Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 106, Shloka 17

भरतवाक्यं—रामस्य पुनरायोध्यागमननिषेधः

Bharata’s Plea and Rama’s Refusal to Return

Devanagari script

कैकेयीं मां च तातं च सुहृदो बान्धवांश्च नः।पौरजानपदान्सर्वांस्त्रातु सर्वमिदं भवान्।।।।

Transliteration

kaikeyīṃ māṃ ca tātaṃ ca suhṛdo bāndhavāṃś ca naḥ |

paurajānapadān sarvāṃs trātu sarvam idaṃ bhavān ||

Translation

Xin ngài hãy che chở tất cả: hoàng hậu Kaikeyī, thiếp, phụ vương, bạn hữu và thân tộc của chúng ta, cùng toàn thể dân thành và dân quê—thật vậy, trọn cả quốc độ này.

Word by Word

• कैकेयीम्: Kaikeyi
• कैकेयीम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: कैकेयी (प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया, एकवचन; स्त्रीलिङ्ग

• माम्: me
• माम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया, एकवचन; (1st person pronoun, accusative singular)

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय (conjunction)

• तातम्: father
• तातम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तात (प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया, एकवचन; पुल्लिङ्ग

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय (conjunction)

• सुहृदः: friends
• सुहृदः: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सुहृद् (प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया, बहुवचन; पुल्लिङ्ग (accusative plural; form identical to nominative plural in some stems)

• बान्धवान्: kinsmen/relations
• बान्धवान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: बान्धव (प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया, बहुवचन; पुल्लिङ्ग

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय (conjunction)

• नः: our
• नः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन; (genitive plural: ‘our’)

• पौरजानपदान्: townsmen and countryfolk
• पौरजानपदान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पौर + जानपद (प्रातिपदिक)
• Form: द्वन्द्व-समास (पौराः + जानपदाः), द्वितीया, बहुवचन; पुल्लिङ्ग

• सर्वान्: all
• सर्वान्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया, बहुवचन; पुल्लिङ्ग; qualifying the list of persons

• त्रातु: to protect
• त्रातु: Prayojana (प्रयोजन/purpose)
• Type: Verb
• Root: त्रा (धातु)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive), ‘to protect’

• सर्वम्: entire
• सर्वम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया, एकवचन; नपुंसकलिङ्ग; qualifying इदम्

• इदम्: this (realm/thing)
• इदम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया, एकवचन; नपुंसकलिङ्ग

• भवान्: you (hon.)
• भवान्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भवत् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा, एकवचन; पुल्लिङ्ग (honorific ‘you’)

Context

Protect this entire kingdom, Kaikeyi, me and father, our friends and relations, citizensof the city and inhabitants of the countryside.

Characters & Entities

• Bharata
• Rama
• Kaikeyi
• Citizens (paura)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Rajadharma as protection: the ruler’s duty is to safeguard all stakeholders—family, allies, and especially the people—by restoring stable governance.

What is the narrative situation?

Bharata frames Rama’s return not as personal ambition but as necessary protection of the kingdom and its social fabric.

Which character virtue is emphasized?

Rama’s protective responsibility (rakṣaṇa) as the rightful guardian of the realm, extending even to Kaikeyi and Bharata himself.