra đã bị cám dỗ và khiêu khích bằng nhiều cách; nhưng uy lực khổ hạnh của ngài lại càng tăng trưởng.

Verse 11

न ह्यस्य वृजिनं किञ्चिद्दृश्यते सूक्ष्ममप्यथ।।।।न दीयते यदि त्वस्य मनसा यदभीप्सितम्।विनाशयति त्रैलोक्यं तपसा सचराचरम्।।।।

Quả thật nơi ngài không thấy một lỗi lầm nào, dù nhỏ nhiệm. Nếu điều ngài ấp ủ trong tâm không được ban cho, thì bằng sức khổ hạnh, ngài có thể hủy diệt cả tam giới cùng hết thảy hữu tình và vô tình.

Verse 12

न ह्यस्य वृजिनं किञ्चिद्दृश्यते सूक्ष्ममप्यथ।।1.65.11।।न दीयते यदि त्वस्य मनसा यदभीप्सितम्।विनाशयति त्रैलोक्यं तपसा सचराचरम्।।1.65.12।।

Quả thật nơi ngài không thể tìm ra một lỗi lầm nào, dù nhỏ nhất. Nếu điều ngài khát vọng trong lòng không được ban cho, thì bằng uy lực khổ hạnh, ngài có thể hủy diệt tam giới cùng mọi loài hữu tình và vô tình.

Verse 13

व्याकुलाश्च दिशस्सर्वा न च किञ्चित्प्रकाशते।सागरा: क्षुभितास्सर्वे विशीर्यन्ते च पर्वता:।।।।

Bốn phương đều rối loạn, chẳng còn điều gì rạng tỏ. Muôn biển cả dậy sóng cuộn trào, và các núi non nứt vỡ tan.

Verse 14

प्रकम्पते च पृथिवी वायुर्वाति भृशाकुल:।बृह्मन्न प्रतिजानीमोनास्तिको जायते जन:।।।।

Đất rung chuyển, gió thổi dữ dội, cuồng loạn. Ôi Bà-la-môn, chúng tôi chẳng biết phải làm sao—dân chúng đang hóa thành kẻ vô tín.

Verse 15

सम्मूढमिव त्रैलोक्यं सम्प्रक्षुभितमानसम्।भास्करो निष्प्रभश्चैव महर्षेस्तस्य तेजसा।।।।

Ba cõi như mê muội, tâm trí đều chấn động; ngay cả Mặt Trời cũng trở nên mờ nhạt trước uy quang của vị đại thánh ấy.

Verse 16

बुद्धिं न कुरुते यावन्नाशे देव महामुनि:।तावत्प्रसाद्यो भगवा नग्निरूपोमहाद्युति:।।।।

Lạy Đấng Tôn Chủ, trước khi vị đại ẩn sĩ ấy—đáng kính, như lửa, rực sáng vô cùng—khởi ý hướng đến hủy diệt, cần phải làm nguôi lòng Ngài.

Verse 17

कालाग्निना यथापूर्वं त्रैलोक्यं दह्यतेऽखिलम्।देवराज्यं चिकीर्षेत दीयतामस्य यन्मतम्।।।।

Ba cõi đang bốc cháy, như bị lửa kiếp tận thiêu đốt. Dẫu Ngài muốn cả ngôi vị thiên vương, cũng hãy ban cho đúng như ý định của Ngài.

Verse 18

ततस्सुरगणास्सर्वे पितामहपुरोगमा:।विश्वामित्रं महात्मानं मधुरं वाक्यमब्रुवन्।।।।

Bấy giờ, toàn thể chư thiên chúng, với Đấng Tổ Phụ Pitāmaha (Phạm Thiên Brahmā) đứng đầu, đã dùng lời dịu ngọt mà thưa cùng Đại Hồn Viśvāmitra.

Verse 19

ब्रह्मर्षे स्वागतं तेऽस्तु तपसा स्म सुतोषिता:।ब्राह्मण्यं तपसोग्रेण प्राप्तवानसि कौशिक ।।।।

Hỡi Brahmarṣi, xin chào mừng ngài! Chúng tôi vô cùng hoan hỷ trước khổ hạnh của ngài. Hỡi Kauśika, nhờ đại khổ hạnh mãnh liệt, ngài đã chứng đắc địa vị Bà-la-môn.

Verse 20

दीर्घमायुश्च ते ब्रह्मन् ददामि समरुद्गण:।स्वस्ति प्राप्नुहि भद्रं ते गच्छ सौम्य यथासुखम्।।।।

Hỡi Bà-la-môn, ta—cùng với đoàn Marut—ban cho ngài thọ mạng dài lâu. Nguyện ngài được an lành, cát tường; hiền giả, hãy đi trong bình an và hỷ lạc.

Verse 21

पितामहवचश्शृत्वा सर्वेषां च दिवौकसाम्।कृत्वा प्रणामं मुदितो व्याजहार महामुनि:।।।।

Nghe lời của Đấng Tổ Phụ cùng hết thảy chư thiên, đại thánh hiền hoan hỷ, cúi đầu đảnh lễ rồi cất lời thưa.

Verse 22

ब्राह्मण्यं यदि मे प्राप्तं दीर्घमायुस्तथैव च।ओङ्कारश्च वषट्कारो वेदाश्च वरयन्तु माम्।।।।

Nếu quả thật ta đã đạt được phẩm hạnh Bà-la-môn, và cũng được trường thọ, thì xin âm Om, tiếng hô Vaṣaṭ và chính các bộ Veda hãy chứng tri, thừa nhận và chấp nhận ta.

Verse 23

क्षत्रवेदविदां श्रेष्ठो ब्रह्मवेदविदामपि।ब्रह्मपुत्रो वसिष्ठो मामेवं वदतु देवता:।।।।यद्ययं परम: काम: कृतो यान्तु सुरर्षभा:।

Hỡi chư thiên, xin Vasiṣṭha—con của Phạm Thiên, bậc tối thượng trong những người thông đạt cả Kṣatra-veda lẫn Brahma-veda—hãy nói với ta như vậy. Nếu ước nguyện tối thượng này được thành tựu, thì hỡi các bậc tối thắng trong hàng thiên giới, xin các ngài hãy ra đi.

Verse 24

तत: प्रसादितो देवैर्वसिष्ठो जपतां वर:।।।।सख्यं चकार ब्रह्मर्षिरेवमस्त्विति चाब्रवीत्।

Bấy giờ Vasiṣṭha—bậc tối thắng trong những người trì tụng chân ngôn—được chư thiên làm vui lòng, liền kết tình bằng hữu và nói: “Hãy như vậy; ngươi là một Brahmarṣi.”

Verse 25

ब्रह्मर्षिस्त्वं न सन्देहस्सर्वं सम्पत्स्यते तव।।।।इत्युक्त्वा देवताश्चापि सर्वा जग्मुर्यथागतम्।

“Ngươi là Brahmarṣi, không còn nghi ngờ; mọi sự sẽ thành tựu cho ngươi.” Nói xong, tất cả chư thiên cũng đều trở về, như lúc họ đã đến.

Verse 26

विश्वामित्रोऽपि धर्मात्मा लब्ध्वा ब्राह्मण्यमुत्तमम्।।।।पूजयामास ब्रह्मर्षिं वसिष्ठं जपतां वरम्।

Và Viśvāmitra—bậc tâm hồn chính trực—cũng vậy: sau khi đạt được Bà-la-môn tính tối thượng, liền tôn kính Vasiṣṭha, vị Brahmarṣi, bậc tối thắng trong những người trì tụng chân ngôn.

Verse 27

कृतकामो महीं सर्वां चचार तपसि स्थित:।।।।एवं त्वनेन ब्राह्मण्यं प्राप्तं राम महात्मना।

Mục nguyện đã thành, an trụ trong khổ hạnh, Ngài du hành khắp cõi địa cầu. Như vậy, hỡi Rāma, bậc đại hồn ấy đã chứng đắc phẩm vị Bà-la-môn.

Verse 28

एष राम मुनिश्रेष्ठ एष विग्रहवांस्तप:।।।।एष धर्मपरो नित्यं वीर्यस्यैष परायणम्।

Này Rāma, đây là bậc tối thượng trong các hiền sĩ; chính là khổ hạnh hiện thân. Luôn chí thành với Dharma, Ngài là đỉnh cao và nơi nương tựa của thần lực.

Verse 29

एवमुक्त्वा महातेजा विरराम द्विजोत्तम:।।।।शतानन्दवच: श्रुत्वा रामलक्ष्मणसन्निधौ।जनक: प्राञ्जलिर्वाक्यमुवाच कुशिकात्मजम्।।।।

Nói xong như vậy, bậc rực sáng—tối thượng trong hàng nhị sinh—liền lặng im.

Verse 30

एवमुक्त्वा महातेजा विरराम द्विजोत्तम:।।1.65.29।।शतानन्दवच: श्रुत्वा रामलक्ष्मणसन्निधौ।जनक: प्राञ्जलिर्वाक्यमुवाच कुशिकात्मजम्।।1.65.30।।

Nghe lời Śatānanda, trước mặt Rāma và Lakṣmaṇa, vua Janaka chắp tay cung kính, thưa với con của Kuśika (Viśvāmitra).

Verse 31

धन्योऽस्म्यनुगृहीतोऽस्मि यस्य मे मुनिपुङ्गव।यज्ञं काकुत्स्थसहित: प्राप्तवानसि धार्मिक।।।।

Con thật phúc thay, thật được ân phước, hỡi bậc thánh hiền tối thượng; bởi Ngài—đấng công chính—đã quang lâm đàn tế của con, lại cùng các hậu duệ Kakutstha (Rāma và Lakṣmaṇa).

Verse 32

पावितोऽहं त्वया ब्रह्मन् दर्शनेन महामुने।गुणा बहुविधा: प्राप्तास्तव सन्दर्शनान्मया।।।।

Bạch Phạm thiên giả (Brahman), bậc đại thánh, chỉ nhờ được diện kiến Ngài mà con được thanh tịnh; do Ngài quang lâm, con đã thọ nhận muôn vàn phúc lành và công đức.

Verse 33

विस्तरेण च ते ब्रह्मन् कीर्त्यमानं महत्तप:।श्रुतं मया महातेजो रामेण च महात्मना।।।।

Bạch Brahman, hỡi bậc đại oai lực, những khổ hạnh vĩ đại của Ngài—được thuật lại tường tận—con đã nghe; và cả Rāma, bậc đại hồn, cũng đã được nghe.

Verse 34

सदस्यै: प्राप्य च सद: श्रुतास्ते बहवो गुणा:।अप्रमेयं तपस्तुभ्यमप्रमेयं च ते बलम्।।।।अप्रमेया गुणाश्चैव नित्यं ते कुशिकात्मज ।

Khi vào hội trường tế lễ này, các bậc trưởng lão hội chúng đã nghe về nhiều đức hạnh của Ngài. Khổ hạnh của Ngài vô lượng, sức lực của Ngài cũng vô lượng; các phẩm đức của Ngài thật không thể đo lường, hỡi con của Kuśika, luôn luôn như vậy.

Verse 35

तृप्तिराश्चर्यभूतानां कथानां नास्ति मे विभो।।।।कर्मकालो मुनिश्रेष्ठ लम्बते रविमण्डलम्।

Bạch đấng tôn chủ, con nghe những chuyện kỳ diệu ấy mà chẳng hề thấy đủ. Nhưng, hỡi bậc thánh hiền tối thượng, thời khắc hành lễ đã đến—vầng nhật luân đang dần lặn xuống.

Verse 36

श्व: प्रभाते महातेजो द्रष्टुमर्हसि मां पुन:।।।।स्वागतं तपतां श्रेष्ठ मामनुज्ञातुमर्हसि।

Bậc đại quang minh, xin ngày mai lúc rạng đông hãy lại gặp ta. Hỡi bậc tối thắng trong hàng khổ hạnh, xin hoan nghênh—nay xin Ngài chuẩn cho ta cáo từ để trở về bổn phận.

Verse 37

एवमुक्तो मुनिवर: प्रशस्य पुरुषर्षभम्।।।।विससर्जाशु जनकं प्रीतं प्रीतमनास्तदा।

Được thưa như vậy, bậc thánh hiền tối thắng, lòng hoan hỷ, liền tán dương vua Janaka—bậc trượng phu thượng hạng—và mau chóng ban phép cho nhà vua, đang vui mừng, được lui về.

Verse 38

एवमुक्त्वा मुनिश्रेष्ठं वैदेहो मिथिलाधिप:।।।।प्रदक्षिणं चकाराशु सोपाध्यायस्सबान्धव:।

Nói như thế với bậc thánh hiền tối thượng, Janaka—vua xứ Videha, chúa tể Mithilā—liền mau chóng làm lễ nhiễu quanh Viśvāmitra theo chiều phải, cùng với các thầy và thân tộc đi theo.

Verse 39

विश्वामित्रोऽपि धर्मात्मा सहरामस्सलक्ष्मण:।।।।स्ववाटमभिचक्राम पूज्यमानो महर्षिभि:।

Viśvāmitra cũng vậy—bậc giữ vững chánh pháp—cùng Rāma và Lakṣmaṇa trở về trú xứ của mình, trong khi được các đại hiền giả cung kính tôn vinh.