Home›Srimad Bhagavatam›Dashama Skandha›Adhyaya 89›Shloka 43
←Previous Verse
Next Verse→

Shloka 43

Bhṛgu Tests the Trimūrti; Kṛṣṇa and Arjuna Visit Mahā-Viṣṇu and Recover the Brāhmaṇa’s Sons

Devanagari script

विप्रापत्यमचक्षाणस्तत ऐन्द्रीमगात् पुरीम् । आग्नेयीं नैऋर्तीं सौम्यां वायव्यां वारुणीमथ । रसातलं नाकपृष्ठं धिष्ण्यान्यन्यान्युदायुध: ॥ ४३ ॥ ततोऽलब्धद्विजसुतो ह्यनिस्तीर्णप्रतिश्रुत: । अग्निं विविक्षु: कृष्णेन प्रत्युक्त: प्रतिषेधता ॥ ४४ ॥

Transliteration

viprāpatyam acakṣāṇas tata aindrīm agāt purīm āgneyīṁ nairṛtīṁ saumyāṁ vāyavyāṁ vāruṇīm atha rasātalaṁ nāka-pṛṣṭhaṁ dhiṣṇyāny anyāny udāyudhaḥ

Translation

Không thấy con trai của vị Bà-la-môn ở đó, Arjuna đi đến các thành của Indra, Agni, Nirṛti, Soma, Vāyu và Varuṇa. Với vũ khí sẵn sàng, chàng lục tìm khắp mọi cõi trong vũ trụ, từ Rasātala đến tận mái trời. Cuối cùng vẫn không tìm thấy con của dvija ở đâu, vì không giữ trọn lời hứa, Arjuna định bước vào lửa tế; nhưng đúng lúc ấy, Bhagavān Śrī Kṛṣṇa ngăn lại và cất lời.

Synonyms
vipra-apatyamthe brāhmaṇa’s child
vipra-apatyam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvipra (प्रातिपदिक) + apatya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: ‘विप्रस्य अपत्यम्’ (brāhmaṇa’s offspring)
acakṣāṇaḥnot seeing (finding)
acakṣāṇaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Roota-√cakṣ (चक्ष् धातु)
Formवर्तमानकृदन्त (present participle), परस्मैपदीय-प्राय, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नकारार्थे ‘न पश्यन्’ (not seeing)
tataḥthen/from there
tataḥ:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Roottataḥ (अव्यय)
Formततः (ablatival adverb) ‘thereupon/from there’
aindrīmIndra’s
aindrīm:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootaindrī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘इन्द्रसम्बन्धिनी’ (Indra’s)
agātwent
agāt:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√gam (गम् धातु)
Formलुङ्-लकार (Aorist), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन
purīmto the city
purīm:
Karma (कर्म/गन्तव्य)
TypeNoun
Rootpurī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
āgneyīmAgni’s
āgneyīm:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootāgneyī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘अग्निसम्बन्धिनी’
nairṛtīmNirṛti’s
nairṛtīm:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootnairṛtī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘निरृतिसम्बन्धिनी’
saumyāmSoma’s / auspicious
saumyām:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsaumyā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘सोमसम्बन्धिनी/शुभा’
vāyavyāmVāyu’s
vāyavyām:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvāyavyā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘वायुसम्बन्धिनी’
vāruṇīmVaruṇa’s
vāruṇīm:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvāruṇī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘वरुणसम्बन्धिनी’
athaand then
atha:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootatha (अव्यय)
Formसमुच्चय/अनन्तरार्थक-अव्यय (conj./then)
rasātalamRasātala (netherworld)
rasātalam:
Karma (कर्म/गन्तव्य)
TypeNoun
Rootrasātala (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
nāka-pṛṣṭhamheaven’s surface (svarga)
nāka-pṛṣṭham:
Karma (कर्म/गन्तव्य)
TypeNoun
Rootnāka (प्रातिपदिक) + pṛṣṭha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: ‘नाकस्य पृष्ठम्’ (the surface of heaven)
dhiṣṇyāniabodes/realms
dhiṣṇyāni:
Karma (कर्म/गन्तव्य)
TypeNoun
Rootdhiṣṇya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा, बहुवचन; ‘स्थानानि/आयतनानि’ (abodes)
anyāniother
anyāni:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootanya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा, बहुवचन; विशेषण
udāyudhaḥthe weapon-bearing one (Arjuna)
udāyudhaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootud-āyudha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहि: ‘उद्गतानि आयुधानि यस्य’ (he whose weapons are raised/ready)
tataḥthen
tataḥ:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Roottataḥ (अव्यय)
Formअनन्तरार्थक-अव्यय (then)
alabdha-dvija-sutaḥone who had not found the brāhmaṇa’s son
alabdha-dvija-sutaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roota-labdha (कृदन्त; √labh धातु) + dvija (प्रातिपदिक) + suta (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नञ्-पूर्वपद + तत्पुरुष: ‘द्विजस्य सुतः’ (brāhmaṇa’s son) with ‘alabdha’ = not obtained/found
hiindeed
hi:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
Formनिपात (particle of emphasis/indeed)
anistīrṇa-pratiśrutaḥone whose promise was unfulfilled
anistīrṇa-pratiśrutaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roota-nistīrṇa (कृदन्त; √stṝ/√tṝ धातु) + pratiśruta (कृदन्त; √śru धातु)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नञ्-तत्पुरुष: ‘अनिस्तीर्णं प्रतिश्रुतं यस्य’ (whose promise not fulfilled)
agnimfire (Agni)
agnim:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootagni (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
vivikṣuḥwishing to enter
vivikṣuḥ:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootvi-√viś (विश् धातु)
Formइच्छार्थक-तुमुनर्थे/उणादि-प्रत्ययान्त कृदन्त (desiderative participial noun) पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘प्रवेष्टुम् इच्छन्’ (wishing to enter)
kṛṣṇenaby Kṛṣṇa
kṛṣṇena:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootkṛṣṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन
pratyuktaḥ(he) was replied to
pratyuktaḥ:
Karta (कर्ता/subject complement)
TypeVerb
Rootprati-√vac (वच् धातु)
Formभूतकृदन्त (past passive participle) पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘प्रत्यूक्तः’ = replied to/answered back
pratiṣedhatāforbade/prevented
pratiṣedhatā:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootprati-√ṣidh (षिध्/सिध् धातु)
Formलिट्/लुङ्-प्राय रूप; वस्तुतः ‘प्रतिषेधता’ = प्रतिषेधत् (imperfect/aorist) 3rd sg. parasmaipada; पाठभेदसम्भवः; अर्थः ‘forbade/prevented’
Purport

Śrīla Viśvanātha Cakravartī comments that Arjuna trusted Lord Śiva implicitly as his guru, and so he did not bother to search out Lord Śiva’s celestial abode.

Characters & Entities
A
Arjuna
K
Kṛṣṇa
B
Brāhmaṇa
I
Indra
A
Agni
N
Nirṛti
S
Soma
V
Vāyu
V
Varuṇa

FAQs

Because he could not locate the brāhmaṇa’s missing son on earth, Arjuna searched successively through major deva-realms and even nether regions, exhausting extraordinary means to fulfill his promise.

The verse highlights the limitation of even heroic, empowered effort—without Kṛṣṇa’s sanction and guidance, one may not reach what lies beyond ordinary cosmic jurisdictions.

Do your duty with full effort, but remain humble and prayerful—recognizing that final outcomes rest with the Lord, and turning to Kṛṣṇa when strength and strategy are not enough.

←Previous Verse
Next Verse→