Sarga 97

Verse 1

सुसंरब्धं तु सौमित्रिं लक्ष्मणं क्रोधमूर्छितम् ।रामस्तु परिसान्त्व्याथ वचनं चेदमब्रवीत् ॥१॥

Bấy giờ, đức Rāma sau khi dỗ dành Lakṣmaṇa—con của Sumitrā—đang bừng bừng phẫn nộ, tâm trí rối loạn vì cơn giận, liền cất lời nói như sau.

Verse 2

किमत्र धनुषा कार्यमसिना वा सचर्मणा ।महेष्वासे महाप्राज्ञे भरते स्वयमागते ॥२॥

Khi Bharata—bậc đại cung thủ, trí tuệ sâu rộng—đã tự thân đến đây, thì còn cần gì đến cung, đến kiếm, hay cả tấm khiên nữa?

Verse 3

पितुस्सत्यं प्रतिश्रुत्य हत्वा भरतमागतम् ।किं करिष्यामि राज्येन सापवादेन लक्ष्मण ॥३॥

Này Lakṣmaṇa, dẫu ta đã thề giữ trọn lời chân thật của phụ vương, thì vương quyền có ích gì cho ta, nếu phải mang tiếng nhơ—giết Bharata đang đến đây?

Verse 4

यद्द्रव्यं बान्धवानां वा मित्राणां वा क्षये भवेत् ।नाहं तत्प्रतिगृह्णीयां भक्षान्विषकृतानिव ॥४॥

Của cải nào do sự diệt vong của thân quyến hay bằng hữu mà có, ta quyết chẳng nhận—như thức ăn bị tẩm độc vậy.

Verse 5

धर्ममर्थं च कामं च पृथिवीं चापि लक्ष्मण ।इच्छामि भवतामर्थे एतत् प्रतिशृणोमि ते ॥५॥

Này Lakṣmaṇa, vì các ngươi mà ta ước cầu dharma, phú thịnh, lạc thú, và cả cõi đất (quyền vương); điều ấy ta long trọng thề nói với ngươi.

Verse 6

भ्रात्रूणां संग्रहार्थं च सुखार्थं चापि लक्ष्मण ।राज्यमप्यहमिच्छामि सत्येनाऽयुधमालभे ॥६॥

Hỡi Lakṣmaṇa, vì sự hòa hợp của các huynh đệ và vì niềm an lạc của họ, ta dẫu nhận cả vương quyền cũng chỉ vì thế; ta lấy chân lý mà thề, nắm vũ khí làm chứng.

Verse 7

नेयं मम मही सौम्य दुर्लभा सागराम्बरा ।न हीच्छेयमधर्मेण शक्रत्वमपि लक्ष्मण ॥७॥

Hỡi Lakṣmaṇa hiền hòa, cõi đất này—được biển cả bao quanh—đối với ta chẳng khó đạt; nhưng ta quyết chẳng cầu, bằng phi pháp, dù chỉ là ngôi Chúa tể Indra.

Verse 8

यद्विना भरतं त्वां च शत्रुघ्नं चापि मानद ।भवेन्मम सुखं किञ्चिद्भस्म तत्कुरुतां शिखी ॥८॥

Hỡi bậc giữ gìn danh dự, nếu có chút hạnh phúc nào cho ta mà thiếu Bharata, thiếu ngươi, và cả Śatrughna, thì nguyện ngọn lửa thiêng thiêu rụi hạnh phúc ấy thành tro.

Verses 9-11

मन्येऽहमागतोऽयोध्यां भरतो भ्रातृवत्सलः ।मम प्राणात्प्रियतरः कुलधर्ममनुस्मरन् ॥९॥श्रुत्वा प्रव्राजितं मां हि जटावल्कलधारिणम् ।जानक्यासहितं वीर त्वया च पुरुषर्षभ ॥१०॥स्नेहेनाऽक्रान्तहृदय श्शोकेनाकुलितेन्द्रियः ।द्रष्टुमभ्यागतो ह्येष भरतो नान्यथाऽगतः ॥११॥

Ta nghĩ Bharata—người hết lòng thương kính anh em, đối với ta còn quý hơn cả sinh mạng, luôn nhớ giữ gia pháp—đã trở về Ayodhyā. Khi nghe tin ta bị đày, tóc bện rối, mặc áo vỏ cây, cùng với Janakī và ngươi, hỡi bậc trượng phu tối thượng, chàng đã đến đây. Trái tim bị tình thương chiếm trọn, các căn bị sầu khổ khuấy động, Bharata đến chỉ để được gặp ta, chẳng vì mục đích nào khác.

Verse 12

अम्बां च कैकयीं रुष्य परुषं चाप्रियं वदन् ।प्रसाद्य पितरं श्रीमार्नाज्यं मे दातुमागतः ॥१२॥

Nổi giận với mẫu thân Kaikeyī, thốt ra những lời cay nghiệt khó nghe, rồi tìm cách làm nguôi lòng phụ vương, Bharata rạng rỡ ấy đã đến để dâng vương quốc lại cho ta.

Verse 13

प्राप्तकालं यदेषोऽस्मान्भरतो द्रष्टुमिच्छति ।अस्मासु मनसाऽप्येष नाप्रियं किञ्चिदाचरेत् ॥१३॥

Thật đúng lúc Bharata ước muốn đến yết kiến chúng ta; ngay cả trong ý nghĩ, người ấy cũng chẳng hề làm điều chi bất lợi hay khiến chúng ta phiền lòng.

Verse 14

विप्रियं कृतपूर्वं ते भरतेन कदा नु किम् ।ईदृशं वा भयं तेऽद्य भरतं योऽत्र शङ्कसे ॥१४॥

Quả thật Bharata đã từng khi nào làm điều gì trái ý với ngươi chăng? Hôm nay ngươi vì nỗi sợ nào mà lại nghi ngờ Bharata ở đây?

Verse 15

न हि ते निष्ठुरं वाच्यो भरतो नाप्रियं वचः ।अहं ह्यप्रियमुक्त स्स्यां भरतस्याप्रिये कृते ॥१५॥

Ngươi chớ nói với Bharata những lời thô bạo hay khó nghe; bởi nếu ngươi thốt lời cay nghiệt với Bharata, thì khác nào những lời ấy nhằm vào chính ta.

Verse 16

कथं नु पुत्राः पितरं हन्युः कस्यां चिदापदि ।भ्राता वा भ्रातरं हन्यात्सौमित्रे प्राणमात्मनः ॥१६॥

Trong bất kỳ tai ương nào, hỡi Saumitri, làm sao con cái có thể giết cha mình? Hay làm sao một người anh có thể giết chính em mình—người thân yêu như mạng sống của mình?

Verse 17

यदि राज्यस्य हेतोस्त्वमिमां वाचं प्रभाषसे ।वक्ष्यामि भरतं दृष्ट्वा राज्यमस्मै प्रदीयताम् ॥१७॥

Nếu ngươi nói những lời ấy vì cớ vương quyền, thì khi gặp Bharata, ta sẽ nói rằng: ‘Xin hãy trao vương quốc này cho ngươi.’

Verse 18

उच्यमानोऽपि भरतो मया लक्ष्मण तद्वचः ।राज्यमस्मै प्रयच्छेति बाढमित्येव वक्ष्यति ॥१८॥

Này Lakṣmaṇa, dẫu ta có nói với Bharata lời ấy: “Hãy trao vương quốc cho người ấy”, Bharata hẳn sẽ đáp ngay: “Vâng, xin như vậy.”

Verse 19

तथोक्तो धर्मशीलेन भ्रात्रा तस्य हिते रतः ।लक्ष्मणः प्रविवेशेव स्वानि गात्राणि लज्जया ॥१९॥

Được người anh thấm nhuần chánh pháp, một lòng vì lợi ích của mình nói như thế, Lakṣmaṇa vì hổ thẹn mà như co rút, tự thu mình vào chính thân thể.

Verse 20

तद्वाक्यं लक्ष्मण श्श्रुत्वा व्रीलितः प्रत्युवाच ह ।त्वां मन्ये द्रष्टुमायातः पिता दशरथ स्स्वयम् ॥२०॥

Nghe lời ấy, Lakṣmaṇa càng thêm thẹn thùng liền thưa: “Con nghĩ phụ vương Daśaratha đã tự thân đến đây để được thấy huynh.”

Verse 21

व्रीलितं लक्ष्मणं दृष्ट्वा राघवः प्रत्युवाच ह ।एष मन्ये महाबाहुरिहास्मान्द्रष्टुमागतः ॥२१॥

Thấy Lakṣmaṇa bối rối thẹn thùng, Rāghava đáp: “Ta cũng nghĩ vị đại lực, cánh tay hùng mạnh ấy đã đến đây để gặp chúng ta.”

Verse 22

अथवा नौ ध्रुवं मन्ये मन्यमान स्सुखोचितौ ।वनवासमनुध्याय गृहाय प्रतिनेष्यति ॥२२॥

Hoặc nữa, ta chắc rằng: nghĩ đến đời sống rừng núi của chúng ta, cho rằng ta vốn quen hưởng an lạc, nên người đã đến để đưa chúng ta trở về nhà.

Verse 23

इमां वाप्येष वैदेहीमत्यन्तसुखसेविनीम् ।पिता मे राघव श्श्रीमान्वनादादाय यास्यति ॥२३॥

Bằng không, hỡi Rāghava, phụ vương hiển vinh của ta sẽ đón Vaidehī—người vốn quen hưởng mọi an lạc—rời khỏi rừng sâu mà hồi cung.

Verse 24

एतौ तौ सम्प्रकाशेते गोत्रवन्तौ मनोरमौ ।वायुवेगसमौ वीर जवनौ तुरगोत्तमौ ॥२४॥

Hỡi dũng sĩ, kia kìa—hai tuấn mã rực rỡ hiện ra: dòng dõi cao quý, dáng vẻ khả ái, phi nhanh, tốc độ sánh cùng gió.

Verse 25

स एष सुमहाकायः कम्पते वाहिनीमुखे ।नागश्शत्रुञ्जयो नाम वृद्धस्तातस्य धीमतः ॥२५॥

Kìa, ngay nơi đầu đội quân, con voi thân hình vĩ đại ấy đang chuyển động—tên là Śatruñjaya, đã già—thuộc về phụ vương ta, bậc trí giả.

Verse 26

न तु पश्यामि तच्छत्रं पाण्डुरं लोकसत्कृतम् ।पितुर्दिव्यं महाबाहो संशयो भवतीह मे ॥२६॥

Nhưng, hỡi bậc tay dài, ta chẳng thấy chiếc lọng trắng huy hoàng của phụ vương—được người đời tôn kính; vì thế lòng ta sinh nghi.

Verse 27

वृक्षाग्रादवरोह त्वं कुरु लक्ष्मण मद्वचः ।इतीव रामो धर्मात्मा सौमित्रिं तमुवाच ह ॥२७॥

“Hãy xuống khỏi ngọn cây, Lakṣmaṇa, và làm theo lời ta.” Đức Rāma, bậc hộ trì Chánh Pháp, đã nói như vậy với Saumitrī.

Verse 28

अवतीर्य तु सालाग्रात्तस्मात्स समितिञ्जयः ।लक्ष्मणः प्राञ्जलिर्भूत्वा तस्थौ रामस्य पार्श्वतः ॥२८॥

Bấy giờ Lakṣmaṇa, bậc chiến thắng nơi trận mạc, từ ngọn cây śāla ấy bước xuống; chắp tay cung kính, đứng kề bên Rāma.

Verse 29

भरतेनापि सन्दिष्टा सम्मर्दो न भवेदिति ।समन्तात्तस्य शैलस्य सेना वासमकल्पयत् ॥२९॥

Cũng theo lời Bharata dặn rằng: “Chớ để chen lấn hỗn tạp”, đại quân bèn dựng trại, đóng quanh ngọn núi ấy bốn bề.

Verse 30

अध्यर्धमिक्ष्वाकुचमूर्योजनं पर्वतस्य सा ।पार्श्वे न्यविशदावृत्य गजवाजिरथाकुला ॥३०॥

Đạo quân Ikṣvāku ấy—dày đặc voi, ngựa và xe chiến—trải rộng hơn một do-tuần rưỡi; bao quanh sườn núi, họ hạ trại bên cạnh núi.

Verse 31

सा चित्रकूटे भरतेन सेना धर्मं पुरस्कृत्य विधूय दर्पम् ।प्रसादनार्थं रघुनन्दनस्य विराजते नीतिमता प्रणीता ॥३१॥

Trên núi Citrakūṭa, đạo quân do Bharata dẫn dắt rạng ngời—lấy Dharma làm đầu, phủi sạch kiêu mạn, dưới sự chỉ huy của bậc giữ chánh đạo, tiến bước để cầu được ân hòa của Raghu-nandana (Rāma).