Sarga 32

Verse 1

ततश्शासन माज्ञाय भ्रातु श्शुभतरं प्रियम्।गत्वा स प्रविवेशाशु सुयज्ञस्य निवेशनम्।।।।

Bấy giờ, thấu hiểu lời chỉ dạy cát tường và đầy thiện ý của người anh, chàng liền đi ngay và bước vào tư dinh của Suyajña.

Verse 2

तं विप्रमग्न्यगारस्थं वन्दित्वा लक्ष्मणोऽब्रवीत्।सखेऽभ्यागच्छ पश्य त्वं वेश्म दुष्करकारिणः।।।।

Đảnh lễ vị Bà-la-môn đang ở nơi điện thờ lửa thiêng, Lakṣmaṇa thưa: “Này hiền hữu, hãy đến—hãy nhìn xem tư dinh của Rāma, bậc làm nên những việc khó thành.”

Verse 3

ततस्सन्ध्यामुपास्याशु गत्वा सौमित्रिणा सह।जुष्टं तत्प्राविशल्लक्ष्म्या रम्यं रामनिवेशनम्।।।।

Bấy giờ, sau khi mau chóng cử hành lễ thờ phụng lúc hoàng hôn, chàng cùng Saumitri (Lakṣmaṇa) đi đến và bước vào dinh thất của Rāma—mỹ lệ, rạng ngời phúc lộc.

Verse 4

तमागतं वेदविदं प्राञ्जलिस्सीतया सह।सुयज्ञमभिचक्राम राघवोऽग्निमिवार्चितम्।।।।

Khi Suyajña, bậc thông suốt Veda, đến nơi, Rāghava (Rama) cùng với Sītā chắp tay cung kính, tôn kính ngài như lửa thiêng và đi nhiễu quanh.

Verse 5

जातरूपमयैर्मुख्यैरङ्गदैः कुण्डलैः शुभैः।सहेमसूत्रैर्मणिभिः केयूरैर्वलयैरपि।।।।अन्यैश्च रत्नैर्बहुभिः काकुत्स्थः प्रत्यपूजयत्।सुयज्ञं स तदोवाच रामस्सीता प्रचोदितः।।।।

Với những trang sức vàng thượng hạng—vòng tay, khuyên tai cát tường, các bảo vật nạm ngọc kèm dây vàng, cùng kiềng tay, vòng xuyến—và còn nhiều châu báu khác nữa, Rama dòng Kakutstha đã cung kính tôn vinh Suyajña. Rồi, được Sītā thúc giục, Rama cất lời với ông.

Verse 6

जातरूपमयैर्मुख्यैरङ्गदैः कुण्डलैः शुभैः।सहेमसूत्रैर्मणिभिः केयूरैर्वलयैरपि।।2.32.5।।अन्यैश्च रत्नैर्बहुभिः काकुत्स्थः प्रत्यपूजयत्।सुयज्ञं स तदोवाच रामस्सीता प्रचोदितः।।2.32.6।।

Cũng với những trang sức vàng thượng hạng—vòng tay, khuyên tai cát tường, các bảo vật nạm ngọc kèm dây vàng, cùng kiềng tay, vòng xuyến—và nhiều châu báu khác, Rama dòng Kakutstha đã cung kính tôn vinh Suyajña; rồi, theo lời Sītā nhắc nhở, Rama lên tiếng nói với ông.

Verse 7

हारं च हेमसूत्रं च भार्यायै सौम्य हारय।रशनां चाधुना सीता दातुमिच्छति ते सखे।।।।

Này hiền hữu, xin hãy mang tặng cho phu nhân của ngươi: chiếc vòng cổ và sợi dây vàng; và nay Sītā cũng muốn gửi ngươi chiếc đai lưng này, bạn thân của ta.

Verse 8

अङ्गदानि विचित्राणि केयूराणि शुभानि च।प्रयच्छति सखे तुभ्यं भार्यायै गच्छती वनम्।।।।

Khi Sītā lên đường vào rừng, nàng—hỡi bạn—nhờ ngươi trao cho phu nhân của ngươi những trang sức kỳ xảo và cát tường: các vòng tay và xuyến đẹp.

Verse 9

पर्यङ्कमग्य्रास्तरणं नानारत्नविभूषितम्।तमपीच्छति वैदेही प्रतिष्ठापयितुं त्वयि।।।।

Vaidehī (Sītā) cũng ước muốn chiếc trường kỷ—phủ tấm trải tuyệt mỹ, lại nạm đủ loại châu báu—được giao phó nơi ngươi gìn giữ.

Verse 10

नाग श्शत्रुञ्जयो नाम मातुलोऽयं ददौ मम।तं ते गजसहस्रेण ददामि द्विजसत्तम।।।।

Bạch bậc tối thượng trong hàng Bà-la-môn, người cậu bên ngoại đã ban cho tôi con voi này tên là Śatruñjaya; nay tôi kính dâng ngài, cùng với một ngàn con voi.

Verse 11

इत्युक्तस्स हि रामेण सुयज्ञः प्रतिगृहृयतत्।रामलक्ष्मणसीतानां प्रयुयोजाशिष श्शुभाः।।।।

Được Rāma nói như vậy, Suyajña liền nhận lễ vật, rồi ban những lời chúc phúc cát tường cho Rāma, Lakṣmaṇa và Sītā.

Verse 12

अथ भ्रातरमव्यग्रं प्रियं रामः प्रियंवदः।सौमित्रिं तमुवाचेदं ब्रह्मेव त्रिदशेश्वरम्।।।।

Rồi Rāma, lời nói ngọt lành, tâm không vướng bận, ung dung điềm tĩnh, cất lời với người em yêu quý Saumitri—như Phạm Thiên nói với Đế Thích, chúa tể chư thiên.

Verse 13

अगस्त्यं कौशिकं चैव तावुभौ ब्राह्मणोत्तमौ।अर्चयाहूय सौमित्रे रत्नैस्सस्यमिवाम्बुभिः।।।।

Hỡi Saumitrī (Lakṣmaṇa), hãy thỉnh mời Agastya và Kauśika—hai bậc thượng thủ trong hàng Bà-la-môn—rồi cung kính cúng dường, tuôn rải châu báu như mưa tưới nhuần ruộng lúa đang thì đứng bông.

Verse 14

तर्पयस्व महाबाहो गोसहस्रैश्च मानद।सुवर्णै रजतैश्चैव मणिभिश्च महाधनैः।।।।

Hỡi bậc đại lực, người ban danh dự, hãy làm cho các ngài hoan hỷ bằng lễ vật: một ngàn con bò, cùng vàng, bạc và những bảo châu quý giá vô cùng.

Verse 15

कौसल्यां च य आशीर्भिर्भक्तः पर्युपतिष्ठति।आचार्यस्तैत्तिरीयाणामभिरूपश्च वेदवित्।।।।तस्य यानं च दासीश्च सौमित्रे सम्प्रदापय।कौशेयानि च वस्त्राणि यावत्तुष्यति स द्विजः।।।।

Lại nữa, vị Bà-la-môn chí thành thường đến bên mẫu hậu Kausalyā dâng lời chúc phúc—một ācārya thuộc truyền thống Taittirīya, dung nghi hòa nhã, tinh thông Veda—hỡi Saumitrī, hãy ban cho ngài xe cộ và nữ tỳ, cùng y phục lụa, cho đến khi bậc nhị sinh ấy hoàn toàn mãn nguyện.

Verse 16

कौसल्यां च य आशीर्भिर्भक्तः पर्युपतिष्ठति।आचार्यस्तैत्तिरीयाणामभिरूपश्च वेदवित्।।2.32.15।।तस्य यानं च दासीश्च सौमित्रे सम्प्रदापय।कौशेयानि च वस्त्राणि यावत्तुष्यति स द्विजः।।2.32.16।।

Lại nữa, vị Bà-la-môn chí thành thường đến bên mẫu hậu Kausalyā dâng lời chúc phúc—một ācārya thuộc truyền thống Taittirīya, dung nghi hòa nhã, tinh thông Veda—hỡi Saumitrī, hãy ban cho ngài xe cộ và nữ tỳ, cùng y phục lụa, cho đến khi bậc nhị sinh ấy hoàn toàn mãn nguyện.

Verse 17

सूतश्चित्ररथश्चार्य सचिवस्सुचिरोषितः।तोषयैनं महार्हैश्च रत्नैर्वस्त्रैर्धनैस्तथा।।।।पशुकाभिश्च सर्वाभिर्गवां दशशतेन च।

Còn Citra-ratha, người đánh xe—một bậc đáng kính, mưu thần đã lâu phụng sự trong triều—hãy làm cho ông hoan hỷ bằng châu báu vô giá, y phục và của cải; lại ban đủ mọi loại gia súc, cùng một ngàn con bò.

Verse 18

ये चेमे कठकालापा बहवो दण्डमाणवाः।।।।नित्यस्वाध्यायशीलत्वान्नान्यत्कुर्वन्ति किञ्चन।अलसा स्वादुकामाश्च महतां चापि सम्मताः।।।।तेषामशीतियानानि रत्नपूर्णानि दापय।शालिवाहसहस्रं च द्वे शते भद्रकां स्तथा।।।।व्यञ्जनार्थं च सौमित्रे गोसहस्रमुपाकुरु।

Và những vị phạm hạnh mang gậy này, đông đảo, thông suốt các truyền thống Kāṭhaka và Kālāpa—vì chuyên cần tụng học Veda hằng ngày nên chẳng làm việc gì khác. Dẫu ít lo việc đời và ưa món ngon, các vị vẫn được bậc đại nhân kính trọng. Hãy sắp cho họ tám mươi cỗ xe đầy châu báu; một ngàn con bò đực dùng chở thóc lúa; thêm hai trăm con bò tốt nữa; và, hỡi Saumitrī, hãy chuẩn bị một ngàn con bò để lo việc nấu nướng.

Verse 19

ये चेमे कठकालापा बहवो दण्डमाणवाः।।2.32.18।।नित्यस्वाध्यायशीलत्वान्नान्यत्कुर्वन्ति किञ्चन।अलसा स्वादुकामाश्च महतां चापि सम्मताः।।2.32.19।।तेषामशीतियानानि रत्नपूर्णानि दापय।शालिवाहसहस्रं च द्वे शते भद्रकां स्तथा।।2.32.20।।व्यञ्जनार्थं च सौमित्रे गोसहस्रमुपाकुरु।

Một đại chúng các phạm hạnh giả đeo thắt lưng mekhalā đã đến hầu trước mẫu hậu Kauśalyā; hỡi Saumitrī, hãy ban cho mỗi vị một ngàn làm lễ thí.

Verse 20

ये चेमे कठकालापा बहवो दण्डमाणवाः।।2.32.18।।नित्यस्वाध्यायशीलत्वान्नान्यत्कुर्वन्ति किञ्चन।अलसा स्वादुकामाश्च महतां चापि सम्मताः।।2.32.19।।तेषामशीतियानानि रत्नपूर्णानि दापय।शालिवाहसहस्रं च द्वे शते भद्रकां स्तथा।।2.32.20।।व्यञ्जनार्थं च सौमित्रे गोसहस्रमुपाकुरु।

Hãy cho họ tám mươi cỗ xe chất đầy châu báu, lại cấp một nghìn con bò đực khỏe để kéo chở lúa thóc, cùng hai trăm con bò tốt nữa. Và này Saumitri (Lakṣmaṇa), hãy sắp đặt thêm một nghìn con bò cái để lo việc chuẩn bị thức ăn.

Verse 21

मेखलीनां महासङ्घः कौसल्यां समुपस्थितः।।।।तेषां सहस्रं सौमित्रे प्रत्येकं सम्प्रदापय।

Một đại chúng các phạm hạnh giả đeo thắt lưng mekhalā đã đến hầu trước mẫu hậu Kauśalyā; hỡi Saumitrī, hãy ban cho mỗi vị một ngàn làm lễ thí.

Verse 22

अम्बा यथा च सा नन्देत्कौसल्या मम दक्षिणाम्।।।।तथा द्विजातीस्ता न्सर्वान् लक्ष्मणार्चय सर्वशः।

Hỡi Lakṣmaṇa, hãy cung kính cúng dường và tôn vinh hết thảy các vị Bà-la-môn ấy theo mọi phép tắc, để mẫu hậu Kauśalyā của ta được hoan hỷ vì những lễ thí kính trọng ta dâng qua con.

Verse 23

तत स्सपुरुषव्याघ्रस्तद्धनं लक्ष्मणः स्वयम्।।।।यथोक्तं ब्राह्मणेन्द्राणांमददाद्धनदो यथा।

Bấy giờ Lakṣmaṇa—bậc hổ giữa loài người—đích thân trao của cải ấy cho các bậc thượng thủ Bà-la-môn, đúng như lời đã dạy, tựa như Kubera ban phát tài bảo.

Verse 24

अथाऽब्रवीद्बाष्पकलांस्तिष्ठतश्चोपजीविनः।।।।सम्प्रदायबहुद्रव्यमेकैकस्योपजीवनम्।

Rồi sau khi đã ban cho mỗi người nương tựa một phần tài vật dồi dào làm kế sinh nhai, Rāma cất lời với những người hầu đứng đó, cổ nghẹn lệ trào, rằng:

Verse 25

लक्ष्मणस्य च यद्वेश्म गृहं च यदिदं मम।।।।अशून्यं कार्यमेकैकं यावदागमनं मम।

Cho đến ngày ta trở về, hãy lo liệu để từng ngôi nhà—cả của Lakṣmaṇa lẫn của ta—đều có người trông nom, chớ để hoang vắng.

Verse 26

इत्युक्त्वा दुःखितं सर्वं जनं तमुपजीविनम्।।।।उवाचेदं धनाध्यक्षं धनमानीयतामिति।

Nói vậy xong với hết thảy những người nương tựa đang sầu khổ, Rāma liền bảo viên quan coi kho tàng: “Hãy đem của cải đến đây.”

Verse 27

ततोऽस्य धनमाजह्रुस्सर्वमेवोपजीविनः।।।।स राशिस्सुमहांस्तत्र दर्शनीयो ह्यदृश्यत।

Bấy giờ những người nương tựa đem đến toàn bộ tài sản của Rāma; tại đó hiện ra một đống châu báu lớn lao, thật rực rỡ, khiến ai cũng phải trông nhìn.

Verse 28

ततस्सपुरुषव्याघ्र स्तद्धनं सहलक्ष्मणः।।।।द्विजेभ्यो बालवृद्धेभ्यः कृपणेभ्योऽह्यदापयत्।

Rồi bậc nhân trung hổ là Rāma, cùng với Lakṣmaṇa, truyền đem số của cải ấy phân phát—đặc biệt cho các bà-la-môn, cho trẻ nhỏ và người già, và cho những kẻ bần cùng khốn khó.

Verse 29

तत्रासीत्पिङ्गलो गार्ग्यस्त्रिजटो नाम वै द्विजः।।।।क्षतवृत्तिर्वने नित्यं फालकुद्दाललाङ्गली।

Ở đó có một bà-la-môn tên Trijaṭa, da ngả màu vàng sẫm nên gọi là Piṅgala, thuộc dòng Gārgya; ông thường sống nơi rừng núi, lấy việc đào bới và cày xới làm kế sinh nhai, mang theo lưỡi cày, cuốc sắt và cày.

Verse 30

तं वृद्धं तरुणी भार्या बालानादाय दारकान्।।।।अब्रवीद्बाह्मणं वाक्यं दारिद्र्येणाभिपीडिता।

Người vợ trẻ của ông, bị cảnh nghèo đói dày vò, bồng dắt những đứa con thơ đến trước mặt, rồi thưa lời cùng vị bà-la-môn tuổi già ấy.

Verse 31

अपास्य फालं कुद्दालं कुरुष्व वचनं मम।।।।रामं दर्शय धर्मज्ञं यदि किञ्चिदवाप्स्यसि।

“Hãy làm theo lời ta: quăng bỏ sắt và cuốc ấy. Hãy đến yết kiến Rāma—bậc thông đạt dharma; nếu còn điều gì có thể đạt được, ngươi sẽ nhận được từ Người.”

Verse 32

स भार्यावचनं श्रुत्वा शाटीमाच्छाद्य दुश्छदाम्।।।।स प्रातिष्ठत पन्थानं यत्र रामनिवेशनम्।

Nghe lời vợ, ông khoác lên mình tấm áo choàng rách nát khó che thân, rồi lên đường theo lối dẫn đến nơi ở của Rāma.

Verse 33

भृग्वङ्गिरसमं दीप्त्या त्रिजटं जनसंसदि।।।।आपञ्चमायाः कक्ष्यायाः नैनं कश्चिदवारयत्।

Giữa hội chúng đông đúc, Trijaṭa rực sáng với quang huy như Bhṛgu và Aṅgiras; chẳng ai ngăn ông, cho đến khi ông vào tới sân thứ năm.

Verse 34

स राजपुत्रमासाद्य त्रिजटो वाक्यमब्रवीत्।।।।निर्धनो बहुपुत्रोऽस्मि राजपुत्र महायशः।उञ्छवृत्तिर्वने नित्यं प्रत्यवेक्षस्व मामिति।।।।

Đến gần hoàng tử, Trijaṭa thưa rằng: “Ôi hoàng tử lừng danh, tôi nghèo khó, lại có nhiều con. Hằng ngày tôi sống trong rừng bằng cách nhặt lượm hạt thóc rơi—xin Người đoái thương xét đến tôi.”

Verse 35

स राजपुत्रमासाद्य त्रिजटो वाक्यमब्रवीत्।।2.32.34।।निर्धनो बहुपुत्रोऽस्मि राजपुत्र महायशः।उञ्छवृत्तिर्वने नित्यं प्रत्यवेक्षस्व मामिति।।2.32.35।।

Bấy giờ, Trijaṭa đến gần hoàng tử và thưa rằng: “Ôi hoàng tử lừng danh! Ta nghèo khó mà con cái đông; hằng ngày trong rừng chỉ sống nhờ nhặt nhạnh lượm lặt. Xin Ngài đoái xét đến ta.”

Verse 36

तमुवाच ततो राम: परिहास समन्वितम्।गवां सहस्रमप्येकं न नु विश्राणितं मया।।।।परिक्षिपसि दण्डेन यावत्तावदवाप्स्यसि।

Khi ấy, Rāma nói với ông bằng giọng đùa vui: “Ta còn chưa bố thí dù chỉ một ngàn con bò. Hãy ném cây gậy của ngươi—gậy bay tới đâu, ngươi sẽ được bò tới đó.”

Verse 37

स शाटीं त्वरितः कट्यां सम्भ्रान्तः परिवेष्ट्य ताम्।।।।आविद्ध्य दण्डं चिक्षेप सर्वप्राणेन वेगितः।

Nghe vậy, ông hoảng hốt vội vàng, quấn tấm áo choàng quanh thắt lưng; rồi nhắm hướng, dốc hết sức lực mà phóng cây gậy đi.

Verse 38

स तीर्त्वा सरयूपारं दण्डस्तस्य कराच्च्युतः।।।।गोव्रजे बहुसाहस्रे पपातोक्षणसन्निधौ।

Cây gậy rời khỏi tay ông, vượt qua bờ bên kia sông Sarayū, rồi rơi xuống gần một con bò đực, giữa chuồng bò có đến hàng vạn con.

Verse 39

तं परिष्वज्य धर्मात्मा आतस्मात्सरयूतटात्।।।।आनयामास ता गोपै स्त्रिजटायाश्रमं प्रति।

Bậc hiền đức Rāma ôm lấy ông, rồi bảo những người chăn bò lùa số bò ấy—kéo dài đến tận bờ sông Sarayū—về phía am thất của Trijaṭa.

Verse 40

उवाच स ततो रामस्तं गार्ग्यमभिसान्त्वयन्।मन्युर्न खलु कर्तव्यः परिहासो ह्ययं मम।।।।

Bấy giờ Rama an ủi vị Gārgya ấy mà nói: “Ngài chớ giận; đó chỉ là lời đùa của ta.”

Verse 41

इदं हि तेजस्तव यद्दुरत्ययंतदेव जिज्ञासितुमिच्छता मया।इमं भवानर्थमभि प्रचोदितोवृणीष्व किं चेदपरं व्यवस्यति।।।।

“Quả thật uy lực của ngài là điều không thể vượt qua; vì muốn thẩm định chính điều ấy nên ta đã thúc giục ngài làm việc này. Nếu ngài còn định điều gì khác, xin hãy chọn và nói ra.”

Verse 42

ब्रवीमि सत्येन नतेऽस्ति यन्त्रणाधनं हि यद्यन्मम विप्रकारणात्।भवत्सु सम्यक्प्रतिपादनेन तन्मयार्जितं प्रीतियशस्करं भवेत्।।।।

“Ta nói bằng sự thật: đối với ngài không hề có sự hạn chế nào. Bất cứ của cải nào của ta, vốn là để phụng sự các bà-la-môn; và khi ta đúng pháp bố thí cho những bậc như ngài, điều ta tích lũy sẽ trở thành nguồn hoan hỷ và danh thơm.”

Verse 43

तत स्सभार्य स्त्रिजटो महामुनिर्गवामनीकं प्रतिगृह्य मोदितः।यशोबलप्रीतिसुखोपबृंहणीस्तदाशिष: प्रत्यवदन्महात्मनः।।।।

Rồi đại ẩn sĩ Strijaṭa cùng với phu nhân, hoan hỷ nhận lấy một đàn bò đông đảo, và đáp lại những lời chúc phúc dành cho đấng đại nhân Rama—những lời chúc làm tăng trưởng danh tiếng, sức mạnh, tình thân và an lạc.

Verse 44

स चापि रामः प्रतिपूर्णमानसोमहद्धनं धर्मबलैरुपार्जितम्।नियोजयामास सुहृज्जनेऽचिराद्यथार्हसम्मानवचः प्रचोदितः।।।।

Rama cũng vậy, tâm ý đã viên mãn thỏa lòng, liền không chậm trễ đem đại tài sản do sức mạnh của Dharma mà tích lũy, phân phát cho bằng hữu thân hữu; được thúc giục bởi những lời tôn kính và tán thán xứng đáng.

Verse 45

द्विज स्सुहृद्भृत्यजनोऽथवा तदा दरिद्रभिक्षाचरणश्च योऽभवत्।न तत्र कश्चिन्न बभूव तर्पितोयथार्हसम्मानन दान सम्भ्रमैः।।2.32.46।।

Bấy giờ, dù là các Bà-la-môn, bằng hữu, gia nhân tùy tùng, hay người nghèo khổ sống nhờ khất thực, nơi ấy không một ai không được thỏa lòng, vì ai nấy đều được tiếp đãi bằng sự tôn kính đúng bậc và bố thí ân cần hợp phần.

Verse 46

द्विज स्सुहृद्भृत्यजनोऽथवा तदादरिद्रभिक्षाचरणश्च योऽभवत्।न तत्र कश्चिन्न बभूव तर्पितोयथार्हसम्मानन दान सम्भ्रमैः।।।।

Bấy giờ, dù là các Bà-la-môn, bằng hữu, gia nhân tùy tùng, hay những người nghèo và các khất sĩ, nơi ấy không ai còn chưa được thỏa lòng; bởi mỗi người đều được đón tiếp với sự tôn kính xứng đáng và bố thí kịp thời, hợp phần.