Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 32, Shloka 3

द्वात्रिंशस्सर्गः

Gifts to Suyajna and the Brahmins; Trijata’s Petition and Rama’s Charity

Devanagari script

ततस्सन्ध्यामुपास्याशु गत्वा सौमित्रिणा सह।जुष्टं तत्प्राविशल्लक्ष्म्या रम्यं रामनिवेशनम्।।।।

Transliteration

tataḥ sandhyām upāsya āśu gatvā saumitriṇā saha | juṣṭaṃ tat prāviśal lakṣmyā ramyaṃ rāma-niveśanam ||

Translation

Bấy giờ, sau khi mau chóng cử hành lễ thờ phụng lúc hoàng hôn, chàng cùng Saumitri (Lakṣmaṇa) đi đến và bước vào dinh thất của Rāma—mỹ lệ, rạng ngời phúc lộc.

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb); 'then'

• सन्ध्याम्: twilight prayer
• सन्ध्याम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सन्ध्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; object of उपास्य; 'twilight worship'

• उपास्य: having performed
• उपास्य: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: उप + आस् (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (Gerund); धातु: आस् (to sit/attend) with उपसर्ग उप-; 'having performed/worshipped'

• आशु: quickly
• आशु: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: आशु (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb); 'quickly'

• गत्वा: having gone
• गत्वा: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: गम् (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (Gerund); 'having gone'

• सौमित्रिणा: with Lakshmana
• सौमित्रिणा: Sahakāraka (सहकारक)
• Type: Noun
• Root: सौमित्रि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया एकवचन; 'with Saumitri (Lakshmana)'

• सह: together with
• सह: Sahakāraka (सहकारक)
• Type: Indeclinable
• Root: सह (अव्यय)
• Form: अव्यय; 'together with'

• जुष्टम्: endowed
• जुष्टम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: जुष् (धातु)
• Form: कृदन्त (PPP, क्त), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; qualifies रामनिवेशनम्; 'endowed/attended by'

• तत्: that
• तत्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; 'that' (palace)

• प्राविशत्: entered
• प्राविशत्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + विश् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; धातु: विश् with उपसर्ग प्र-; 'entered'

• लक्ष्म्या: with splendor
• लक्ष्म्या: Hetu/Instrument (करण/हेतु)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया एकवचन; instrumental; 'with prosperity/splendor'

• रम्यम्: beautiful
• रम्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: रम्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; qualifies रामनिवेशनम्; 'beautiful'

• रामनिवेशनम्: Rama's residence
• रामनिवेशनम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक) + निवेशन (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष: रामस्य निवेशनम्; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; object of प्राविशत्

Context

His young wife, highly distressed due to poverty, keeping her young sons before her said to the aged brahmin:

Characters & Entities

• Lakṣmaṇa (Saumitri)
• Rāma
• Rāma-niveśana (Rāma’s residence)
• sandhyā (twilight worship)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma includes nitya-karma (daily obligatory rites): even amid upheaval, one maintains disciplined worship and proper conduct.

What is the narrative situation?

After performing sandhyā worship, the character proceeds with Lakṣmaṇa into Rāma’s residence, marking a transition into the next household scene.

Which character virtue is emphasized?

Religious discipline and steadiness—ritual duty is not abandoned even when life is unsettled.