Sarga 106

Verse 1

एवमुक्त्वा तु विरते रामे वचनमर्थवत् ।ततो मन्दाकिनीतीरे रामं प्रकृतिवत्सलम् ॥१॥उवाच भरत श्चित्रं धार्मिको धार्मिकं वचः ।

Khi Rama nói xong những lời chí nghĩa rồi lặng im, bấy giờ bên bờ sông Mandākinī, Bharata—bậc chính trực—đã thưa với Rama, người vốn thương dân theo bản tính, một lời đáp sáng rõ, đặt nền trên dharma.

Verses 2-3

को हि स्यादीदृशो लोके यादृश स्त्वमरिन्दमः ॥२॥न त्वां प्रव्यथयेद्दुःखं प्रीतिर्वा नप्रहर्षयेत् ।सम्मतश्चासि वृद्धानां तांश्च पृच्छसि संशयान् ॥३॥

Hỡi bậc hàng phục kẻ thù, trong đời ai sánh được với ngài? Khổ đau chẳng làm ngài dao động, niềm vui cũng chẳng khiến ngài say đắm. Ngài được các bậc trưởng thượng kính trọng; hễ có nghi nan, ngài liền thỉnh hỏi các vị ấy để cầu lời chỉ dạy.

Verse 4

यथा मृत स्तथा जीवन्यथाऽसति तथा सति ।यस्यैष बुद्धिलाभ स्स्यात्परितप्येत केन सः ॥४॥

Với người đã đạt được trí tuệ ấy, sống và chết đều như nhau; thiện và ác cũng được nhìn bằng tâm bình đẳng. Vậy còn điều gì có thể làm người ấy khổ não?

Verse 5

परावरज्ञो यश्च स्याद् यथा त्वं मनुजाधिप ।स एव व्यसनं प्राप्य न विषीदितुमर्हति ॥५॥

Ô bậc chúa tể loài người, người hiểu rõ cao và thấp, thấy được trước sau như ngài, thì dẫu gặp tai ương cũng không nên chìm trong sầu muộn.

Verse 6

अमरोपमसत्त्व स्त्वं महात्मा सत्यसङ्गरः ।सर्वज्ञ स्सर्वदर्शी च बुद्धिमांश्चासि राघव ॥६॥

Hỡi Rāghava, ngài đại hồn, bản tính như bậc bất tử; kiên định trong chân lý, toàn tri, toàn kiến, và đầy đủ trí phân biệt.

Verse 7

न त्वामेवं गुणैर्युक्तं प्रभवाभवकोविदम् ।अविषह्यतमं दुःखमासादयितुमर्हति ॥७॥

Ngài vốn đầy đủ công đức, thấu rõ thịnh suy, sinh tử; thật không xứng để ngài phải gặp nỗi khổ đau không thể chịu nổi như thế.

Verse 8

प्रोषिते मयि यत्पापं मात्रा मत्कारणात्कृतम् ।क्षुद्रया तदनिष्टं मे प्रसीदतु भवान्मम ॥८॥

Khi con vắng mặt, tội lỗi mà mẹ con vì con mà gây ra—hèn kém và trái với ý con—xin ngài vì phần con mà rộng lòng tha thứ.

Verse 9

धर्मबन्धेन बद्धोऽस्मि तेनेमां नेह मातरम् ।हन्मितीव्रेण दण्डेन दण्डार्हां पापकारिणीम् ॥९॥

Ta bị ràng buộc bởi mối dây của Dharma; vì thế, ngay tại đây ta không nỡ đánh hại mẹ ta, dẫu bà đã tạo tội và đáng chịu hình phạt nghiêm khắc.

Verse 10

कथं दशरथा ज्जात श्शुद्धाभिजनकर्मणः ।जानन् धर्ममधर्मिष्ठं कुर्यां कर्म जुगुप्सितम् ॥१०॥

Làm sao ta—kẻ sinh từ Daśaratha, bậc cao quý về dòng dõi và thanh tịnh trong hành nghiệp—đã biết dharma mà lại có thể làm việc đáng ghê tởm, trái nghịch với chính đạo?

Verse 11

गुरुः क्रियावान्वृद्धश्च राजा प्रेतः पितेतिच ।तातं न परिगर्हेयं दैवतं चेति संसदि ॥११॥

Ngài là thầy tôn kính của ta, siêng hành nghi lễ thánh, tuổi đã cao, lại là bậc quân vương; nay đã khuất, và là phụ thân của ta. Vì thế, giữa hội chúng này, ta không thể quở trách phụ vương—đấng đối với ta như một vị thần.

Verse 12

को हि धर्मार्थयोर्हीनमीदृशं कर्म किल्बिषम् ।स्त्रियाः प्रियं चिकीर्षु स्सन्कुर्याद्धर्मज्ञ धर्मवित् ॥१२॥

Hỡi Rama, bậc thông đạt dharma, ai là người hiểu đạo mà lại vì muốn làm vừa lòng một người nữ, đi làm việc tội lỗi như thế—một việc thiếu cả dharma lẫn artha?

Verse 13

अन्तकाले हि भूतानि मुह्यन्तीति पुरा श्रुतिः ।राज्ञैवं कुर्वता लोके प्रत्यक्षं सा श्रुतिः कृता ॥१३॥

Xưa có lời truyền rằng: vào lúc lâm chung, muôn loài đều mê muội. Nay đức vua hành xử như thế, khiến lời ấy hiện rõ trước mắt trong đời này.

Verse 14

साध्वर्थमभिसन्धाय क्रोधान्मोहाच्च साहसात् ।तातस्य यदतिक्रान्तं प्रत्याहरतु तद्भवान् ॥१४॥

Xin ngài suy xét điều chân chính, vì nghĩa thiện; rồi hãy thu hồi, sửa lại mọi điều vượt quá của phụ vương, do sân hận, mê lầm hay liều lĩnh mà ra.

Verse 15

पितुर्हि समतिक्रान्तं पुत्रो यस्साधु मन्यते ।तदपत्यं मतं लोके विपरीतमतोऽन्यथा ॥१५॥

Người con nào cho rằng lỗi lầm của cha là ‘đúng’, thì trong đời chẳng được xem là con chân thật; bằng không, người ấy hóa thành điều trái ngược với đạo làm con.

Verse 16

तदपत्यं भवानस्तु मा भवान् दुष्कृतं पितुः ।अभिपत्ता कृतं कर्म लोके धीरविगर्हितम् ॥१६॥

Vậy xin ngài hãy làm người con chân chính; chớ trở thành kẻ tán đồng việc ác của phụ vương—một hành vi bị bậc hiền trí trong đời quở trách.

Verse 17

कैकेयीं मां च तातं च सुहृदो बान्धवांश्च नः ।पौरजानपदान्सर्वांस्त्रातु सर्वमिदं भवान् ॥१७॥

Xin ngài hãy che chở tất cả: hoàng hậu Kaikeyī, thiếp, phụ vương, bạn hữu và thân tộc của chúng ta, cùng toàn thể dân thành và dân quê—thật vậy, trọn cả quốc độ này.

Verse 18

क्व चारण्यं क्वच क्षात्रं क्व जटाः क्व च पालनम् ।ईदृशं व्याहतं कर्म न भवान्कर्तुमर्हति ॥१८॥

Rừng sâu liên can gì đến bổn phận của một kṣatriya? Tóc bện rối có can hệ gì với việc trị vì và hộ quốc an dân? Ngài không nên làm một việc trái nghịch như thế, tự mâu thuẫn và làm rối loạn đạo nghiệp.

Verse 19

एष हि प्रथमो धर्मः क्षत्रियस्याभिषेचनम् ।येन शक्यं महाप्राज्ञ प्रजानां परिपालनम् ॥१९॥

Bạch bậc đại trí, đại tâm, bổn phận tối thượng của một kṣatriya là lễ quán đảnh đăng cơ. Nhờ sự thụ phong vương quyền ấy, mới có thể hộ trì và trị lý muôn dân.

Verse 20

कश्च प्रत्यक्षमुत्सृज्य संशयस्थ मलक्षणम् ।आयतिस्थं चरे द्धर्मं क्षत्रबन्दुरनिश्चितम् ॥२०॥

Lại nữa, ai là kṣatriya mà bỏ điều bổn phận hiển nhiên trước mắt, để chạy theo một thứ “đạo hạnh” mơ hồ, đầy nghi hoặc và điềm chẳng lành, mà quả báo còn ở tương lai xa xôi, không thể quyết định?

Verse 21

अथ क्लेशज मेव त्वं धर्मं चरितु मिच्छसि ।धर्मेण चतुरो वर्णान्पालयन् क्लेश माप्नुहि ॥२१॥

Nếu ngài thật muốn thực hành một dharma chỉ đạt được qua gian khổ, thì hãy nhận lấy gian khổ của việc trị vì: lấy chính pháp mà bảo hộ bốn varṇa, và gánh chịu lao nhọc ấy.

Verse 22

चतुर्णामाश्रमाणां हि गार्हस्थ्यं श्रेष्ठमुत्तमम् ।आहुर्धर्मज्ञ धर्मज्ञास्तं कथं त्यक्तु मर्हसि ॥२२॥

Trong bốn nếp sống (āśrama), các bậc am tường Chánh pháp đều nói đời sống gia chủ là tối thượng, cao quý nhất. Ôi người biết Dharma, sao Ngài có thể nỡ rời bỏ điều ấy?

Verse 23

श्रुतेन बालः स्थानेन जन्मना भवतो ह्यहम् ।स कथं पालयिष्यामि भूमिं भवति तिष्ठति ॥२३॥

Về học vấn, địa vị, thậm chí về dòng sinh, con đều kém Ngài. Khi Ngài còn ở đây, kẻ như con làm sao có thể trị vì cõi đất này?

Verse 24

हीनबुद्धिगुणो बालो हीनः स्थानेन चाप्यहम् ।भवता च विनाभूतो न वर्तयितुमुत्सुहे ॥२४॥

Con chỉ là đứa trẻ, kém trí xét và đức hạnh, lại còn thấp kém về ngôi vị. Xa lìa Ngài, con chẳng có chí khí để tiếp tục sống nữa.

Verse 25

इदं निखिल मव्यग्रं राज्यं पित्र्यमकण्टकम् ।अनुशाधि स्वधर्मेण धर्मज्ञ सहबान्धवैः ॥२५॥

Ôi bậc am tường Dharma, xin Ngài theo đúng bổn phận chính đáng của mình mà trị vì trọn vẹn vương quốc tổ truyền này—thanh thản, không chướng ngại—cùng với hết thảy thân tộc chúng ta.

Verse 26

इहैव त्वाऽभिषिञ्चन्तु सर्वाः प्रकृतय स्सह ।ऋत्विज स्सवसिष्ठाश्च मन्त्रविन्मन्त्रकोविदाः ॥२६॥

Ngay tại đây, xin cho toàn thể thần dân và các thành phần của quốc độ cùng nhau, và các tế sư—cùng với hiền giả Vasiṣṭha—những bậc thông hiểu chân ngôn, tinh thông tụng niệm thánh điển, làm lễ quán đảnh tấn phong Ngài.

Verse 27

अभिषिक्तस्त्वमस्माभिरयोध्यां पालने व्रज ।विजित्य तरसा लोकान्मरुद्भिरिव वासवः ॥२७॥

Được chúng ta làm lễ quán đỉnh rồi, xin ngài trở về Ayodhyā để trị vì; như Vāsava (Indra) sau khi dùng uy lực chinh phục các cõi, lại trở về cùng đoàn Marut.

Verse 28

ऋणानि त्रीण्यपाकुर्वन्दुर्हृदस्साधु निर्दहन् ।सुहृदस्तर्पयन्कामैस्त्वमेवात्रानुशाधि माम् ॥२८॥

Khi đã trọn vẹn trả xong ba món nợ thiêng (với chư thiên, tổ tiên và các hiền triết), thiêu đốt kẻ thù lòng dạ hiểm ác, và làm thỏa lòng bạn hiền bằng điều họ mong muốn—chỉ riêng ngài tại Ayodhyā này có quyền truyền lệnh cho tôi.

Verse 29

अद्याऽर्य मुदिता स्सन्तु सुहृदस्तेऽभिषेचने ।अद्य भीताः पलायन्तां दुर्हृदस्ते दिशो दश ॥२९॥

Hỡi bậc cao quý, hôm nay xin cho những người thương mến ngài hoan hỷ trong lễ quán đỉnh; và hôm nay xin cho kẻ thù của ngài vì khiếp sợ mà chạy trốn về mười phương.

Verse 30

आक्रोशं मम मातुश्च प्रमृज्य पुरुषर्षभ ।अद्य तत्र भवन्तं च पितरं रक्ष किल्बिषात् ॥३०॥

Hỡi bậc trượng phu tối thượng, xin hãy gột sạch lời chê trách đã đổ lên mẹ tôi; và nay, xin bảo hộ phụ vương tôn kính nơi ấy khỏi tội lỗi.

Verse 31

शिरसा त्वाऽभियाचेऽहं कुरुष्व करुणां मयि ।बान्धवेषु च सर्वेषु भूतेष्विव महेश्वरः ॥३१॥

Con cúi đầu khẩn cầu Ngài: xin rủ lòng từ bi với con và với hết thảy quyến thuộc, như đấng Maheśvara ban lòng thương xót cho muôn loài hữu tình.

Verse 32

अथैतत्पृष्ठतः कृत्वा वनमेव भवानितः ।गमिष्यति गमिष्यामि भवता सार्धमप्यहम् ॥३२॥

Nhưng nếu Ngài gạt bỏ những lời khẩn cầu này mà từ đây đi thẳng vào rừng, thì con cũng sẽ đi—con sẽ cùng Ngài đồng hành.

Verse 33

तथाहि रामो भरतेन ताम्यता प्रसाद्यमानश्शिरसा महीपतिः ।नचैव चक्रे गमनाय सत्त्ववान्मतिं पितुस्तद्वचने प्रतिष्ठितः ॥३३॥

Dẫu Bharata đau đớn, cúi đầu không ngừng cầu xin, Rama—bậc đức hạnh, chúa tể cõi đất—vẫn không khởi ý trở về; Người vững vàng an trú trong lời dạy của phụ vương.

Verse 34

तदद्भुतं स्थैर्यमवेक्ष्य राघवे समं जनो हर्षमवाप दुःखितः ।न यात्ययोध्यामिति दुःखितोऽभवत् स्थिरप्रतिज्ञत्वमवेक्ष्य हर्षितः ॥३४॥

Thấy nơi Rāghava sự kiên định kỳ diệu ấy, dân chúng vừa buồn vừa vui: buồn vì Người không trở về Ayodhya, vui vì thấy Người giữ lời thệ nguyện không hề lay chuyển.

Verse 35

तमृत्विजो नैगमयूथवल्लभास्तदा विसंज्ञाश्रुकलाश्च मातरः ।तथा ब्रुवाणं भरतं प्रतुष्टुवुः प्रणम्य रामं च ययाचिरे सह ॥

Bấy giờ các tế sư, các thủ lĩnh phường hội, cùng các bà mẹ—ngất lịm vì sầu, lệ đã cạn—đều tán dương Bharata khi chàng nói như vậy; rồi họ cùng nhau đảnh lễ Rama và cũng khẩn cầu Người.