Adhyaya 14

Verse 1

श्रीपरीक्षिदुवाच रजस्तम:स्वभावस्य ब्रह्मन् वृत्रस्य पाप्मन: । नारायणे भगवति कथमासीद् दृढा मति: ॥ १ ॥

Vua Parīkṣit thưa hỏi: “Bạch vị Bà-la-môn uyên bác, Vṛtrāsura vốn bị chi phối bởi rajas và tamas, lại mang tội lỗi; làm sao ông có thể có tâm chí bhakti kiên cố đối với Bhagavān Nārāyaṇa?”

Verse 2

देवानां शुद्धसत्त्वानामृषीणां चामलात्मनाम् । भक्तिर्मुकुन्दचरणे न प्रायेणोपजायते ॥ २ ॥

Ngay cả chư thiên an trú trong sattva thanh tịnh và các bậc ṛṣi có tâm hồn trong sạch cũng hiếm khi phát khởi bhakti thuần khiết nơi hoa sen bàn chân của Mukunda.

Verse 3

रजोभि: समसङ्ख्याता: पार्थिवैरिह जन्तव: । तेषां ये केचनेहन्ते श्रेयो वै मनुजादय: ॥ ३ ॥

Trong thế giới vật chất này, chúng sinh nhiều như các nguyên tử trên đất. Trong số ấy chỉ rất ít là loài người, và ngay trong loài người cũng chỉ ít người thiết tha theo các nguyên tắc dharma.

Verse 4

प्रायो मुमुक्षवस्तेषां केचनैव द्विजोत्तम । मुमुक्षूणां सहस्रेषु कश्चिन्मुच्येत सिध्यति ॥ ४ ॥

Hỡi bậc tối thượng trong hàng Bà-la-môn, ngay giữa những người theo dharma cũng thường chỉ ít người khao khát mokṣa. Trong hàng ngàn người cầu mokṣa, may ra chỉ một người thật sự thành tựu giải thoát. Và trong hàng ngàn người đã giải thoát ấy, người hiểu được ý nghĩa chân thật của giải thoát lại càng vô cùng hiếm có.

Verse 5

मुक्तानामपि सिद्धानां नारायणपरायण: । सुदुर्लभ: प्रशान्तात्मा कोटिष्वपि महामुने ॥ ५ ॥

Hỡi đại hiền triết, giữa muôn triệu người đã giải thoát và viên mãn, người quy hướng về Nārāyaṇa với tâm an tịnh trọn vẹn như một bhakta là vô cùng hiếm có.

Verse 6

वृत्रस्तु स कथं पाप: सर्वलोकोपतापन: । इत्थं द‍ृढमति: कृष्ण आसीत्सङ्ग्राम उल्बणे ॥ ६ ॥

Vṛtrāsura vốn là kẻ tội lỗi, gây khổ cho muôn loài; vậy mà giữa chiến trận dữ dội, làm sao tâm trí hắn lại kiên cố hướng về Kṛṣṇa như thế?

Verse 7

अत्र न: संशयो भूयाञ्छ्रोतुं कौतूहलं प्रभो । य: पौरुषेण समरे सहस्राक्षमतोषयत् ॥ ७ ॥

Bạch Ngài, trong lòng chúng con dấy lên nghi vấn lớn và càng thêm háo hức được nghe: kẻ đã dùng dũng lực nơi chiến địa làm Indra ngàn mắt hài lòng ấy, sao lại có thể là đại bhakta của Kṛṣṇa?

Verse 8

श्रीसूत उवाच परीक्षितोऽथ सम्प्रश्नं भगवान् बादरायणि: । निशम्य श्रद्दधानस्य प्रतिनन्द्य वचोऽब्रवीत् ॥ ८ ॥

Śrī Sūta nói: Nghe câu hỏi sáng suốt của Mahārāja Parīkṣit, Bhagavān Bādarāyaṇi Śukadeva tán thán lời của người đệ tử đầy śraddhā và bắt đầu đáp lại với lòng thương mến.

Verse 9

श्रीशुक उवाच श‍ृणुष्वावहितो राजन्नितिहासमिमं यथा । श्रुतं द्वैपायनमुखान्नारदाद्देवलादपि ॥ ९ ॥

Śrī Śuka nói: Tâu Đại vương, xin lắng nghe chăm chú; ta sẽ kể lại chính câu chuyện này như ta đã nghe từ miệng Dvaipāyana Vyāsa, Nārada và Devala.

Verse 10

आसीद्राजा सार्वभौम: शूरसेनेषु वै नृप । चित्रकेतुरिति ख्यातो यस्यासीत्कामधुङ्‍मही ॥ १० ॥

Tâu vua Parīkṣit, tại xứ Śūrasena có một vị vua tối thượng tên Citraketu, cai trị khắp địa cầu. Dưới triều ngài, đất mẹ như Kāmadhenu ban phát mọi nhu yếu cho đời sống.

Verse 11

तस्य भार्यासहस्राणां सहस्राणि दशाभवन् । सान्तानिकश्चापि नृपो न लेभे तासु सन्ततिम् ॥ ११ ॥

Ngài có vô số hoàng hậu, nhiều đến “mười nghìn lần mười nghìn”. Dẫu nhà vua có khả năng sinh con, ngài vẫn không có được đứa con nào từ họ; như thể tất cả đều hiếm muộn.

Verse 12

रूपौदार्यवयोजन्मविद्यैश्वर्यश्रियादिभि: । सम्पन्नस्य गुणै: सर्वैश्चिन्ता बन्ध्यापतेरभूत् ॥ १२ ॥

Dẫu đầy đủ dung mạo, lòng quảng đại, tuổi trẻ, dòng dõi cao quý, học vấn, phú quý và vinh quang, Citraketu vẫn nặng lòng lo âu, vì không có một người con trai nối dõi.

Verse 13

न तस्य सम्पद: सर्वा महिष्यो वामलोचना: । सार्वभौमस्य भूश्चेयमभवन्प्रीतिहेतव: ॥ १३ ॥

Các hoàng hậu của ngài đều có dung nhan xinh đẹp và đôi mắt quyến rũ; nhưng mọi phú quý, hàng trăm hàng ngàn cung phi, và cả lãnh thổ mà ngài làm chủ tối thượng, vẫn không đem lại niềm vui cho ngài.

Verse 14

तस्यैकदा तु भवनमङ्गिरा भगवानृषि: । लोकाननुचरन्नेतानुपागच्छद्यद‍ृच्छया ॥ १४ ॥

Một lần nọ, bậc hiền thánh Aṅgirā đầy uy lực, đang du hành khắp các cõi mà không vướng bận việc gì, theo ý nguyện nhiệm mầu đã tình cờ đến cung điện của vua Citraketu.

Verse 15

तं पूजयित्वा विधिवत्प्रत्युत्थानार्हणादिभि: । कृतातिथ्यमुपासीदत्सुखासीनं समाहित: ॥ १५ ॥

Nhà vua đứng dậy nghênh tiếp và thờ phụng vị hiền thánh đúng nghi lễ, dâng arghya, nước rửa chân và các lễ vật, trọn đạo làm chủ nhà. Khi đạo sĩ đã an tọa thư thái, vua nhiếp tâm chế ngự các căn rồi ngồi xuống đất bên cạnh chân ngài.

Verse 16

महर्षिस्तमुपासीनं प्रश्रयावनतं क्षितौ । प्रतिपूज्य महाराज समाभाष्येदमब्रवीत् ॥ १६ ॥

Vị đại hiền thánh tán thán và tiếp đãi Citraketu đang khiêm cung ngồi dưới đất bên chân ngài, rồi gọi: “Hỡi Đại vương,” và nói như sau.

Verse 17

अङ्गिरा उवाच अपि तेऽनामयं स्वस्ति प्रकृतीनां तथात्मन: । यथा प्रकृतिभिर्गुप्त: पुमान् राजा च सप्तभि: ॥ १७ ॥

Đại hiền Aṅgirā nói: “Hỡi Đại vương, mong thân và tâm của ngài, cùng các trợ duyên và khí cụ của vương quyền, đều được an lành. Khi bảy yếu tố của prakṛti—đại nguyên, ngã chấp và năm đối tượng giác quan—điều hòa, linh hồn trong đó được an vui; cũng vậy, một vị vua được che chở bởi bảy điều: thầy/guru, các đại thần, quốc độ, thành lũy, kho tàng, quyền lệnh và bằng hữu.”

Verse 18

आत्मानं प्रकृतिष्वद्धा निधाय श्रेय आप्नुयात् । राज्ञा तथा प्रकृतयो नरदेवाहिताधय: ॥ १८ ॥

Hỡi bậc chúa của loài người, khi một vị vua trực tiếp nương vào các cộng sự và làm theo lời chỉ dạy hữu ích của họ, vua được an vui. Cũng vậy, các cộng sự dâng hiến công việc và lễ vật của mình lên vua và tuân theo mệnh lệnh của vua thì họ cũng được an vui.

Verse 19

अपि दारा: प्रजामात्या भृत्या: श्रेण्योऽथ मन्त्रिण: । पौरा जानपदा भूपा आत्मजा वशवर्तिन: ॥ १९ ॥

Hỡi bậc quân vương, các hoàng hậu, thần dân, thư lại và gia nhân, cùng các phường hội thương nhân buôn dầu và hương liệu, có ở dưới quyền ngài chăng? Các đại thần, người trong cung, quan trấn nhậm các địa phương, các hoàng tử và những kẻ nương tựa khác—hết thảy có hoàn toàn phục tùng ngài không?

Verse 20

यस्यात्मानुवशश्चेत्स्यात्सर्वे तद्वशगा इमे । लोका: सपाला यच्छन्ति सर्वे बलिमतन्द्रिता: ॥ २० ॥

Nếu tâm của nhà vua được tự chế hoàn toàn, thì gia quyến và quan lại đều quy phục. Các tổng trấn cũng nộp thuế như lễ cúng đúng kỳ, không chống đối; huống chi là kẻ hầu hạ nhỏ bé.

Verse 21

आत्मन: प्रीयते नात्मा परत: स्वत एव वा । लक्षयेऽलब्धकामं त्वां चिन्तया शबलं मुखम् ॥ २१ ॥

Hỡi vua Citraketu, ta thấy tâm ngài không được an vui. Dường như ngài chưa đạt điều mong cầu. Điều ấy do chính ngài hay do người khác gây nên? Khuôn mặt nhợt nhạt của ngài phản chiếu nỗi lo sâu thẳm.

Verse 22

एवं विकल्पितो राजन् विदुषा मुनिनापि स: । प्रश्रयावनतोऽभ्याह प्रजाकामस्ततो मुनिम् ॥ २२ ॥

Śukadeva Gosvāmī nói: Hỡi vua Parīkṣit, dù đại hiền triết Aṅgirā biết rõ mọi điều, ngài vẫn hỏi nhà vua như thế. Bấy giờ vua Citraketu, khao khát có con trai, cúi mình hết mực khiêm cung và thưa với bậc thánh nhân như sau.

Verse 23

चित्रकेतुरुवाच भगवन् किं न विदितं तपोज्ञानसमाधिभि: । योगिनां ध्वस्तपापानां बहिरन्त: शरीरिषु ॥ २३ ॥

Vua Citraketu thưa: Bạch đấng tôn quý Aṅgirā, nhờ khổ hạnh, tri kiến và định samādhi, ngài đã thoát khỏi mọi quả báo tội lỗi. Vì thế, với tư cách một yogī viên mãn, ngài hiểu rõ mọi điều—bên ngoài lẫn bên trong—về những chúng sinh mang thân như chúng tôi.

Verse 24

तथापि पृच्छतो ब्रूयां ब्रह्मन्नात्मनि चिन्तितम् । भवतो विदुषश्चापि चोदितस्त्वदनुज्ञया ॥ २४ ॥

Bạch bậc Brāhmaṇa cao cả, tuy ngài biết hết mọi điều, ngài vẫn hỏi vì sao lòng tôi đầy ưu tư. Vậy theo mệnh lệnh và với sự cho phép của ngài, tôi xin bày tỏ nguyên nhân đang chất chứa trong tâm.

Verse 25

लोकपालैरपि प्रार्थ्या: साम्राज्यैश्वर्यसम्पद: । न नन्दयन्त्यप्रजं मां क्षुत्तृट्काममिवापरे ॥ २५ ॥

Như người bị khổ vì đói khát không thể hài lòng chỉ bởi vòng hoa hay bột đàn hương bên ngoài, ta cũng không vui với đế quốc, phú quý và tài sản—dù chư thiên cũng ao ước—vì ta không có con trai.

Verse 26

तत: पाहि महाभाग पूर्वै: सह गतं तम: । यथा तरेम दुष्पारं प्रजया तद्विधेहि न: ॥ २६ ॥

Vì vậy, bậc hiền triết cao quý, xin cứu con và các tổ tiên của con đang rơi vào bóng tối địa ngục vì không có hậu duệ. Xin hãy làm cách nào để con có một con trai, nhờ đó chúng con vượt qua bóng tối khó vượt ấy.

Verse 27

श्रीशुक उवाच इत्यर्थित: स भगवान् कृपालुर्ब्रह्मण: सुत: । श्रपयित्वा चरुं त्वाष्ट्रं त्वष्टारमयजद्विभु: ॥ २७ ॥

Śrī Śuka nói: Được thỉnh cầu như vậy, Aṅgirā Ṛṣi—người con do tâm ý của Phạm Thiên sinh ra, đầy lòng từ mẫn—vì có đại năng lực, đã nấu món caru (cơm ngọt cúng tế) dâng Tvaṣṭā và cử hành lễ tế với các phẩm vật hiến dâng.

Verse 28

ज्येष्ठा श्रेष्ठा च या राज्ञो महिषीणां च भारत । नाम्ना कृतद्युतिस्तस्यै यज्ञोच्छिष्टमदाद् द्विज: ॥ २८ ॥

Hỡi Parīkṣit, bậc ưu tú của dòng Bharata, phần còn lại của lễ tế (prasāda) được hiền giả Aṅgirā ban cho hoàng hậu đứng đầu và hoàn hảo nhất trong muôn hoàng hậu của Citraketu, tên là Kṛtadyuti.

Verse 29

अथाह नृपतिं राजन् भवितैकस्तवात्मज: । हर्षशोकप्रदस्तुभ्यमिति ब्रह्मसुतो ययौ ॥ २९ ॥

Rồi Aṅgirā, con của Phạm Thiên, nói với nhà vua: “Tâu Đại vương, ngài sẽ có một người con trai; đứa con ấy sẽ là nguyên nhân của cả hoan hỷ lẫn sầu bi cho ngài.” Nói xong, hiền giả ra đi, không đợi Citraketu đáp lời.

Verse 30

सापि तत्प्राशनादेव चित्रकेतोरधारयत् । गर्भं कृतद्युतिर्देवी कृत्तिकाग्नेरिवात्मजम् ॥ ३० ॥

Như nữ thần Kṛttikā, sau khi nhận tinh lực của Thần Śiva qua Agni, đã thụ thai Skanda, cũng vậy, nữ thần Kṛtadyuti vừa ăn phần prasāda còn lại của lễ tế do Aṅgirā cử hành liền mang thai nhờ tinh lực của Citraketu.

Verse 31

तस्या अनुदिनं गर्भ: शुक्लपक्ष इवोडुप: । ववृधे शूरसेनेशतेजसा शनकैर्नृप ॥ ३१ ॥

Hỡi bậc quân vương, nhờ uy quang của Citraketu, chúa tể xứ Śūrasena, thai của nàng mỗi ngày một lớn dần, chậm rãi như vầng trăng tăng trưởng trong nửa tháng sáng.

Verse 32

अथ काल उपावृत्ते कुमार: समजायत । जनयन् शूरसेनानां श‍ृण्वतां परमां मुदम् ॥ ३२ ॥

Rồi khi thời gian đã viên mãn, một hoàng tử ra đời. Nghe tin ấy, toàn thể dân chúng xứ Śūrasena vô cùng hoan hỷ.

Verse 33

हृष्टो राजा कुमारस्य स्‍नात: शुचिरलङ्‌कृत: । वाचयित्वाशिषो विप्रै: कारयामास जातकम् ॥ ३३ ॥

Vua Citraketu vô cùng hoan hỷ. Sau khi tắm gội thanh tịnh và trang sức, ngài thỉnh các brāhmaṇa uyên bác tụng lời chúc phúc cho hài nhi và cử hành nghi lễ jātakarma (lễ sinh).

Verse 34

तेभ्यो हिरण्यं रजतं वासांस्याभरणानि च । ग्रामान् हयान् गजान् प्रादाद् धेनूनामर्बुदानि षट् ॥ ३४ ॥

Đối với các brāhmaṇa tham dự nghi lễ, nhà vua bố thí vàng, bạc, y phục, trang sức, làng mạc, ngựa, voi, cùng sáu arbuda bò—tức sáu mươi krore (sáu trăm triệu) con bò.

Verse 35

ववर्ष कामानन्येषां पर्जन्य इव देहिनाम् । धन्यं यशस्यमायुष्यं कुमारस्य महामना: ॥ ३५ ॥

Như mây mưa rải nước xuống mặt đất cho mọi loài không phân biệt, vua Citraketu với tấm lòng cao cả, để tăng danh tiếng, phú quý và thọ mạng cho con trai, đã ban phát mọi điều mong ước cho tất cả mọi người như mưa ân phúc.

Verse 36

कृच्छ्रलब्धेऽथ राजर्षेस्तनयेऽनुदिनं पितु: । यथा नि:स्वस्य कृच्छ्राप्ते धने स्‍नेहोऽन्ववर्धत ॥ ३६ ॥

Khi vị vương hiền triết khó nhọc lắm mới được một người con, tình thương của người cha tăng lên từng ngày; như kẻ nghèo khó vất vả mới có chút tiền thì càng ngày càng quyến luyến số tiền ấy.

Verse 37

मातुस्त्वतितरां पुत्रे स्‍नेहो मोहसमुद्भ‍व: । कृतद्युते: सपत्नीनां प्रजाकामज्वरोऽभवत् ॥ ३७ ॥

Tình thương của người mẹ dành cho con trai, phát sinh từ sự mê luyến, cũng tăng lên quá mức. Thấy con của Kṛtadyuti, các hoàng hậu khác bồn chồn vì khát vọng có con, như bị cơn sốt cao thiêu đốt.

Verse 38

चित्रकेतोरतिप्रीतिर्यथा दारे प्रजावति । न तथान्येषु सञ्जज्ञे बालं लालयतोऽन्वहम् ॥ ३८ ॥

Vì vua Citraketu ngày ngày nâng niu chăm sóc đứa con, tình yêu sâu đậm của ngài đối với hoàng hậu Kṛtadyuti—người có con—càng tăng; còn với các phi tần khác không con, tình cảm ấy dần không còn như trước.

Verse 39

ता: पर्यतप्यन्नात्मानं गर्हयन्त्योऽभ्यसूयया । आनपत्येन दु:खेन राज्ञश्चानादरेण च ॥ ३९ ॥

Các hoàng hậu khác vô cùng đau khổ vì không con và vì bị nhà vua thờ ơ. Trong lòng ganh tị, họ tự trách mình và than khóc.

Verse 40

धिगप्रजां स्त्रियं पापां पत्युश्चागृहसम्मताम् । सुप्रजाभि: सपत्नीभिर्दासीमिव तिरस्कृताम् ॥ ४० ॥

Đáng chê trách người vợ tội lỗi không có con trai; chồng không trọng vọng trong nhà, và các bà vợ chung có con khinh miệt nàng như một tỳ nữ.

Verse 41

दासीनां को नु सन्ताप: स्वामिन: परिचर्यया । अभीक्ष्णं लब्धमानानां दास्या दासीव दुर्भगा: ॥ ४१ ॥

Ngay cả tỳ nữ, nhờ hầu hạ chủ nhân, cũng được trọng đãi nên chẳng có gì để than. Còn chúng ta là tỳ nữ của tỳ nữ; vì thế thật vô phúc.

Verse 42

एवं सन्दह्यमानानां सपत्‍न्या: पुत्रसम्पदा । राज्ञोऽसम्मतवृत्तीनां विद्वेषो बलवानभूत् ॥ ४२ ॥

Śrī Śukadeva Gosvāmī tiếp lời: Bị nhà vua hờ hững và thấy Kṛtadyuti vinh hiển vì có con trai, các bà vợ chung bừng cháy ganh tỵ, lòng oán ghét càng thêm mạnh.

Verse 43

विद्वेषनष्टमतय: स्त्रियो दारुणचेतस: । गरं ददु: कुमाराय दुर्मर्षा नृपतिं प्रति ॥ ४३ ॥

Khi lòng oán ghét tăng lên, trí tuệ họ tiêu tan. Cứng lòng và không chịu nổi sự hờ hững của nhà vua, cuối cùng họ đã cho hoàng tử uống thuốc độc.

Verse 44

कृतद्युतिरजानन्ती सपत्नीनामघं महत् । सुप्त एवेति सञ्चिन्त्य निरीक्ष्य व्यचरद्गृहे ॥ ४४ ॥

Không hay biết tội lớn của các bà vợ chung, hoàng hậu Kṛtadyuti nghĩ con mình chỉ ngủ say. Nhìn con rồi nàng đi lại trong nhà, chẳng hiểu rằng con đã chết.

Verse 45

शयानं सुचिरं बालमुपधार्य मनीषिणी । पुत्रमानय मे भद्रे इति धात्रीमचोदयत् ॥ ४५ ॥

Tưởng con mình đã ngủ rất lâu, Hoàng hậu Kṛtadyuti, người đầy trí tuệ, bảo vú nuôi: “Bạn hiền, xin bồng con trai ta đến đây.”

Verse 46

सा शयानमुपव्रज्य द‍ृष्ट्वा चोत्तारलोचनम् । प्राणेन्द्रियात्मभिस्त्यक्तं हतास्मीत्यपतद्भ‍ुवि ॥ ४६ ॥

Khi người hầu đến gần đứa trẻ đang nằm, cô thấy mắt nó trợn ngược lên. Sinh khí và các giác quan đã dừng; cô hiểu đứa bé đã chết. Cô kêu lên: “Ta tiêu rồi!” rồi ngã quỵ xuống đất.

Verse 47

तस्यास्तदाकर्ण्य भृशातुरं स्वरं घ्नन्त्या: कराभ्यामुर उच्चकैरपि । प्रविश्य राज्ञी त्वरयात्मजान्तिकं ददर्श बालं सहसा मृतं सुतम् ॥ ४७ ॥

Trong cơn bấn loạn, người hầu đấm ngực bằng cả hai tay và than khóc lớn. Nghe tiếng ấy, Hoàng hậu vội chạy đến bên con và thấy đứa trẻ bỗng chốc đã chết.

Verse 48

पपात भूमौ परिवृद्धया शुचा मुमोह विभ्रष्टशिरोरुहाम्बरा ॥ ४८ ॥

Trong nỗi bi thương tột độ, tóc tai và y phục rối bời, Hoàng hậu ngã xuống đất và ngất lịm.

Verse 49

ततो नृपान्त: पुरवर्तिनो जना नराश्च नार्यश्च निशम्य रोदनम् । आगत्य तुल्यव्यसना: सुदु:खिता- स्ताश्च व्यलीकं रुरुदु: कृतागस: ॥ ४९ ॥

Hỡi vua Parīkṣit, nghe tiếng khóc lớn, mọi người trong cung—cả nam lẫn nữ—đều chạy đến. Cùng chung nỗi khổ, họ cũng òa khóc. Các hoàng hậu đã cho thuốc độc cũng giả vờ khóc, dù biết rõ tội lỗi của mình.

Verse 50

श्रुत्वा मृतं पुत्रमलक्षितान्तकं विनष्टद‍ृष्टि: प्रपतन् स्खलन् पथि । स्‍नेहानुबन्धैधितया शुचा भृशं विमूर्च्छितोऽनुप्रकृतिर्द्विजैर्वृत: ॥ ५० ॥ पपात बालस्य स पादमूले मृतस्य विस्रस्तशिरोरुहाम्बर: । दीर्घं श्वसन् बाष्पकलोपरोधतो निरुद्धकण्ठो न शशाक भाषितुम् ॥ ५१ ॥

Khi Vua Citraketu nghe tin con trai mình qua đời không rõ nguyên nhân, ông gần như trở nên mù quáng. Vì tình yêu thương to lớn dành cho con trai, nỗi bi ai của ông bùng lên như ngọn lửa dữ dội, và khi đi đến nhìn đứa trẻ đã chết, ông liên tục trượt ngã xuống đất.

Verse 51

श्रुत्वा मृतं पुत्रमलक्षितान्तकं विनष्टद‍ृष्टि: प्रपतन् स्खलन् पथि । स्‍नेहानुबन्धैधितया शुचा भृशं विमूर्च्छितोऽनुप्रकृतिर्द्विजैर्वृत: ॥ ५० ॥ पपात बालस्य स पादमूले मृतस्य विस्रस्तशिरोरुहाम्बर: । दीर्घं श्वसन् बाष्पकलोपरोधतो निरुद्धकण्ठो न शशाक भाषितुम् ॥ ५१ ॥

Được bao quanh bởi các quan lại và Bà-la-môn, Nhà vua đến gần và ngã xuống bất tỉnh dưới chân đứa trẻ; tóc và y phục của ông xộc xệch. Khi Nhà vua thở hổn hển và tỉnh lại, đôi mắt ông đẫm lệ, và ông không thể nói nên lời vì nghẹn ngào.

Verse 52

पतिं निरीक्ष्योरुशुचार्पितं तदा मृतं च बालं सुतमेकसन्ततिम् । जनस्य राज्ञी प्रकृतेश्च हृद्रुजं सती दधाना विललाप चित्रधा ॥ ५२ ॥

Khi Hoàng hậu thấy chồng mình, Vua Citraketu, chìm đắm trong nỗi bi ai tột cùng và nhìn thấy đứa con đã chết, người con trai duy nhất trong gia đình, bà đã than khóc bằng nhiều cách khác nhau. Điều này làm tăng thêm nỗi đau trong thâm tâm của tất cả cư dân trong cung điện, các quan lại và tất cả các Bà-la-môn.

Verse 53

स्तनद्वयं कुङ्कुमपङ्कमण्डितं निषिञ्चती साञ्जनबाष्पबिन्दुभि: । विकीर्य केशान् विगलत्स्रज: सुतं शुशोच चित्रं कुररीव सुस्वरम् ॥ ५३ ॥

Vòng hoa trang trí trên đầu Hoàng hậu rơi xuống, và tóc bà xõa tung. Những giọt nước mắt rơi xuống làm tan chảy lớp phấn mắt và làm ướt bộ ngực phủ đầy bột kunkuma của bà. Khi bà than khóc cho sự mất mát của con trai, tiếng khóc lớn của bà giống như âm thanh ngọt ngào của loài chim kurarī.

Verse 54

अहो विधातस्त्वमतीव बालिशो यस्त्वात्मसृष्ट्यप्रतिरूपमीहसे । परे नु जीवत्यपरस्य या मृति- र्विपर्ययश्चेत्त्वमसि ध्रुव: पर: ॥ ५४ ॥

Than ôi, hỡi Đấng Tạo Hóa, Ngài chắc chắn là người thiếu kinh nghiệm trong việc sáng tạo, vì khi người cha còn sống, Ngài đã gây ra cái chết cho người con trai, hành động trái ngược với quy luật sáng tạo của Ngài. Nếu Ngài quyết tâm mâu thuẫn với những quy luật này, Ngài chắc chắn là kẻ thù của chúng sinh và không bao giờ có lòng từ bi.

Verse 55

न हि क्रमश्चेदिह मृत्युजन्मनो: शरीरिणामस्तु तदात्मकर्मभि: । य: स्‍नेहपाशो निजसर्गवृद्धये स्वयं कृतस्ते तमिमं विवृश्चसि ॥ ५५ ॥

Lạy Chúa, nếu Ngài nói rằng không có luật nào buộc cha phải chết khi con còn sống hay con phải sinh khi cha còn sống, vì mọi hữu tình sinh tử theo quả nghiệp của chính mình—thì cần gì Đấng Chủ Tể? Và nếu Ngài nói cần Chủ Tể vì năng lực vật chất không tự hành động được, thì cũng vậy: Ngài đã tạo sợi dây ái luyến để nuôi dưỡng dòng giống, nhưng lại lấy nghiệp mà cắt đứt; vậy ai còn nuôi con bằng tình thương? Bởi thế Ngài dường như thiếu kinh nghiệm và thiếu minh triết.

Verse 56

त्वं तात नार्हसि च मां कृपणामनाथां त्यक्तुं विचक्ष्व पितरं तव शोकतप्तम् । अञ्जस्तरेम भवताप्रजदुस्तरं यद् ध्वान्तं न याह्यकरुणेन यमेन दूरम् ॥ ५६ ॥

Con ơi, mẹ bất lực và không nơi nương tựa, bị nỗi sầu thiêu đốt; con chớ bỏ mẹ. Hãy nhìn cha con đang đau khổ vì than khóc. Không có con trai, chúng ta sẽ phải chịu khổ khi đi vào những cõi địa ngục tối tăm nhất; con là hy vọng duy nhất giúp chúng ta vượt qua bóng tối ấy. Vậy đừng đi xa hơn nữa cùng Diêm Vương tàn nhẫn.

Verse 57

उत्तिष्ठ तात त इमे शिशवो वयस्या- स्त्वामाह्वयन्ति नृपनन्दन संविहर्तुम् । सुप्तश्चिरं ह्यशनया च भवान् परीतो भुङ्‌क्ष्व स्तनं पिब शुचो हर न: स्वकानाम् ॥ ५७ ॥

Con ơi, hãy dậy đi! Hỡi hoàng tử, bọn trẻ cùng lứa đang gọi con ra chơi. Con đã ngủ rất lâu và hẳn đang đói; hãy dậy bú sữa mẹ và xua tan nỗi than khóc của chúng ta, những người thân của con.

Verse 58

नाहं तनूज दद‍ृशे हतमङ्गला ते मुग्धस्मितं मुदितवीक्षणमाननाब्जम् । किं वा गतोऽस्यपुनरन्वयमन्यलोकं नीतोऽघृणेन न श‍ृणोमि कला गिरस्ते ॥ ५८ ॥

Con ơi, mẹ thật bất hạnh vì không còn được thấy nụ cười hiền của con, gương mặt như hoa sen với ánh nhìn hoan hỷ. Mắt con đã khép lại mãi mãi. Mẹ hiểu rằng con đã bị kẻ không lòng thương đưa khỏi cõi này sang cõi khác, nơi con sẽ không trở về. Con ơi, mẹ cũng không còn nghe được giọng nói êm dịu của con nữa.

Verse 59

श्रीशुक उवाच विलपन्त्या मृतं पुत्रमिति चित्रविलापनै: । चित्रकेतुर्भृशं तप्तो मुक्तकण्ठो रुरोद ह ॥ ५९ ॥

Śrī Śukadeva Gosvāmī thuật lại: Khi hoàng hậu than khóc đứa con đã chết bằng những lời ai oán não nề như thế, vua Citraketu, đau đớn tột cùng, đã mở to tiếng khóc và òa lên nức nở.

Verse 60

तयोर्विलपतो: सर्वे दम्पत्योस्तदनुव्रता: । रुरुदु: स्म नरा नार्य: सर्वमासीदचेतनम् ॥ ६० ॥

Khi vua và hoàng hậu than khóc, mọi người theo hầu—cả nam lẫn nữ—đều cùng khóc theo. Vì tai biến bất ngờ ấy, toàn thể dân chúng gần như ngất lịm, như mất hết ý thức.

Verse 61

एवं कश्मलमापन्नं नष्टसंज्ञमनायकम् । ज्ञात्वाङ्गिरा नाम ऋषिराजगाम सनारद: ॥ ६१ ॥

Khi đại hiền triết Aṅgirā biết rằng nhà vua chìm trong biển sầu đến gần như mất ý thức, ngài đã đến đó cùng với hiền triết Nārada.