Adhyaya 89

Verse 1

श्रीशुक उवाच सरस्वत्यास्तटे राजन्नृषय: सत्रमासत । वितर्क: समभूत्तेषां त्रिष्वधीशेषु को महान् ॥ १ ॥

Śukadeva Gosvāmī nói: Tâu Đại vương, trên bờ sông Sarasvatī, các hiền triết đang cử hành một lễ tế satra. Khi ấy, giữa họ nảy sinh tranh luận: trong ba vị thần chủ yếu, ai là tối thượng?

Verse 2

तस्य जिज्ञासया ते वै भृगुं ब्रह्मसुतं नृप । तज्ज्ञप्‍त्‍यै प्रेषयामासु: सोऽभ्यगाद् ब्रह्मण: सभाम् ॥ २ ॥

Vì khát khao giải đáp câu hỏi ấy, tâu Đại vương, các bậc hiền triết đã sai Bhṛgu, con của Phạm Thiên Brahmā, đi tìm lời đáp. Trước hết ông đến triều hội của phụ thân mình, Brahmā.

Verse 3

न तस्मै प्रह्वणं स्तोत्रं चक्रे सत्त्वपरीक्षया । तस्मै चुक्रोध भगवान् प्रज्वलन् स्वेन तेजसा ॥ ३ ॥

Để thử xem Phạm Thiên Brahmā an trú trong đức tính sattva đến đâu, Bhṛgu đã không cúi lạy cũng không tán dương bằng lời cầu nguyện. Vì thế Brahmā nổi giận, bừng cháy bởi uy lực của chính mình.

Verse 4

स आत्मन्युत्थितं मन्युमात्मजायात्मना प्रभु: । अशीशमद् यथा वह्निं स्वयोन्या वारिणात्मभू: ॥ ४ ॥

Dẫu cơn giận đối với con trai đang dâng lên trong lòng, Phạm Thiên vẫn dùng trí tuệ mà chế ngự, như lửa bị dập tắt bởi chính sản phẩm của nó—nước.

Verse 5

तत: कैलासमगमत् स तं देवो महेश्वर: । परिरब्धुं समारेभ उत्थाय भ्रातरं मुदा ॥ ५ ॥

Rồi Bhṛgu đến núi Kailāsa. Tại đó, Đại Thần Mahāśvara—Śiva—vui mừng đứng dậy và bước tới để ôm lấy người anh em của mình.

Verse 6

नैच्छत्त्वमस्युत्पथग इति देवश्चुकोप ह । शूलमुद्यम्य तं हन्तुमारेभे तिग्मलोचन: ॥ ६ ॥ पतित्वा पादयोर्देवी सान्‍त्‍वयामास तं गिरा । अथो जगाम वैकुण्ठं यत्र देवो जनार्दन: ॥ ७ ॥

Nhưng Bhṛgu từ chối cái ôm và nói: “Ngài là kẻ lạc đường.” Nghe vậy, Śiva mắt rực lửa nổi giận, giơ đinh ba định giết Bhṛgu. Nữ Thần Devī liền sụp xuống dưới chân Ngài và dùng lời nói làm nguôi giận. Rồi Bhṛgu rời nơi ấy đến Vaikuṇṭha, nơi Thần Janārdana ngự trị.

Verse 7

नैच्छत्त्वमस्युत्पथग इति देवश्चुकोप ह । शूलमुद्यम्य तं हन्तुमारेभे तिग्मलोचन: ॥ ६ ॥ पतित्वा पादयोर्देवी सान्‍त्‍वयामास तं गिरा । अथो जगाम वैकुण्ठं यत्र देवो जनार्दन: ॥ ७ ॥

Bṛgu từ chối ôm và nói: “Ngài là kẻ đi lạc đạo, phường tà kiến.” Nghe vậy, Thần Śiva nổi giận; mắt rực lửa, Ngài giơ cây đinh ba định giết Bṛgu. Khi ấy Nữ Thần Devī sụp lạy dưới chân Ngài, dùng lời dịu dàng làm nguôi cơn giận. Rồi Bṛgu rời nơi ấy đến Vaikuṇṭha, nơi Chúa Janārdana ngự trị.

Verse 8

शयानं श्रिय उत्सङ्गे पदा वक्षस्यताडयत् । तत उत्थाय भगवान् सह लक्ष्म्या सतां गति: ॥ ८ ॥ स्वतल्पादवरुह्याथ ननाम शिरसा मुनिम् । आह ते स्वागतं ब्रह्मन् निषीदात्रासने क्षणम् । अजानतामागतान् व: क्षन्तुमर्हथ न: प्रभो ॥ ९ ॥

Tại Vaikuṇṭha, Đấng Tối Thượng đang nằm, đầu gối trên lòng phu nhân Śrī; Bṛgu dùng chân đá vào ngực Ngài. Khi ấy Bhagavān—đích đến tối thượng của bậc hiền—cùng Lakṣmī đứng dậy để tỏ lòng kính trọng. Ngài bước xuống khỏi giường, cúi đầu đảnh lễ vị hiền triết và nói: “Chào mừng, hỡi brāhmaṇa; xin ngồi trên tòa này nghỉ giây lát. Xin tha lỗi cho chúng ta, bậc tôn chủ, vì đã không nhận ra sự đến của ngài.”

Verse 9

शयानं श्रिय उत्सङ्गे पदा वक्षस्यताडयत् । तत उत्थाय भगवान् सह लक्ष्म्या सतां गति: ॥ ८ ॥ स्वतल्पादवरुह्याथ ननाम शिरसा मुनिम् । आह ते स्वागतं ब्रह्मन् निषीदात्रासने क्षणम् । अजानतामागतान् व: क्षन्तुमर्हथ न: प्रभो ॥ ९ ॥

Tại Vaikuṇṭha, Đấng Tối Thượng đang nằm, đầu gối trên lòng phu nhân Śrī; Bṛgu dùng chân đá vào ngực Ngài. Khi ấy Bhagavān—đích đến tối thượng của bậc hiền—cùng Lakṣmī đứng dậy để tỏ lòng kính trọng. Ngài bước xuống khỏi giường, cúi đầu đảnh lễ vị hiền triết và nói: “Chào mừng, hỡi brāhmaṇa; xin ngồi trên tòa này nghỉ giây lát. Xin tha lỗi cho chúng ta, bậc tôn chủ, vì đã không nhận ra sự đến của ngài.”

Verse 10

पुनीहि सहलोकं मां लोकपालांश्च मद्गतान् । पादोदकेन भवतस्तीर्थानां तीर्थकारिणा ॥ १० ॥ अद्याहं भगवँल्ल‍क्ष्‍म्‍या आसमेकान्तभाजनम् । वत्स्यत्युरसि मे भूतिर्भवत्पादहतांहस: ॥ ११ ॥

Bhagavān nói: “Xin hãy thanh tịnh Ta, cõi của Ta, và các cõi của những vị hộ thế quy y Ta, bằng nước rửa chân của ngài—thánh thủy làm cho mọi nơi hành hương trở nên linh thiêng. Hôm nay, thưa bậc tôn chủ, vì bàn chân ngài đã xóa sạch tội lỗi nơi Ta, Ta trở thành chốn nương tựa độc nhất của Lakṣmī; nàng sẽ bằng lòng ngự trên ngực Ta.”

Verse 11

पुनीहि सहलोकं मां लोकपालांश्च मद्गतान् । पादोदकेन भवतस्तीर्थानां तीर्थकारिणा ॥ १० ॥ अद्याहं भगवँल्ल‍क्ष्‍म्‍या आसमेकान्तभाजनम् । वत्स्यत्युरसि मे भूतिर्भवत्पादहतांहस: ॥ ११ ॥

Bhagavān nói: “Xin hãy thanh tịnh Ta, cõi của Ta, và các cõi của những vị hộ thế quy y Ta, bằng nước rửa chân của ngài—thánh thủy làm cho mọi nơi hành hương trở nên linh thiêng. Hôm nay, thưa bậc tôn chủ, vì bàn chân ngài đã xóa sạch tội lỗi nơi Ta, Ta trở thành chốn nương tựa độc nhất của Lakṣmī; nàng sẽ bằng lòng ngự trên ngực Ta.”

Verse 12

श्रीशुक उवाच एवं ब्रुवाणे वैकुण्ठे भृगुस्तन्मन्द्रया गिरा । निर्वृतस्तर्पितस्तूष्णीं भक्त्युत्कण्ठोऽश्रुलोचन: ॥ १२ ॥

Śrī Śukadeva Gosvāmī nói: Nghe những lời trang nghiêm của Đức Vaikuṇṭha, hiền giả Bhṛgu vô cùng mãn nguyện và hoan hỷ. Tràn ngập xuất thần bhakti, ông lặng im, đôi mắt đẫm lệ.

Verse 13

पुनश्च सत्रमाव्रज्य मुनीनां ब्रह्मवादिनाम् । स्वानुभूतमशेषेण राजन् भृगुरवर्णयत् ॥ १३ ॥

Tâu Đại vương, rồi hiền giả Bhṛgu trở lại đàn tế của các bậc hiền triết luận về Brahman và thuật lại trọn vẹn mọi điều mình đã trải nghiệm.

Verse 14

तन्निशम्याथ मुनयो विस्मिता मुक्तसंशया: । भूयांसं श्रद्दधुर्विष्णुं यत: शान्तिर्यतोऽभयम् ॥ १४ ॥ धर्म: साक्षाद् यतो ज्ञानं वैराग्यं च तदन्वितम् । ऐश्वर्यं चाष्टधा यस्माद् यशश्चात्ममलापहम् ॥ १५ ॥ मुनीनां न्यस्तदण्डानां शान्तानां समचेतसाम् । अकिञ्चनानां साधूनां यमाहु: परमां गतिम् ॥ १६ ॥ सत्त्वं यस्य प्रिया मूर्तिर्ब्राह्मणास्त्विष्टदेवता: । भजन्त्यनाशिष: शान्ता यं वा निपुणबुद्धय: ॥ १७ ॥

Nghe lời thuật của Bhṛgu, các hiền triết kinh ngạc; mọi nghi hoặc tan biến, và họ càng tin chắc rằng Viṣṇu là Đấng Tối Thượng. Từ Ngài phát sinh an bình và vô úy, cốt tủy của dharma, sự ly tham cùng jñāna, tám siddhi của yoga, và vinh quang của Ngài—thứ gột sạch mọi cấu uế trong tâm. Ngài được tôn xưng là đích đến tối hậu của những bậc sādhū an tịnh, quân bình—những người đã buông bỏ bạo lực và sống vô sở hữu. Hình tướng Ngài yêu quý nhất là sự thuần tịnh của sattva, và các brāhmaṇa là những vị đáng được Ngài tôn kính; người trí tuệ sắc bén, đạt nội tâm an hòa, thờ phụng Ngài bằng bhakti không cầu lợi riêng.

Verse 15

तन्निशम्याथ मुनयो विस्मिता मुक्तसंशया: । भूयांसं श्रद्दधुर्विष्णुं यत: शान्तिर्यतोऽभयम् ॥ १४ ॥ धर्म: साक्षाद् यतो ज्ञानं वैराग्यं च तदन्वितम् । ऐश्वर्यं चाष्टधा यस्माद् यशश्चात्ममलापहम् ॥ १५ ॥ मुनीनां न्यस्तदण्डानां शान्तानां समचेतसाम् । अकिञ्चनानां साधूनां यमाहु: परमां गतिम् ॥ १६ ॥ सत्त्वं यस्य प्रिया मूर्तिर्ब्राह्मणास्त्विष्टदेवता: । भजन्त्यनाशिष: शान्ता यं वा निपुणबुद्धय: ॥ १७ ॥

Nghe lời thuật của Bhṛgu, các hiền triết kinh ngạc; mọi nghi hoặc tan biến, và họ càng tin chắc rằng Viṣṇu là Đấng Tối Thượng. Từ Ngài phát sinh an bình và vô úy, cốt tủy của dharma, sự ly tham cùng jñāna, tám siddhi của yoga, và vinh quang của Ngài—thứ gột sạch mọi cấu uế trong tâm. Ngài được tôn xưng là đích đến tối hậu của những bậc sādhū an tịnh, quân bình—những người đã buông bỏ bạo lực và sống vô sở hữu. Hình tướng Ngài yêu quý nhất là sự thuần tịnh của sattva, và các brāhmaṇa là những vị đáng được Ngài tôn kính; người trí tuệ sắc bén, đạt nội tâm an hòa, thờ phụng Ngài bằng bhakti không cầu lợi riêng.

Verse 16

तन्निशम्याथ मुनयो विस्मिता मुक्तसंशया: । भूयांसं श्रद्दधुर्विष्णुं यत: शान्तिर्यतोऽभयम् ॥ १४ ॥ धर्म: साक्षाद् यतो ज्ञानं वैराग्यं च तदन्वितम् । ऐश्वर्यं चाष्टधा यस्माद् यशश्चात्ममलापहम् ॥ १५ ॥ मुनीनां न्यस्तदण्डानां शान्तानां समचेतसाम् । अकिञ्चनानां साधूनां यमाहु: परमां गतिम् ॥ १६ ॥ सत्त्वं यस्य प्रिया मूर्तिर्ब्राह्मणास्त्विष्टदेवता: । भजन्त्यनाशिष: शान्ता यं वा निपुणबुद्धय: ॥ १७ ॥

Nghe lời thuật của Bhṛgu, các hiền triết kinh ngạc; mọi nghi hoặc tan biến, và họ càng tin chắc rằng Viṣṇu là Đấng Tối Thượng. Từ Ngài phát sinh an bình và vô úy, cốt tủy của dharma, sự ly tham cùng jñāna, tám siddhi của yoga, và vinh quang của Ngài—thứ gột sạch mọi cấu uế trong tâm. Ngài được tôn xưng là đích đến tối hậu của những bậc sādhū an tịnh, quân bình—những người đã buông bỏ bạo lực và sống vô sở hữu. Hình tướng Ngài yêu quý nhất là sự thuần tịnh của sattva, và các brāhmaṇa là những vị đáng được Ngài tôn kính; người trí tuệ sắc bén, đạt nội tâm an hòa, thờ phụng Ngài bằng bhakti không cầu lợi riêng.

Verse 17

तन्निशम्याथ मुनयो विस्मिता मुक्तसंशया: । भूयांसं श्रद्दधुर्विष्णुं यत: शान्तिर्यतोऽभयम् ॥ १४ ॥ धर्म: साक्षाद् यतो ज्ञानं वैराग्यं च तदन्वितम् । ऐश्वर्यं चाष्टधा यस्माद् यशश्चात्ममलापहम् ॥ १५ ॥ मुनीनां न्यस्तदण्डानां शान्तानां समचेतसाम् । अकिञ्चनानां साधूनां यमाहु: परमां गतिम् ॥ १६ ॥ सत्त्वं यस्य प्रिया मूर्तिर्ब्राह्मणास्त्विष्टदेवता: । भजन्त्यनाशिष: शान्ता यं वा निपुणबुद्धय: ॥ १७ ॥

Nghe thuật chuyện của Bhṛgu, các bậc hiền triết kinh ngạc; mọi nghi hoặc đều tan, và họ xác tín rằng Viṣṇu là Đấng Tối Thượng. Từ Ngài phát sinh an lạc, vô úy, cốt tủy của dharma, ly dục cùng jñāna, tám thần lực của yoga, và danh xưng vinh quang tẩy sạch cấu uế tâm. Ngài là đích đến tối hậu của các thánh nhân an tịnh, bình đẳng tâm, vô tư, đã từ bỏ bạo lực. Hình tướng Ngài yêu quý nhất là sự thuần tịnh của sattva; các brāhmaṇa là những bậc đáng tôn thờ của Ngài. Người trí tuệ sắc bén, đạt an tịnh nội tâm, thờ phụng Ngài không vì tư lợi.

Verse 18

त्रिविधाकृतयस्तस्य राक्षसा असुरा: सुरा: । गुणिन्या मायया सृष्टा: सत्त्वं तत्तीर्थसाधनम् ॥ १८ ॥

Chúa tể hiển lộ thành ba hạng—Rākṣasa, Asura và Sura—đều do māyā mang các guṇa tạo ra và bị các guṇa ấy ràng buộc. Nhưng trong ba guṇa, chính sattva là phương tiện đạt thành tựu tối hậu.

Verse 19

श्रीशुक उवाच इत्थं सारस्वता विप्रा नृणां संशयनुत्तये । पुरुषस्य पदाम्भोजसेवया तद्गतिं गता: ॥ १९ ॥

Śukadeva nói: Như vậy, các brāhmaṇa uyên bác sống bên sông Sarasvatī đã đi đến kết luận này để xóa tan nghi ngờ của mọi người. Rồi họ phụng sự đôi chân sen của Đấng Tối Thượng bằng bhakti và đạt đến cõi của Ngài.

Verse 20

श्रीसूत उवाच इत्येतन्मुनितनयास्यपद्मगन्ध- पीयूषं भवभयभित् परस्य पुंस: । सुश्लोकं श्रवणपुटै: पिबत्यभीक्ष्णं पान्थोऽध्वभ्रमणपरिश्रमं जहाति ॥ २० ॥

Sūta nói: Như vậy, dòng cam lộ thơm ngát đã tuôn từ miệng sen của Śukadeva, con của hiền triết Vyāsa. Lời tán dương tuyệt mỹ về Đấng Tối Thượng này phá tan nỗi sợ sinh tử luân hồi. Kẻ lữ hành uống cam lộ ấy qua đôi tai không ngừng sẽ quên mệt nhọc vì lang thang trên nẻo đời.

Verse 21

श्रीशुक उवाच एकदा द्वारवत्यां तु विप्रपत्न्‍या: कुमारक: । जातमात्रो भुवं स्पृष्ट्वा ममार किल भारत ॥ २१ ॥

Śukadeva nói: Hỡi Bhārata, một lần tại Dvārakā, vợ của một brāhmaṇa sinh một bé trai, nhưng đứa trẻ vừa chạm đất liền chết ngay.

Verse 22

विप्रो गृहीत्वा मृतकं राजद्वार्युपधाय स: । इदं प्रोवाच विलपन्नातुरो दीनमानस: ॥ २२ ॥

Vị bà-la-môn bế thi thể đứa trẻ và đặt trước cửa triều đình của vua Ugrasena. Rồi trong cơn bấn loạn, lòng đau khổ, ông than khóc và nói như sau.

Verse 23

ब्रह्मद्विष: शठधियो लुब्धस्य विषयात्मन: । क्षत्रबन्धो: कर्मदोषात् पञ्चत्वं मे गतोऽर्भक: ॥ २३ ॥

Tên kṣatriya bất xứng ấy—kẻ thù của các bà-la-môn, lòng dạ gian trá, tham lam và đắm chìm dục lạc—do sai sót trong bổn phận mà khiến con thơ của ta phải chết.

Verse 24

हिंसाविहारं नृपतिं दु:शीलमजितेन्द्रियम् । प्रजा भजन्त्य: सीदन्ति दरिद्रा नित्यदु:खिता: ॥ २४ ॥

Dân chúng phụng sự một vị vua ác—ưa bạo lực, hạnh kiểm xấu và không chế ngự được các giác quan—sẽ suy sụp, nghèo khổ và luôn chịu khổ đau.

Verse 25

एवं द्वितीयं विप्रर्षिस्तृतीयं त्वेवमेव च । विसृज्य स नृपद्वारि तां गाथां समगायत ॥ २५ ॥

Cũng vậy, vị hiền triết bà-la-môn chịu cùng một bi kịch với đứa con thứ hai và thứ ba. Mỗi lần, ông đặt thi thể trước cửa vua và cất lên khúc ai ca ấy.

Verse 26

तामर्जुन उपश्रुत्य कर्हिचित् केशवान्तिके । परेते नवमे बाले ब्राह्मणं समभाषत ॥ २६ ॥ किंस्विद् ब्रह्मंस्त्वन्निवासे इह नास्ति धनुर्धर: । राजन्यबन्धुरेते वै ब्राह्मणा: सत्रमासते ॥ २७ ॥

Khi đứa con thứ chín cũng qua đời, Arjuna đang ở gần Đức Keśava tình cờ nghe tiếng than khóc của vị bà-la-môn. Arjuna bèn nói: “Thưa bà-la-môn, chuyện gì vậy? Ở đây chẳng lẽ không có lấy một kẻ cầm cung có thể đứng trước nhà ông với cây cung trong tay sao? Các kṣatriya này cư xử như thể họ là bà-la-môn ngồi nhàn trong lễ tế lửa!”

Verse 27

तामर्जुन उपश्रुत्य कर्हिचित् केशवान्तिके । परेते नवमे बाले ब्राह्मणं समभाषत ॥ २६ ॥ किंस्विद् ब्रह्मंस्त्वन्निवासे इह नास्ति धनुर्धर: । राजन्यबन्धुरेते वै ब्राह्मणा: सत्रमासते ॥ २७ ॥

Khi đứa con thứ chín qua đời, Arjuna, người đang ở gần Chúa Keshava, tình cờ nghe thấy lời than khóc của người Bà-la-môn. Arjuna nói: 'Này Bà-la-môn, ở đây không có cung thủ nào sao? Những Kshatriya này cư xử như thể họ là những tu sĩ chỉ biết lo tế lễ.'

Verse 28

धनदारात्मजापृक्ता यत्र शोचन्ति ब्राह्मणा: । ते वै राजन्यवेषेण नटा जीवन्त्यसुम्भरा: ॥ २८ ॥

Những kẻ cai trị vương quốc mà để cho các Bà-la-môn phải than khóc vì mất của cải, vợ và con cái thì chỉ là những kẻ mạo danh đóng vai vua để kiếm sống.

Verse 29

अहं प्रजा: वां भगवन् रक्षिष्ये दीनयोरिह । अनिस्तीर्णप्रतिज्ञोऽग्निं प्रवेक्ष्ये हतकल्मष: ॥ २९ ॥

Thưa ngài, tôi sẽ bảo vệ con cái của ngài và vợ ngài, những người đang gặp nạn. Và nếu tôi không giữ được lời hứa này, tôi sẽ bước vào lửa để chuộc tội.

Verse 30

श्रीब्राह्मण उवाच सङ्कर्षणो वासुदेव: प्रद्युम्नो धन्विनां वर: । अनिरुद्धोऽप्रतिरथो न त्रातुं शक्नुवन्ति यत् ॥ ३० ॥ तत् कथं नु भवान् कर्म दुष्करं जगदीश्वरै: । त्वं चिकीर्षसि बालिश्यात् तन्न श्रद्दध्महे वयम् ॥ ३१ ॥

Bà-la-môn nói: Cả Sankarshana, Vasudeva, Pradyumna - cung thủ giỏi nhất, lẫn chiến binh vô song Aniruddha đều không thể cứu được các con trai ta.

Verse 31

श्रीब्राह्मण उवाच सङ्कर्षणो वासुदेव: प्रद्युम्नो धन्विनां वर: । अनिरुद्धोऽप्रतिरथो न त्रातुं शक्नुवन्ति यत् ॥ ३० ॥ तत् कथं नु भवान् कर्म दुष्करं जगदीश्वरै: । त्वं चिकीर्षसि बालिश्यात् तन्न श्रद्दध्महे वयम् ॥ ३१ ॥

Vậy tại sao ngài lại ngây thơ cố gắng thực hiện một kỳ tích mà ngay cả các Chúa tể của vũ trụ cũng không thể làm được? Chúng tôi không thể tin ngài.

Verse 32

श्रीअर्जुन उवाच नाहं सङ्कर्षणो ब्रह्मन् न कृष्ण: कार्ष्णिरेव च । अहं वा अर्जुनो नाम गाण्डीवं यस्य वै धनु: ॥ ३२ ॥

Śrī Arjuna nói: Hỡi bà-la-môn, ta không phải Saṅkarṣaṇa, không phải Śrī Kṛṣṇa, cũng không phải con của Kṛṣṇa. Ta là Arjuna, người cầm cung Gāṇḍīva.

Verse 33

मावमंस्था मम ब्रह्मन् वीर्यं त्र्यम्बकतोषणम् । मृत्युं विजित्य प्रधने आनेष्ये ते प्रजा: प्रभो ॥ ३३ ॥

Hỡi bà-la-môn, chớ xem nhẹ dũng lực của ta, dũng lực từng làm hài lòng Tryambaka (Śiva). Thưa chủ nhân, dù phải thắng cả Thần Chết nơi chiến địa, ta cũng sẽ đem các con trai của ngài trở về.

Verse 34

एवं विश्रम्भितो विप्र: फाल्गुनेन परन्तप । जगाम स्वगृहं प्रीत: पार्थवीर्यं निशामयन् ॥ ३४ ॥

Hỡi kẻ hành hạ quân thù, được Phālguna (Arjuna) trấn an như vậy, vị bà-la-môn vui lòng khi nghe lời tuyên bố dũng lực của Pārtha và trở về nhà mình.

Verse 35

प्रसूतिकाल आसन्ने भार्याया द्विजसत्तम: । पाहि पाहि प्रजां मृत्योरित्याहार्जुनमातुर: ॥ ३५ ॥

Khi thời khắc sinh nở của người vợ vị bà-la-môn cao quý lại gần, ông vô cùng lo lắng đến gặp Arjuna và khẩn cầu: “Xin cứu, xin cứu! Hãy bảo vệ con ta khỏi cái chết!”

Verse 36

स उपस्पृश्य शुच्यम्भो नमस्कृत्य महेश्वरम् । दिव्यान्यस्‍त्राणि संस्मृत्य सज्यं गाण्डीवमाददे ॥ ३६ ॥

Sau khi chạm nước thanh tịnh, đảnh lễ Maheśvara (Śiva), và nhớ lại các thần chú của vũ khí thiên giới, Arjuna liền giương dây cung Gāṇḍīva.

Verse 37

न्यरुणत् सूतिकागारं शरैर्नानास्‍त्रयोजितै: । तिर्यगूर्ध्वमध: पार्थश्चकार शरपञ्जरम् ॥ ३७ ॥

Arjuna bắn những mũi tên gắn với nhiều loại thần khí để rào kín ngôi nhà nơi đang sinh nở. Nhờ vậy, con trai của Pṛthā dựng nên một “lồng tên” hộ vệ, che phủ trên, dưới và mọi phía.

Verse 38

तत: कुमार: सञ्जातो विप्रपत्न्‍या रुदन्मुहु: । सद्योऽदर्शनमापेदे सशरीरो विहायसा ॥ ३८ ॥

Rồi vợ vị bà-la-môn sinh một bé trai; đứa trẻ khóc trong chốc lát. Nhưng ngay lập tức, với chính thân thể ấy, nó biến mất vào bầu trời.

Verse 39

तदाह विप्रो विजयं विनिन्दन् कृष्णसन्निधौ । मौढ्यं पश्यत मे योऽहं श्रद्दधे क्लीबकत्थनम् ॥ ३९ ॥

Bấy giờ vị bà-la-môn chế giễu Arjuna trước mặt Śrī Kṛṣṇa: “Hãy xem sự ngu muội của ta—ta đã tin vào lời khoác lác của kẻ bất lực!”

Verse 40

न प्रद्युम्नो नानिरुद्धो न रामो न च केशव: । यस्य शेकु: परित्रातुं कोऽन्यस्तदवितेश्वर: ॥ ४० ॥

“Khi ngay cả Pradyumna, Aniruddha, Rāma và Keśava cũng không thể cứu một người, thì còn ai khác có thể bảo hộ được?”

Verse 41

धिगर्जुनं मृषावादं धिगात्मश्लाघिनो धनु: । दैवोपसृष्टं यो मौढ्यादानिनीषति दुर्मति: ॥ ४१ ॥

“Khốn thay Arjuna kẻ nói dối! Khốn thay cây cung của kẻ tự khoe! Trong ngu muội, kẻ tâm địa xấu ấy tưởng mình có thể đem về người mà định mệnh đã cướp mất.”

Verse 42

एवं शपति विप्रर्षौ विद्यामास्थाय फाल्गुन: । ययौ संयमनीमाशु यत्रास्ते भगवान् यम: ॥ ४२ ॥

Khi vị hiền triết Bà-la-môn vẫn tiếp tục mắng nhiếc, Arjuna (Phālguna) nương vào thần chú huyền nhiệm và lập tức đến Saṁyamanī, thành đô nơi Bhagavān Yamarāja ngự trị.

Verse 43

विप्रापत्यमचक्षाणस्तत ऐन्द्रीमगात् पुरीम् । आग्नेयीं नैऋर्तीं सौम्यां वायव्यां वारुणीमथ । रसातलं नाकपृष्ठं धिष्ण्यान्यन्यान्युदायुध: ॥ ४३ ॥ ततोऽलब्धद्विजसुतो ह्यनिस्तीर्णप्रतिश्रुत: । अग्निं विविक्षु: कृष्णेन प्रत्युक्त: प्रतिषेधता ॥ ४४ ॥

Không thấy con trai của vị Bà-la-môn ở đó, Arjuna đi đến các thành của Indra, Agni, Nirṛti, Soma, Vāyu và Varuṇa. Với vũ khí sẵn sàng, chàng lục tìm khắp mọi cõi trong vũ trụ, từ Rasātala đến tận mái trời. Cuối cùng vẫn không tìm thấy con của dvija ở đâu, vì không giữ trọn lời hứa, Arjuna định bước vào lửa tế; nhưng đúng lúc ấy, Bhagavān Śrī Kṛṣṇa ngăn lại và cất lời.

Verse 44

विप्रापत्यमचक्षाणस्तत ऐन्द्रीमगात् पुरीम् । आग्नेयीं नैऋर्तीं सौम्यां वायव्यां वारुणीमथ । रसातलं नाकपृष्ठं धिष्ण्यान्यन्यान्युदायुध: ॥ ४३ ॥ ततोऽलब्धद्विजसुतो ह्यनिस्तीर्णप्रतिश्रुत: । अग्निं विविक्षु: कृष्णेन प्रत्युक्त: प्रतिषेधता ॥ ४४ ॥

Không thấy con trai của vị Bà-la-môn ở đó, Arjuna đến các thành của Indra, Agni, Nirṛti, Soma, Vāyu và Varuṇa. Vũ khí sẵn sàng, chàng tìm khắp mọi cõi, từ Rasātala đến tận mái trời. Cuối cùng vẫn không gặp con của dvija; vì không giữ trọn lời hứa, Arjuna định bước vào lửa thiêng, nhưng Bhagavān Śrī Kṛṣṇa đã ngăn lại và nói.

Verse 45

दर्शये द्विजसूनूंस्ते मावज्ञात्मानमात्मना । ये ते न: कीर्तिं विमलां मनुष्या: स्थापयिष्यन्ति ॥ ४५ ॥

Ta sẽ cho ngươi thấy các con trai của vị Bà-la-môn; vì thế đừng tự khinh rẻ mình như vậy. Chính những người đang chỉ trích chúng ta hôm nay sẽ sớm thiết lập danh tiếng trong sạch, không tì vết của chúng ta.

Verse 46

इति सम्भाष्य भगवानर्जुनेन सहेश्वर: । दिव्यं स्वरथमास्थाय प्रतीचीं दिशमाविशत् ॥ ४६ ॥

Nói vậy với Arjuna, Bhagavān—Đấng Tối Thượng—đón Arjuna cùng lên cỗ xe thiêng, rồi cả hai tiến về phương tây.

Verse 47

सप्त द्वीपान् ससिन्धूंश्च सप्तसप्तगिरीनथ । लोकालोकं तथातीत्य विवेश सुमहत्तम: ॥ ४७ ॥

Cỗ xe của Đức Chúa vượt qua bảy châu (dvīpa) của trung giới, cùng các đại dương và bảy ngọn núi chính của mỗi châu. Rồi xe vượt ranh giới Lokāloka và đi vào vùng mênh mông của bóng tối tuyệt đối.

Verse 48

तत्राश्वा: शैब्यसुग्रीवमेघपुष्पबलाहका: । तमसि भ्रष्टगतयो बभूवुर्भरतर्षभ ॥ ४८ ॥ तान् द‍ृष्ट्वा भगवान् कृष्णो महायोगेश्वरेश्वर: । सहस्रादित्यसङ्काशं स्वचक्रं प्राहिणोत् पुर: ॥ ४९ ॥

Trong bóng tối ấy, các ngựa của cỗ xe—Śaibya, Sugrīva, Meghapuṣpa và Balāhaka—đã lạc đường, hỡi bậc tối thượng của dòng Bhārata. Thấy vậy, Bhagavān Śrī Kṛṣṇa, Chúa tể tối cao của các đại yogī, liền phóng bánh xe Sudarśana của Ngài đi trước; nó rực sáng như ngàn mặt trời.

Verse 49

तत्राश्वा: शैब्यसुग्रीवमेघपुष्पबलाहका: । तमसि भ्रष्टगतयो बभूवुर्भरतर्षभ ॥ ४८ ॥ तान् द‍ृष्ट्वा भगवान् कृष्णो महायोगेश्वरेश्वर: । सहस्रादित्यसङ्काशं स्वचक्रं प्राहिणोत् पुर: ॥ ४९ ॥

Trong bóng tối ấy, các ngựa của cỗ xe—Śaibya, Sugrīva, Meghapuṣpa và Balāhaka—đã lạc đường, hỡi bậc tối thượng của dòng Bhārata. Thấy vậy, Bhagavān Śrī Kṛṣṇa, Chúa tể tối cao của các đại yogī, liền phóng bánh xe Sudarśana của Ngài đi trước; nó rực sáng như ngàn mặt trời.

Verse 50

तम: सुघोरं गहनं कृतं महद् विदारयद् भूरितरेण रोचिषा । मनोजवं निर्विविशे सुदर्शनं गुणच्युतो रामशरो यथा चमू: ॥ ५० ॥

Bánh xe Sudarśana của Đức Chúa lao đi nhanh như ý nghĩ; với quang huy rực cháy dồi dào, nó xé toạc màn tối ghê rợn, dày đặc và lan rộng ấy, như mũi tên từ cung của Śrī Rāma xuyên qua đạo quân địch.

Verse 51

द्वारेण चक्रानुपथेन तत्तम: परं परं ज्योतिरनन्तपारम् । समश्न‍ुवानं प्रसमीक्ष्य फाल्गुन: प्रताडिताक्षो पिदधेऽक्षिणी उभे ॥ ५१ ॥

Theo sau bánh xe, cỗ xe cũng vượt qua cánh cửa của bóng tối ấy và chạm đến ánh sáng tối thượng vô biên—brahmajyoti bao trùm khắp. Khi Phālguna Arjuna nhìn thấy quang huy chói lòa đó, mắt chàng đau nhức nên chàng nhắm cả hai mắt.

Verse 52

तत: प्रविष्ट: सलिलं नभस्वता बलीयसैजद् बृहदूर्मिभूषणम् । तत्राद्भ‍ुतं वै भवनं द्युमत्तमं भ्राजन्मणिस्तम्भसहस्रशोभितम् ॥ ५२ ॥

Rồi họ đi vào khối nước rực sáng, được trang sức bởi những con sóng lớn đang bị gió mạnh khuấy đảo. Trong đại dương ấy, Arjuna thấy một cung điện kỳ diệu, chói ngời hơn bất cứ điều gì từng thấy, vẻ đẹp tăng thêm bởi hàng ngàn cột trụ trang sức bằng châu báu lấp lánh.

Verse 53

तस्मिन् महाभोगमनन्तमद्भ‍ुतं सहस्रमूर्धन्यफणामणिद्युभि: । विभ्राजमानं द्विगुणेक्षणोल्बणं सिताचलाभं शितिकण्ठजिह्वम् ॥ ५३ ॥

Trong cung điện ấy có rắn thần Ananta Śeṣa vĩ đại, kỳ diệu và uy nghi. Ngài rực sáng bởi hào quang phát ra từ những viên ngọc trên hàng ngàn mào, phản chiếu nơi số mắt đáng sợ nhiều gấp đôi. Ngài tựa núi Kailāsa trắng, còn các cổ và lưỡi thì xanh thẫm.

Verse 54

ददर्श तद्भ‍ोगसुखासनं विभुं महानुभावं पुरुषोत्तमोत्तमम् । सान्द्राम्बुदाभं सुपिशङ्गवाससं प्रसन्नवक्त्रं रुचिरायतेक्षणम् ॥ ५४ ॥ महामणिव्रातकिरीटकुण्डल- प्रभापरिक्षिप्तसहस्रकुन्तलम् । प्रलम्बचार्वष्टभुजं सकौस्तुभं श्रीवत्सलक्ष्मं वनमालया वृतम् ॥ ५५ ॥ सुनन्दनन्दप्रमुखै: स्वपार्षदै- श्चक्रादिभिर्मूर्तिधरैर्निजायुधै: । पुष्‍ट्या श्रिया कीर्त्यजयाखिलर्धिभि- र्निषेव्यमानं परमेष्ठिनां पतिम् ॥ ५६ ॥

Bấy giờ Arjuna thấy Mahā-Viṣṇu—Đấng Tối Thượng, toàn năng và hiện hữu khắp nơi—an nhiên ngự trên giường rắn Śeṣa. Thân Ngài xanh thẫm như mây mưa dày, khoác y vàng rực đẹp; dung nhan hoan hỷ, đôi mắt rộng đầy quyến rũ; và có tám cánh tay dài trang nghiêm. Tóc dày của Ngài được bao quanh bởi ánh sáng phản chiếu từ cụm bảo châu trên vương miện và hoa tai. Ngài mang ngọc Kaustubha, dấu Śrīvatsa và vòng hoa rừng. Phụng sự Ngài có các tùy tùng như Sunanda, Nanda; bánh xe cakra và các vũ khí khác trong hình thể nhân cách; cùng các năng lực phối ngẫu Puṣṭi, Śrī, Kīrti, Ajā và mọi thần lực nhiệm mầu—tất cả đều hầu cận Chủ Tể của các bậc tối cao.

Verse 55

ददर्श तद्भ‍ोगसुखासनं विभुं महानुभावं पुरुषोत्तमोत्तमम् । सान्द्राम्बुदाभं सुपिशङ्गवाससं प्रसन्नवक्त्रं रुचिरायतेक्षणम् ॥ ५४ ॥ महामणिव्रातकिरीटकुण्डल- प्रभापरिक्षिप्तसहस्रकुन्तलम् । प्रलम्बचार्वष्टभुजं सकौस्तुभं श्रीवत्सलक्ष्मं वनमालया वृतम् ॥ ५५ ॥ सुनन्दनन्दप्रमुखै: स्वपार्षदै- श्चक्रादिभिर्मूर्तिधरैर्निजायुधै: । पुष्‍ट्या श्रिया कीर्त्यजयाखिलर्धिभि- र्निषेव्यमानं परमेष्ठिनां पतिम् ॥ ५६ ॥

Arjuna thấy Mahā-Viṣṇu—Đấng Tối Thượng, toàn năng và hiện hữu khắp nơi—an nhiên ngự trên giường rắn Śeṣa. Thân Ngài xanh như mây mưa dày, khoác y vàng đẹp; dung nhan hoan hỷ, đôi mắt rộng quyến rũ; và có tám cánh tay dài trang nghiêm. Ánh bảo châu trên vương miện và hoa tai bao quanh mái tóc dày của Ngài. Ngài mang ngọc Kaustubha, dấu Śrīvatsa và vòng hoa rừng. Phụng sự Ngài có các tùy tùng Sunanda, Nanda; cakra và các vũ khí khác trong hình thể nhân cách; cùng các năng lực Puṣṭi, Śrī, Kīrti, Ajā và mọi thần lực nhiệm mầu—tất cả đều hầu cận Chủ Tể của các bậc tối cao.

Verse 56

ददर्श तद्भ‍ोगसुखासनं विभुं महानुभावं पुरुषोत्तमोत्तमम् । सान्द्राम्बुदाभं सुपिशङ्गवाससं प्रसन्नवक्त्रं रुचिरायतेक्षणम् ॥ ५४ ॥ महामणिव्रातकिरीटकुण्डल- प्रभापरिक्षिप्तसहस्रकुन्तलम् । प्रलम्बचार्वष्टभुजं सकौस्तुभं श्रीवत्सलक्ष्मं वनमालया वृतम् ॥ ५५ ॥ सुनन्दनन्दप्रमुखै: स्वपार्षदै- श्चक्रादिभिर्मूर्तिधरैर्निजायुधै: । पुष्‍ट्या श्रिया कीर्त्यजयाखिलर्धिभि- र्निषेव्यमानं परमेष्ठिनां पतिम् ॥ ५६ ॥

Arjuna thấy Mahā-Viṣṇu—Đấng Tối Thượng, toàn năng và hiện hữu khắp nơi—an nhiên ngự trên giường rắn Śeṣa. Thân Ngài xanh như mây mưa dày, khoác y vàng đẹp; dung nhan hoan hỷ, đôi mắt rộng quyến rũ; và có tám cánh tay dài trang nghiêm. Ánh bảo châu trên vương miện và hoa tai bao quanh mái tóc dày của Ngài. Ngài mang ngọc Kaustubha, dấu Śrīvatsa và vòng hoa rừng. Phụng sự Ngài có Sunanda, Nanda, cakra và các vũ khí khác trong hình thể nhân cách, cùng các năng lực Puṣṭi, Śrī, Kīrti, Ajā và mọi thần lực nhiệm mầu—tất cả đều hầu cận Chủ Tể của các bậc tối cao.

Verse 57

ववन्द आत्मानमनन्तमच्युतो जिष्णुश्च तद्दर्शनजातसाध्वस: । तावाह भूमा परमेष्ठिनां प्रभु- र्बद्धाञ्जली सस्मितमूर्जया गिरा ॥ ५७ ॥

Trong hình tướng vô biên ấy, Śrī Kṛṣṇa đảnh lễ chính bản thân mình; Arjuna, rúng động trước darśana của Mahā-Viṣṇu, cũng cúi lạy. Khi cả hai chắp tay đứng trước Ngài, Mahā-Viṣṇu—Đấng Toàn Năng, Chúa tể tối thượng của mọi bậc thống trị vũ trụ—mỉm cười và cất lời với giọng uy nghiêm trang trọng.

Verse 58

द्विजात्मजा मे युवयोर्दिद‍ृक्षुणा मयोपनीता भुवि धर्मगुप्तये । कलावतीर्णाववनेर्भरासुरान् हत्वेह भूयस्त्वरयेतमन्ति मे ॥ ५८ ॥

Mahā-Viṣṇu phán: Ta đưa các con trai của vị Bà-la-môn đến đây vì muốn được thấy hai con—những sự mở rộng của Ta—đã giáng thế để hộ trì dharma. Khi các con diệt xong bọn asura làm gánh nặng cho đất, hãy mau chóng trở về bên Ta.

Verse 59

पूर्णकामावपि युवां नरनारायणावृषी । धर्ममाचरतां स्थित्यै ऋषभौ लोकसङ्ग्रहम् ॥ ५९ ॥

Dẫu mọi ước nguyện của hai con đã viên mãn, hỡi những bậc tối thượng, vì lợi ích cho muôn dân, hãy tiếp tục nêu gương hạnh dharma như các ṛṣi Nara và Nārāyaṇa.

Verse 60

इत्यादिष्टौ भगवता तौ कृष्णौ परमेष्ठिना । ॐ इत्यानम्य भूमानमादाय द्विजदारकान् ॥ ६० ॥ न्यवर्तेतां स्वकं धाम सम्प्रहृष्टौ यथागतम् । विप्राय ददतु: पुत्रान् यथारूपं यथावय: ॥ ६१ ॥

Được Đấng Tối Thượng nơi cõi cao nhất chỉ dạy như vậy, Kṛṣṇa và Arjuna đáp lời bằng “Om,” rồi đảnh lễ Mahā-Viṣṇu toàn năng và đưa các con trai của vị Bà-la-môn theo cùng. Họ hân hoan trở về Dvārakā theo đúng con đường đã đến, và trao lại cho vị Bà-la-môn các con của ông trong đúng thân hài nhi và đúng độ tuổi như khi đã mất.

Verse 61

इत्यादिष्टौ भगवता तौ कृष्णौ परमेष्ठिना । ॐ इत्यानम्य भूमानमादाय द्विजदारकान् ॥ ६० ॥ न्यवर्तेतां स्वकं धाम सम्प्रहृष्टौ यथागतम् । विप्राय ददतु: पुत्रान् यथारूपं यथावय: ॥ ६१ ॥

Được Đấng Tối Thượng nơi cõi cao nhất chỉ dạy như vậy, Kṛṣṇa và Arjuna đáp lời bằng “Om,” rồi đảnh lễ Mahā-Viṣṇu toàn năng và đưa các con trai của vị Bà-la-môn theo cùng. Họ hân hoan trở về Dvārakā theo đúng con đường đã đến, và trao lại cho vị Bà-la-môn các con của ông trong đúng thân hài nhi và đúng độ tuổi như khi đã mất.

Verse 62

निशाम्य वैष्णवं धाम पार्थ: परमविस्मित: । यत्किञ्चित् पौरुषं पुंसां मेने कृष्णानुकम्पितम् ॥ ६२ ॥

Thấy cõi thiêng của Đức Viṣṇu, Arjuna vô cùng kinh ngạc. Chàng kết luận rằng mọi sức mạnh phi thường nơi con người chỉ là sự hiển lộ của ân sủng Śrī Kṛṣṇa.

Verse 63

इतीद‍ृशान्यनेकानि वीर्याणीह प्रदर्शयन् । बुभुजे विषयान् ग्राम्यानीजे चात्युर्जितैर्मखै: ॥ ६३ ॥

Như thế, Đức Śrī Kṛṣṇa còn phô bày nhiều chiến công tương tự trong thế gian. Ngài dường như hưởng thụ lạc thú đời thường, và cũng cử hành những tế lễ lửa vô cùng linh nghiệm.

Verse 64

प्रववर्षाखिलान् कामान् प्रजासु ब्राह्मणादिषु । यथाकालं यथैवेन्द्रो भगवान् श्रैष्ठ्यमास्थित: ॥ ६४ ॥

Sau khi tỏ bày uy quyền tối thượng, đúng thời đúng lúc, Đức Chúa đã tuôn rải mọi điều mong ước lên các brāhmaṇa và các thần dân khác, như Indra đổ mưa xuống.

Verse 65

हत्वा नृपानधर्मिष्ठान् घातयित्वार्जुनादिभि: । अञ्जसा वर्तयामास धर्मं धर्मसुतादिभि: ॥ ६५ ॥

Sau khi Ngài giết nhiều vua chúa tà ác và khiến các bhakta như Arjuna giết những kẻ khác, Đức Chúa dễ dàng bảo đảm việc thi hành dharma qua các bậc vua hiền như Yudhiṣṭhira.