Adhyaya 44

Verse 1

(दाक्षिणात्य अधिक पाठके २ श्लोक मिलाकर कुल ६२ श्लोक हैं) ऑपन-मराज बछ। अि्--छऋायज एकचत्वारिशो<5 ध्याय: विपुलका देवराज इन्द्रसे गुरुपत्नीको बचाना और गुरुसे वरदान प्राप्त करना भीष्म उवाच ततः कदाचित देवेन्द्रो दिव्यरूपवपुर्धर: । इदमन्तरमित्येवमभ्यगात्‌ तमथाश्रमम्‌

Bhīṣma nói: “Rồi vào một thời điểm, Thiên Đế Indra—mang lấy hình tướng thần linh rực rỡ—nghĩ rằng: ‘Đây chính là lúc thuận tiện,’ liền đến am thất ấy.”

Verse 2

रूपमप्रतिमं कृत्वा लोभनीयं जनाधिप । दर्शनीयतमो भूत्वा प्रविवेश तमाश्रमम्‌,नरेश्वर! वहाँ इन्द्रने अनुपम लुभावना रूप धारण करके अत्यन्त दर्शनीय होकर उस आश्रममें प्रवेश किया

Bhīṣma nói: “Hỡi bậc chúa tể loài người, Indra khoác lấy dung mạo vô song, quyến rũ; trở nên đẹp đẽ đến tột bậc, rồi bước vào am thất ấy.”

Verse 3

स ददर्श तमासीनं विपुलस्य कलेवरम्‌ । निश्षेष्टं स्‍तब्धनयनं यथा लेख्यगतं तथा,वहाँ पहुँचकर उन्होंने देखा कि विपुलका शरीर चित्रलिखितकी भाँति निश्रेष्ट पड़ा है और उनके नेत्र स्थिर हैं

Bhīṣma nói: “Đến nơi ấy, hắn thấy thân thể Vipula nằm đó—bất động, đôi mắt mở trừng không chớp—như một hình tượng được đặt trong bức họa.”

Verse 4

रुचिं च रुचिरापाजड़ीं पीनश्रोणिपयोधराम्‌ । पद्मपत्रविशालाक्षीं सम्पूर्णेन्दुनिभाननाम्‌

Bhīṣma nói: “Và Ruci hiện ra—duyên dáng trong ánh nhìn liếc nghiêng, với hông đầy đặn và bầu ngực nở nang, đôi mắt lớn như cánh sen vừa hé, và gương mặt tựa vầng trăng tròn.”

Verse 5

सा तमालोक्य सहसा प्रत्युत्थातुमियेष ह । रूपेण विस्मिता को$सीत्यथ वक्तुमिवेच्छती

Bhīṣma nói: “Thấy ngài, nàng lập tức muốn đứng dậy để nghênh đón một cách cung kính. Kinh ngạc trước vẻ đẹp của hình dung ấy, nàng như muốn hỏi: ‘Ngài là ai?’”

Verse 6

उत्थातुकामा तु सती विष्टब्धा विपुलेन सा । निगृहीता मनुष्येन्द्र न शशाक विचेष्टितुम्‌

Bhīṣma nói: “Nhưng khi người phụ nữ đức hạnh ấy định đứng dậy, Vipula lập tức làm nàng bất động. Bị chế ngự và kìm giữ, hỡi bậc chúa của loài người, nàng không thể cử động dù chỉ một chút.”

Verse 7

तामाबभाषे देवेन्द्र: साम्ना परमवल्गुना । त्वदर्थमागतं विद्धि देवेन्द्र मां शुचिस्मिते

Bhīṣma nói: “Indra, chúa tể chư thiên, cất lời với nàng bằng giọng hết sức ngọt ngào và hòa nhã: ‘Hãy biết rằng ta đến đây vì nàng, hỡi người có nụ cười trong sạch. Hãy nhận ra ta là Indra, vua của các thần.’”

Verse 8

क्लिश्यमानमनड्रेन त्वत्संकल्पभवेन ह । तत्‌ सम्प्राप्तं हि मां सुभ्रु पुरा कालो$तिवर्तते

Bhīṣma nói: “Vì nghĩ đến nàng, dục vọng—sinh từ ý niệm ấy—đã dấy lên trong lòng ta và hành hạ ta khôn xiết. Bởi vậy ta mới đến gần nàng. Hỡi người đẹp mày ngài, đừng chần chừ nữa—thời gian đang trôi qua.”

Verse 9

तमेवंवादिनं शक्रं शुश्राव विपुलो मुनि: । गुरुपत्न्या: शरीरस्थो ददर्श त्रिदशाधिपम्‌,देवराज इन्द्रकी यह बात गुरुपत्नीके शरीरमें बैठे हुए विपुल मुनिने भी सुनी और उन्होंने इन्द्रको देख भी लिया

Khi Indra (Śakra) nói như thế, hiền giả Vipula—đang hiện diện trong thân thể của vợ thầy mình—đã nghe trọn lời ấy và cũng trông thấy chúa tể của ba mươi vị thần, chính vị Thiên vương Indra.

Verse 10

न शशाक च सा राजन _प्रत्युत्थातुमनिन्दिता । वक्तुंच नाशकद्‌ू राजन्‌ विष्टब्धा विपुलेन सा,राजन! वह अनिन्द्य सुन्दरी रुचि विपुलके द्वारा स्तम्भित होनेके कारण न तो उठ सकी और न इन्द्रको कोई उत्तर ही दे सकी

Bhīṣma thưa: “Tâu Đại vương, người phụ nữ vô tì ấy không thể đứng dậy nghênh tiếp; và tâu Đại vương, nàng cũng không thể thốt lời đáp lại—bởi đã bị Vipula làm cho sững sờ và chế ngự.”

Verse 11

आकार गुरुपव्न्यास्तु स विज्ञाय भृगूद्वह: । निजग्राह महातेजा योगेन बलवत्‌ प्रभो

Bhīṣma thưa: Nhìn dáng vẻ và cử chỉ của vợ thầy, bậc tối thượng trong dòng Bhṛgu là Vipula đã hiểu rõ ý định thầm kín của nàng. Vì thế, vị hiền giả rực uy ấy dùng sức yoga mà chế ngự nàng, dù phải cưỡng ép, để ngăn điều bất chính và gìn giữ dharma.

Verse 12

बबन्ध योगबन्धैश्न तस्या: सर्वेन्द्रियाणि सः । तां निर्विकारां दृष्टवा तु पुनरेव शचीपति:

Bhīṣma thưa: “Ngài đã dùng dây trói của yoga mà ràng buộc mọi căn của nàng. Nhưng khi Indra—phu quân của Śacī—thấy nàng không hề biến đổi, sạch vắng dục niệm, thì hổ thẹn; rồi lại nói: ‘Mỹ nhân, hãy đến—hãy đến.’ Nghe lời mời gọi ấy, nàng lại muốn đáp lời.”

Verse 13

उवाच व्रीडितो राजंस्तां योगबलमोहिताम्‌ । एह्योहीति ततः सा तु प्रतिवक्तुमियेष तम्‌

Bhīṣma thưa: “Tâu Đại vương, Indra, hổ thẹn khi thấy nàng đang bị sức yoga làm cho mê mờ, liền nói: ‘Hãy đến, hãy đến!’ Nghe lời mời ấy, nàng bèn muốn đáp lại.”

Verse 14

सतां वाचं गुरो: पत्न्या विपुल: पर्यवर्तयत्‌ । भो: किमागमने कृत्यमिति तस्यास्तु नि:सृता

Bhishma nói: Vipula đã đổi hướng những lời mà vợ của vị đạo sư sắp thốt ra. Thay vào đó, điều bất chợt tuôn khỏi miệng nàng là: “Này! Ngươi đến đây để làm gì?”

Verse 15

वक्‍्त्राच्छशशाडकसदृशाद्‌ वाणी संस्कारभूषणा । व्रीडिता सा तु तद्घाक्यमुक्त्वा परवशा तदा,उस चन्द्रोपम मुखसे जब यह संस्कृत वाणी प्रकट हुई तब वह पराधीन हुई रुचि वह वाक्य कह देनेके कारण बहुत लज्जित हुई

Bhishma nói: Từ gương mặt tựa vầng trăng của nàng, lời nói trau chuốt, đúng phép tắc—được tô điểm bởi sự giáo dưỡng—đã cất lên. Nhưng vừa thốt ra câu ấy, nàng liền hổ thẹn; và trong khoảnh khắc đó, nàng trở nên bất lực, như thể bị quyền lực của kẻ khác chi phối.

Verse 16

पुरन्दरश्न तत्रस्थो बभूव विमना भृशम्‌ | स तद्वैकृतमालक्ष्य देवराजो विशाम्पते

Bhishma nói: Indra (Purandara), đứng tại đó, nghe những lời ấy thì lòng buồn bã sâu xa. Ôi bậc chúa của muôn dân! Nhận ra sự biến động trong nội tâm và cơn xao động của tâm trí, Indra—vị vua chư thiên ngàn mắt—dùng thiên nhãn nhìn về phía nàng. Rồi ánh nhìn ấy bắt gặp một đại thánh hiền, bậc mâu-ni lỗi lạc, đang ngự trong chính thân thể ấy.

Verse 17

अवैक्षत सहस्राक्षस्तदा दिव्येन चक्षुषा । स ददर्श मुनि तस्या: शरीरान्तरगोचरम्‌

Bhishma nói: Bấy giờ Indra ngàn mắt dùng thiên nhãn nhìn kỹ. Và ngài thấy vị mâu-ni đã nhập vào trong thân thể nàng—phơi bày sự thật ẩn kín sau dáng vẻ bên ngoài, cùng nguyên nhân nội tại của sự đổi khác ấy.

Verse 18

प्रतिबिम्बमिवादर्शे गुरुपत्न्या: शरीरगम्‌ | स तं घोरेण तपसा युक्त दृष्टवा पुरन्दर:

Bhishma nói: “Như bóng hiện trong gương,” ngài thấy hình trạng nơi thân thể của vợ vị đạo sư. Thấy vị mâu-ni ấy đang chuyên chú vào khổ hạnh ghê gớm, Purandara (Indra) liền lưu tâm.

Verse 19

विमुच्य गुरुपत्नीं तु विपुल: सुमहातपा: । स्वकलेवरमाविश्य शक्रं भीतमथाब्रवीत्‌,इसी समय महातपस्वी विपुल गुरुपत्नीको छोड़कर अपने शरीरमें आ गये और डरे हुए इन्द्रसे बोले--

Bhīṣma nói: Bấy giờ, vị khổ hạnh vĩ đại Vipula thả vợ của thầy mình ra, rồi nhập lại vào thân mình, và cất lời với Indra đang run sợ.

Verse 20

विपुल उवाच अजितेन्द्रिय दुर्बुद्धे पापात्मक पुरन्दर । न चिरं पूजयिष्यन्ति देवास्त्वां मानुषास्तथा

Vipula nói: “Hỡi Purandara, ngươi tâm địa tội lỗi, trí hiểu lệch lạc, lại không chế ngự nổi các căn. Nếu cứ ở trong tình trạng ấy, chư thiên—và cả loài người—sẽ chẳng còn tôn kính và thờ phụng ngươi được lâu.”

Verse 21

कि नु तद्विस्मृतं शक्र न तनन्‍्मनसि ते स्थितम्‌ | गौतमेनासि यन्मुक्तो भगाड़कपरिचिह्वित:

Vipula nói: “Hỡi Śakra (Indra), ngươi thật đã quên việc ấy sao? Ký ức ấy chẳng còn khắc trong tâm trí ngươi ư? Chính hiền thánh Gautama đã ghi dấu thân ngươi bằng những dấu tích của tội lỗi, vậy mà vẫn tha mạng và thả ngươi đi.”

Verse 22

जाने त्वां बालिशमतिमकृतात्मानमस्थिरम्‌ । ममेयं रक्ष्यते मूढ गच्छ पाप यथागतम्‌

Vipula nói: “Ta biết ngươi—ngu muội trong hiểu biết, không tự chế, lại bất định. Người phụ nữ này ở dưới sự che chở của ta. Kẻ tội lỗi mê muội kia, hãy quay về đúng con đường ngươi đã đến.”

Verse 23

नाहं त्वामद्य मूढात्मन्‌ दहेयं हि स्वतेजसा । कृपायमानस्तु न ते दग्धुमिच्छामि वासव,मूढचित्त इन्द्र! मैं अपने तेजसे तुझे जलाकर भस्म कर सकता हूँ। केवल दया करके ही तुझे इस समय जलाना नहीं चाहता

Vipula nói: “Kẻ ngu muội kia, hôm nay ta có thể dùng hào quang khổ hạnh của chính mình thiêu ngươi thành tro. Nhưng vì lòng từ mẫn, ta không muốn thiêu đốt ngươi—hỡi Vāsava, Indra của tâm trí mê lầm.”

Verse 24

स च घोरतमो धीमान्‌ गुरुमें पापचेतसम्‌ । दृष्टवा त्वां निर्दहेदद्य क्रोधदीप्तेन चक्षुषा

Vipula nói: “Sư phụ ta là bậc trí giả, đáng sợ khôn cùng. Chỉ cần thấy ngươi—kẻ tâm trí hướng về tội lỗi—ngay hôm nay, người sẽ thiêu rụi ngươi bằng đôi mắt bừng cháy cơn phẫn nộ.”

Verse 25

नैवं तु शक्र कर्तव्यं पुनर्मान्याश्ष ते द्विजा: । मा गम: ससुतामात्य: क्षयं ब्रह्म॒बलार्दित:

Vipula nói: “Hỡi Śakra, từ nay chớ bao giờ hành xử như thế nữa. Ngươi phải kính trọng các Bà-la-môn. Bằng không, bị sức mạnh linh thiêng của Bà-la-môn đánh gục, ngươi có thể bị xô đẩy—cùng con cái và quần thần—vào diệt vong, vào chính hàm răng của Thần Chết.”

Verse 26

अमरोअस्मीति यद्बुद्धिं समास्थाय प्रवर्तसे । मावमंस्था न तपसा नसाध्यं नाम किंचन

Vipula nói: “Nếu nương vào ý nghĩ ‘ta bất tử’ mà ngươi buông mình theo thói tự tung tự tác, thì ta cảnh cáo: chớ sỉ nhục một bậc khổ hạnh. Vì nhờ khổ hạnh, không việc gì là không thể thành—một tapasvin chân chính còn có thể quật ngã cả kẻ tự cho mình là không chết.”

Verse 27

भीष्म उवाच तत्‌ श्रुत्वा वचनं शक्रो विपुलस्य महात्मन: । अकिंचिदुक्‍त्वा व्रीडार्तस्तत्रैवान्तरधीयत

Bhīṣma nói: Nghe những lời ấy của Vipula, bậc đại hồn, Indra (Śakra) tràn ngập hổ thẹn. Không thốt một lời đáp, ngài biến mất ngay tại chỗ ấy.

Verse 28

मुहूर्तयाते तस्मिंस्तु देवशर्मा महातपा: । कृत्वा यज्ञ यथाकाममाजगाम स्वमाश्रमम्‌,उनके गये अभी एक ही मुहूर्त बीतने पाया था कि महा तपस्वी देवशर्मा इच्छानुसार यज्ञ पूर्ण करके अपने आश्रमपर लौट आये

Bhīṣma nói: Chỉ một muhūrta sau đó, đại khổ hạnh Devaśarmā—hoàn tất lễ tế đúng như ý nguyện—đã trở về am thất của mình.

Verse 29

आगते<थ गुरौ राजन्‌ विपुल: प्रियकर्मकृत्‌ रक्षितां गुरवे भार्या न्यवेदयदनिन्दिताम्‌

Bhishma nói: “Tâu Đại vương, khi vị thầy trở về, Vipula—người luôn tha thiết làm điều vừa lòng và đúng đạo—đã kính cẩn dâng lại cho sư phụ người vợ vô tì vết mà chàng đã trung tín bảo hộ.”

Verse 30

अभिवाद्य च शान्तात्मा स गुरुं गुरुवत्सल: । विपुल: पर्युपातिष्ठद्‌ यथापूर्वमशड्कित:,शान्त चित्तवाले गुरुप्रेमी विपुल गुरुदेवको प्रणाम करके पहलेकी ही भाँति निर्भीक होकर उनकी सेवामें उपस्थित हुए

Sau khi cúi đầu đảnh lễ, Vipula—tâm hồn điềm tĩnh, một lòng kính yêu thầy—đứng hầu bên cạnh. Như thuở trước, chàng trở lại việc phụng sự không chút sợ hãi hay do dự, nêu gương khiêm cung có kỷ luật và lòng trung kiên với guru.

Verse 31

विश्रान्ताय ततस्तस्मै सहासीनाय भार्यया । निवेदयामास तदा विपुल: शक्रकर्म तत्‌,जब गुरुजी विश्राम करके अपनी पत्नीके साथ बैठे, तब विपुलने इन्द्रकी वह सारी करतूत उन्हें बतायी

Bhishma nói: Khi vị thầy đã nghỉ ngơi và ngồi cùng vợ, Vipula bèn thuật lại trọn vẹn sự việc—mọi mưu kế của Indra. Câu chuyện nhắc rằng việc hộ trì dharma phải luôn tỉnh giác: cám dỗ và lừa dối có thể đến cả từ kẻ quyền thế; người chính trực cần nói rõ điều sai trái để trật tự đạo lý được phục hồi bằng phán xét sáng tỏ.

Verse 32

तत्‌ श्र॒ुत्वा स मुनिस्तुष्टो विपुलस्य प्रतापवान्‌ । बभूव शीलवृत्ता भ्यां तपसा नियमेन च,यह सुनकर प्रतापी मुनि देवशर्मा विपुलके शील, सदाचार, तप और नियमसे बहुत संतुष्ट हुए

Nghe vậy, vị hiền triết đầy uy lực ấy hết sức hài lòng về Vipula—hài lòng vì phẩm hạnh và nếp sống của chàng, vì khổ hạnh và sự giữ giới nghiêm cẩn.

Verse 33

विपुलस्य गुरौ वृत्तिं भक्तिमात्मनि तत्प्रभु: । धर्मे च स्थिरतां दृष्टवा साधु साध्वित्यभाषत

Bhishma nói: Thấy Vipula nêu gương trong việc phụng sự thầy, lòng trung kính đối với bậc tôn sư của mình, và sự vững bền trong dharma, vị thầy khen ngợi: “Lành thay, lành thay.”

Verse 34

प्रतिलभ्य च धर्मात्मा शिष्यं धर्मपरायणम्‌ | वरेणच्छन्दयामास देवशर्मा महामति:,परम बुद्धिमान्‌ धर्मात्मा देवशर्माने अपने धर्म-परायण शिष्य विपुलको पाकर उन्हें इच्छानुसार वर माँगनेको कहा

Bhīṣma nói: Khi tìm lại được người đệ tử của mình—kẻ một lòng nương theo dharma—hiền giả Devaśarmā, bậc chính trực và trí tuệ tối thượng, người đại trí, đã mời chàng tùy ý chọn một ân phúc theo nguyện vọng.

Verse 35

स्थितिं च धर्मे जग्राह स तस्माद्‌ गुरुवत्सल: । अनुज्ञातश्न गुरुणा चचारानुत्तमं तप:

Bhīṣma nói: Vì vậy, Vipula, người hết lòng kính mến thầy, đã cầu xin và đạt được sự an trụ bền vững trong dharma. Rồi, được thầy cho phép, chàng thực hành khổ hạnh tối thượng để sự gắn bó với chính đạo không bao giờ đứt đoạn.

Verse 36

तथैव देवशर्मापि सभार्य: स महातपा: । निर्भयो बलवृत्रघ्नाच्वचार विजने वने,महा तपस्वी देवशर्मा भी बल और वृत्रासुरका वध करनेवाले इन्द्रसे निर्भय हो पत्नीसहित उस निर्जन वनमें विचरने लगे

Bhīṣma nói: Cũng như thế, đại khổ hạnh Devaśarmā, cùng với vợ, lang thang trong khu rừng hoang vắng—không hề sợ hãi ngay cả Indra, bậc hùng lực, kẻ sát Vṛtra. Đoạn này nêu bật sức mạnh đạo đức của tapas: kỷ luật nội tâm và chính hạnh khiến người ta vững vàng trước quyền lực thế gian.

Verse 40

इस प्रकार श्रीमह्याभारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें विपुलका उपाख्यानविषयक चालीसवाँ अध्याय पूरा हुआ

Như vậy, trong Śrī Mahābhārata, thuộc Anuśāsana Parva—đặc biệt trong phần dāna-dharma (dharma của bố thí)—chương thứ bốn mươi, nói về giai thoại (upākhyāna) của Vipula, đến đây kết thúc.

Verse 41

इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि विपुलोपाख्याने एकचत्वारिंशो5 ध्याय:,इस प्रकार श्रीमह्याभारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें विपुलका उपाख्यानविषयक इकतालीसवाँ अध्याय पूरा हुआ

Như vậy, trong Śrī Mahābhārata, thuộc Anuśāsana Parva, trong phần dāna-dharma, chương thứ bốn mươi mốt thuật giai thoại (upākhyāna) về Vipula đến đây kết thúc.

Verse 183

प्रावेपत सुसंत्रस्त: शापभीतस्तदा विभो | जैसे दर्पणमें प्रतिबिम्ब दिखायी देता है उसी प्रकार वे गुरुपत्नीके शरीरमें परिलक्षित हो रहे थे। प्रभो! घोर तपस्यासे युक्त विपुल मुनिको देखते ही इन्द्र शापके भयसे संत्रस्त हो थर-थर काँपने लगे

Bhishma nói: “Tâu Chúa tể, khi ấy Indra, kinh hãi trước nỗi sợ bị nguyền rủa, run rẩy dữ dội. Vừa thấy vị ẩn sĩ hùng vĩ, đầy uy lực của khổ hạnh nghiêm khắc, Indra liền bị nỗi khiếp sợ lời nguyền bao trùm.”