Rig Veda 3.3.8: Mandala 3, Sukta 3, Mantra 8

Sukta 3.3

Rishi: Viśvāmitra Gāthina

Devata: Agni Jātavedas

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

विश्पतिं यह्वमतिथिं नरः सदा यन्तारं धीनामुशिजं च वाघताम् । अध्वराणां चेतनं जातवेदसं प्र शंसन्ति नमसा जूतिभिर्वृधे ॥

Sanskrit recitationRig Veda 3.3.8

Transliteration

viśpátiṃ yahvám atíthiṃ nárāḥ sádā yantā́raṃ dhīnā́m uśíjaṃ ca vāghátām | adhvarā́ṇāṃ cétanaṃ jāta-védasaṃ prá śaṃsanti námasā jūtí-bhir vṛdhé ||

Translation

Men ever proclaim with reverence and swift offerings Jātavedas—lord of the clan, the strong pilgrim-guest, the driver of inspired thoughts, the eager flame of the singers; the awakener of the paths of sacrifice, for his increase.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• वि॒श्पतिम्: the lord of the clan/people
• वि॒श्पतिम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: वि॒श्-पति (प्रातिपदिक) < विश् (जन/कुल) + पति

• य॒ह्वम्: mighty, impetuous
• य॒ह्वम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: य॒ह्व (प्रातिपदिक)

• अति॑थिम्: the guest
• अति॑थिम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: अतिथि (प्रातिपदिक)

• नरः: men
• नरः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)

• सदा: always
• सदा: अधिकारण (काल)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)

• यन्तारम्: the restrainer/guide
• यन्तारम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: यन्तृ (प्रातिपदिक; कर्तरि-नृ प्रत्ययः) < √यम् (यच्छति/नियच्छति)

• धी॒नाम्: of thoughts/insights
• धी॒नाम्: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: धी (प्रातिपदिक)

• उ॒शिजम्: the eager one; the zealous (priestly) one
• उ॒शिजम्: कर्म
• Type: Noun/Adjective
• Root: उशिज् (प्रातिपदिक)

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)

• वा॒घताम्: of the singers/praisers
• वा॒घताम्: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: वाघत् (प्रातिपदिक)

• अध्वराणाम्: of the sacrifices
• अध्वराणाम्: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अध्वर (प्रातिपदिक)

• चेतनम्: the inspirer/impeller; the conscious one
• चेतनम्: कर्म
• Type: Noun/Adjective
• Root: चेतन (प्रातिपदिक) < √चित् (चेतयति/अवबोध)

• जातवेदसम्: Jātavedas (Agni), knower of all that is born
• जातवेदसम्: कर्म
• Type: Noun (epithet)
• Root: जातवेदस् (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/कर्मधारय) < जात + वेदस्

• प्र: forth, forward
• प्र: —
• Type: Indeclinable
• Root: प्र (उपसर्ग/अव्यय)

• शंसन्ति: they praise
• शंसन्ति: —
• Type: Verb
• Root: √शंस् (स्तुति/कथन)

• नमसा: with reverence, with homage
• नमसा: करण
• Type: Noun
• Root: नमस् (प्रातिपदिक)

• जू॒तिभिः: with swift impulses/speedings
• जू॒तिभिः: करण
• Type: Noun
• Root: जूति (प्रातिपदिक)

• वृधे: for growth/increase (for the thriving one)
• वृधे: सम्प्रदान
• Type: Noun (verbal noun)
• Root: वृध् (प्रातिपदिक/कृदन्त; √वृध् ‘वर्धते’)