Adhyaya 36

Verse 1

अपने-आप बछ। आर: त्रयस्त्रिंशो5 ध्याय: ब्राह्मणके महत्त्वका वर्णन युधिछिर उवाच कि राज्ञ: सर्वकृत्यानां गरीय: स्यात्‌ पितामह । कुर्वन्‌ कि कर्म नृपतिरुभी लोकौ समश्लुते

Yudhiṣṭhira thưa: “Thưa ông nội, trong mọi bổn phận của bậc quân vương, điều nào là nặng nhất và tối thượng? Làm việc gì thì người trị vì được an lạc ở cả hai cõi—đời này và đời sau?”

Verse 2

भीष्म उवाच एतदू राज्ञ: कृत्यतममभिषिक्तस्य भारत । ब्राह्मणानामनुष्ठानमत्यन्तं सुखमिच्छता

Bhīṣma đáp: “Hỡi Bharata, đối với một vị vua đã được làm lễ đăng quang đúng nghi, đây quả là bổn phận thiết yếu nhất: thành kính thực hành những nghĩa vụ đối với các Bà-la-môn, bởi người cầu mong phúc lợi tối thượng và hạnh phúc bền lâu.”

Verse 3

श्रोत्रियान्‌ ब्राह्मणान्‌ वृद्धान्‌ नित्यमेवाभिपूजयेत्‌

Bhīṣma nói: Một vị vua phải luôn tôn kính các Bà-la-môn học rộng—những người vững vàng trong việc học Veda—và cũng phải kính trọng bậc cao niên. Nhà vua nên đến với các Bà-la-môn uyên bác sống ở thành thị và thôn ấp, nói lời nhu hòa, ban cho họ vật dụng và sự cung dưỡng tốt đẹp, rồi cúi đầu đảnh lễ để tỏ lòng tôn trọng. Ý nghĩa đạo đức là: nền trị vì chính nghĩa được nâng đỡ bởi khiêm cung, bố thí, và lòng kính trọng đối với tri thức cùng tuổi tác.

Verse 4

पौरजानपदांक्षापि ब्राह्मणांश्न बहुशुतान्‌ । सान्त्वेन भोगदानेन नमस्कारैस्तथार्चयेत्‌

Nhà vua phải luôn kính trọng các Bà-la-môn thông hiểu Veda và những bậc trưởng thượng. Đối với các Bà-la-môn đa văn cư trú trong thành thị và thôn ấp, hãy dùng lời nói dịu ngọt để an ủi, ban cho những vật hưởng thụ tốt đẹp, và cúi đầu đảnh lễ mà tôn vinh họ.

Verse 5

एतत्‌ कृत्यतमं राज्ञो नित्यमेवोपलक्षयेत्‌ । यथा5त्मानं यथा पुत्रांस्तथैतान्‌ प्रतिपालयेत्‌

Đó là bổn phận trọng yếu nhất của nhà vua, phải luôn ghi nhớ. Như vua bảo vệ chính mình và các con trai mình thế nào, thì cũng phải bảo hộ các Bà-la-môn ấy như vậy.

Verse 6

ये चाप्येषां पूज्यतमास्तान्‌ दृढ़ प्रतिपूजयेत्‌ । तेषु शान्तेषु तद्‌ राष्ट्र सर्वमेव विराजते

Và trong số họ, những ai đáng tôn kính bậc nhất thì phải được thờ kính vững bền, với sự trọng vọng đặc biệt. Khi những bậc đáng kính ấy được an hòa và mãn nguyện, thì cả vương quốc ấy rạng rỡ trong phồn thịnh và trật tự.

Verse 7

जो इन ब्राह्मणोंके भी पूजनीय हों उन पुरुषोंका भी सुस्थिर चित्तसे पूजन करे; क्योंकि उनके शान्त रहनेपर ही सारा राष्ट्र शान्त एवं सुखी रह सकता है ।।

Những ai mà chính các Bà-la-môn ấy còn tôn thờ, thì nhà vua cũng phải thờ kính với tâm trí vững bền; bởi chỉ khi họ an hòa, toàn cõi quốc gia mới có thể yên ổn và hạnh phúc. Họ đáng được phụng thờ, đáng được đảnh lễ, đáng được tôn kính như cha. Quả thật, sự tiếp nối đời sống và trật tự của loài người nương tựa nơi họ, như sinh kế của muôn loài nương tựa Vāsava (Indra), đấng ban mưa.

Verse 8

अभिचारैरुपायैश्न दहेयुरपि चेतसा | निःशेषं कुपिता: कुर्युरुग्रा: सत्यपराक्रमा:

Khi các Bà-la-môn dũng mãnh bởi chân lý nổi giận và mang hình tướng dữ dằn, thì bằng thuật yểm (abhicāra) hay những phương kế khác, chỉ với một ý niệm trong tâm cũng có thể thiêu rụi kẻ đối nghịch đến không còn gì, và khiến chúng diệt vong hoàn toàn.

Verse 9

नान्तमेषां प्रपश्यामि न दिशश्वाप्यपावृता: । कुपिता: समुदीक्षन्ते दावेष्वग्निशिखा इव

Bhīṣma nói: “Ta không thấy điểm tận cùng của họ, cũng chẳng thấy phương nào còn thông suốt. Khi cơn giận bùng lên, họ nhìn chằm chằm khắp bốn phía, như những lưỡi lửa vọt lên trong trận cháy rừng.”

Verse 10

मुझे इनका अन्त दिखायी नहीं देता। इनके लिये किसी भी दिशाका द्वार बंद नहीं है। ये जिस समय क्रोधमें भर जाते हैं उस समय दावानलकी लपटोंके समान हो जाते हैं और वैसी ही दाहक दृष्टिसे देखने लगते हैं ।।

Bhīṣma nói: “Ta không thể thấy giới hạn của những người ấy. Không có cánh cửa nào ở bất cứ phương nào đóng lại trước họ. Khi cơn giận tràn đầy, họ hóa như những lưỡi lửa của đám cháy rừng, và ánh nhìn cũng rực cháy. Ngay cả kẻ gan dạ cũng sợ họ, vì phẩm chất bên trong của họ lớn lao tột bậc. Trong hàng brāhmaṇa ấy, có người che giấu uy lực như giếng bị cỏ phủ, lại có người sáng tỏ, thanh khiết và hiển lộ như bầu trời trong.”

Verse 11

प्रसह्मकारिण: केचित्‌ कार्पासमृदवो परे । (मान्यास्तेषां साधवो ये न निन्द्याश्षाप्पसाधव: ।) सन्ति चैषामतिशठास्तथैवान्ये तपस्विन:

Bhīṣma nói: “Trong họ, có kẻ hành động bằng sức mạnh và sự khắc nghiệt, lại có người mềm như bông. Những ai thật sự thiện lành trong số họ thì phải được tôn kính; nhưng ngay cả kẻ không thiện cũng không nên bị mắng nhiếc. Quả vậy, trong hàng Brahmin ấy có người cực kỳ xảo trá, và cũng có người là bậc khổ hạnh vĩ đại.”

Verse 12

कृषिगोरक्ष्यमप्येके भैक्ष्यमन्ये5प्यनुछ्िता: । चौराश्नान्येडनृताश्चान्ये तथान्ये नटनर्तका:

Bhīṣma nói: “Có người (dẫu lẽ ra phải sống theo kỷ luật cao hơn) lại nuôi thân bằng nghề nông và chăn bò; kẻ khác sống nhờ khất thực. Có kẻ sa vào trộm cắp, kẻ nói dối, và kẻ khác nữa kiếm sống bằng nghề diễn viên, vũ công. Điều ấy cho thấy sự suy đồi và rối loạn của sinh kế đúng pháp: người ta bỏ bổn phận đã định mà chọn những cách mưu sinh đáng ngờ.”

Verse 13

सर्वकर्मसहा श्षान्ये पार्थिवेष्वितरेषु च । विविधाकारययुक्ताश्न ब्राह्मणा भरतर्षभ

Bhīṣma nói: “Hỡi bậc tráng kiện nhất trong dòng Bharata, các brāhmaṇa có thể đảm đương mọi loại công việc—dù là phụng sự các vua chúa hay ở giữa những người khác. Mang nhiều hình dạng và vai trò khác nhau, họ thích nghi theo muôn cách.”

Verse 14

नानाकर्मसु रक्तानां बहुकरमोपजीविनाम्‌ । धर्मज्ञानां सतां तेषां नित्यमेवानुकीर्तयेत्‌

Bhishma nói: Người ta nên luôn ca ngợi những Bà-la-môn hiền đức, am tường Dharma, những người dấn thân vào nhiều bổn phận khác nhau và mưu sinh bằng nhiều loại công việc. Sự bền bỉ giữ gìn hạnh chính, dù giữa muôn nghề muôn việc, thật đáng được tán dương không ngừng.

Verse 15

पितृणां देवतानां च मनुष्योरगरक्षसाम्‌ । पुराप्येते महाभागा ब्राह्मणा वै जनाधिप,नरेश्वर! प्राचीनकालसे ही ये महाभाग ब्राह्मण-लोग देवता, पितर, मनुष्य, नाग और राक्षसोंके पूजनीय हैं

Bhishma nói: “Ôi bậc chúa tể loài người, ôi Đại vương! Từ thuở xa xưa, những Bà-la-môn cao quý này quả thật đáng được tôn kính đối với các Pitṛ (tổ tiên) và chư thiên, cũng như đối với loài người, nāga và rākṣasa.”

Verse 16

नैते देवैर्न पितृभिर्न गन्धर्वर्न राक्षसै: । नासुरैर्न पिशाचैश्न शक्‍या जेतुं द्विजातय:,ये द्विज न तो देवताओं, न पितरों, न गन्धर्वों, न राक्षसों, न असुरों और न पिशाचोंद्वारा ही जीते जा सकते हैं

Bhishma nói: Những bậc “nhị sinh” này không thể bị khuất phục—không bởi chư thiên, không bởi các Pitṛ (tổ tiên), không bởi Gandharva, không bởi Rākṣasa, không bởi Asura, và ngay cả Piśāca cũng không thể thắng họ.

Verse 17

अदैवं दैवतं कुर्युर्दैवतं चाप्पदैवतम्‌ । यमिच्छेयु: स राजा स्याद्‌ ये नेष्ट: स पराभवेत्‌

Bhishma nói: “Họ có thể khiến điều không thiêng trở nên như thiêng, và cũng có thể tước bỏ thần tính ngay cả nơi điều thật sự thiêng. Ai họ muốn, người ấy sẽ làm vua; ai họ không muốn thừa nhận là vua, người ấy ắt gặp thất bại.”

Verse 18

परिवादं च ये कुर्युब्रह्मिणानामचेतस: । सत्यं ब्रवीमि ते राजन्‌ विनश्येयुर्न संशय:

Bhishma nói: Ôi Đại vương, ta nói với ngài lời chân thật: kẻ ngu muội nào buông lời phỉ báng các Bà-la-môn thì sẽ đi đến diệt vong; điều ấy không có gì nghi ngờ.

Verse 19

निन्दाप्रशंसाकुशला: कीर्त्यकीर्तिपरायणा: । परिकुप्यन्ति ते राजन्‌ सतत द्विषतां द्विजा:

Bhishma nói: “Tâu Đại vương, những Bà-la-môn tinh thông việc ban lời chê trách và lời tán dương, lại chuyên tâm làm cho danh tiếng hay ô danh của người đời lan rộng, sẽ bị khích động—luôn bừng giận—đối với kẻ nào không ngừng ôm lòng thù hằn với họ.”

Verse 20

ब्राह्मणा यं प्रशंसन्ति पुरुष: स प्रवर्धते । ब्राह्मणैर्य: पराकृष्ट: पराभूयात्‌ क्षणाद्धि सः

Bhishma nói: “Người được các Bà-la-môn tán dương thì sẽ vươn lên và thịnh đạt. Còn kẻ bị các Bà-la-môn quở trách, bị lời kết tội của họ kéo tụt xuống, sẽ gặp bại vong—quả thật, chỉ trong khoảnh khắc.”

Verse 21

शका यवनकाम्बोजास्तास्ता: क्षत्रियजातय: । वृषलत्वं परिगता ब्राह्मणानामदर्शनात्‌

Bhīṣma nói: “Người Śaka, Yavana, Kāmboja và các dân tộc tương tự vốn thuộc dòng kṣatriya. Nhưng vì đánh mất sự chỉ dạy và sự nâng đỡ của các Brāhmaṇa, họ sa xuống thân phận vṛṣala—bị kể là suy đọa, đứng ngoài trật tự chính thống.”

Verse 22

द्राविडाश्व॒ कलिड्नाश्च पुलिन्दाश्षाप्युशीनरा: । कोलिसर्पा माहिषकास्तास्ता: क्षत्रियजातय:

Bhishma nói: “Người Dravida, Kalinga, Pulinda, lại cả Uśīnara; Kolisarpa và Māhiṣaka—những cộng đồng ấy và nhiều nhóm khác vốn thuộc dòng kṣatriya. Nhưng vì không được ân huệ và sự nâng đỡ của các brāhmaṇa, họ bị xem là śūdra. Bởi vậy, tâu Đại vương—bậc tối thắng trong hàng dũng sĩ—phúc lợi nằm ở chỗ nhún nhường trước các brāhmaṇa; không nên tìm cách thắng họ.”

Verse 23

वृषलत्वं परिगता ब्राह्मणानामदर्शनात्‌ । श्रेयान्‌ पराजयस्तेभ्यो न जयो जयतां वर

Bhīṣma nói: “Vì đánh mất sự ‘thấy’ và sự chỉ dạy của các Brāhmaṇa, họ sa xuống thân phận vṛṣala. Hỡi bậc tối thắng trong hàng người chiến thắng, thà chịu bại dưới tay các Brāhmaṇa còn hơn; thắng họ không phải là thắng lợi chân chính.”

Verse 24

यस्तु सर्वमिदं हन्याद्‌ ब्राह्मणं च न तत्समम्‌ | ब्रह्मवध्या महान्‌ दोष इत्याहु: परमर्षय:

Bhīṣma nói: Dẫu có kẻ hủy diệt toàn cõi thế gian này, tội ấy cũng không thể sánh với tội sát hại một Bà-la-môn. Các bậc đại hiền triết tuyên rằng “brahmahatyā” (giết Bà-la-môn) là một trọng tội vô cùng nghiêm khắc.

Verse 25

परिवादो द्विजातीनां न श्रोतव्य: कथंचन । आसीताधोमुखलस्तूष्णीं समुत्थाय व्रजेच्च वा

Bhīṣma nói: “Chớ bao giờ lắng nghe lời phỉ báng những bậc ‘hai lần sinh’ (dvija), dù dưới bất cứ hình thức nào. Nếu sự miệt thị ấy đang diễn ra, hãy ngồi im lặng, cúi mặt xuống; hoặc đứng dậy và rời khỏi nơi ấy.”

Verse 26

कर्तव्यं पार्थिवेन्द्रेण तथैव भरतर्षभ । भीष्मजीने कहा--भारत! राजसिंहासनपर अभिषिक्त होकर राज्यशासन करनेवाले राजाका सबसे प्रधान कर्तव्य यही है कि वह ब्राह्मणोंकी सेवा-पूजा करे। भरतश्रेष्ठ! अक्षय सुखकी इच्छा रखनेवाले नरेशको ऐसा ही करना चाहिये

Bhīṣma nói: “Hỡi bậc tráng kiệt của dòng Bharata, đây chính là bổn phận tối thượng của một vị vua đã được tấn phong và ngự trên ngai vàng: phải tôn kính, phụng sự và kính lễ các Bà-la-môn. Bậc quân vương cầu phúc lạc bền lâu nên làm như vậy. Vì trên cõi đất này, chưa từng có và cũng sẽ không bao giờ có ai dám sống yên vui khi đứng đối nghịch với các Bà-la-môn.”

Verse 27

दुर्ग्राह्मो मुष्टिना वायुर्दु:स्पर्श: पाणिना शशी । दुर्धरा पृथिवी राजन दुर्जया ब्राह्मणा भुवि

Bhīṣma nói: “Tâu Đại vương, cũng như thật khó nắm bắt gió trong nắm tay, chạm tới mặt trăng bằng bàn tay, hay nhấc bổng trái đất lên, thì trên cõi đời này, việc khuất phục các Bà-la-môn cũng khó khăn đến thế.”

Verse 33

इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि ब्राह्मणप्रशंसा नाम त्रयस्त्रिंशो 5ध्याय:

Như vậy kết thúc chương thứ ba mươi ba, mang tên “Ca ngợi các Bà-la-môn”, thuộc phần Dāna-dharma trong Anuśāsana Parva của bộ sử thi thiêng liêng Mahābhārata.